Bà Ninh Thị Phương Thảo - điều phối viên Chương trình Phúc lợi Động vật đồng hành của Tổ chức phúc lợi động vật toàn cầu Four Paws International (Áo) - chia sẻ bài viết về rủi ro sức khỏe từ thịt chó, mèo.
Những năm qua, chúng tôi thường xuyên theo dõi thông tin liên quan đến các bệnh lây truyền từ động vật sang người và nhận thấy tình trạng này có xu hướng gia tăng, một phần nguyên nhân đến từ thói quen của nhiều cá nhân.
Trong đó, bệnh dại khá phổ biến do virus dại lây truyền từ động vật sang người, chủ yếu qua vết cắn hoặc trầy xước. Tôi và các đồng sự tại Four Paws ghi nhận nhiều trường hợp liên quan thịt chó, mèo dẫn đến bị nhiễm virus bệnh dại. Chúng tôi quan ngại hơn khi báo chí đưa tin, một bệnh nhân 50 tuổi qua đời vì lý do tương tự hồi cuối tháng 10, xét nghiệm cho thấy dương tính virus dại.
Theo số liệu chúng tôi cập nhật từ Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung Ương, Bộ Y tế, năm nay cả nước có 65 ca tử vong do bệnh dại, tăng 13 ca so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, tỷ lệ tiêm phòng trong 6 tháng đầu năm (tính trung bình rất thấp), chỉ đạt khoảng 40% tổng đàn chó gần 7 triệu con cả nước và có 13 (20%) tỉnh, thành phố đạt tỷ lệ tiêm phòng trên 70% tổng đàn.
Thông tin từ Viện An toàn Thực phẩm Việt Nam (FSI), ăn thịt chó, mèo có nguy cơ nhiễm ký sinh trùng, nhất là trứng và ấu trùng không phát triển thành giun trong ruột mà xâm nhập gan, phổi, phủ tạng khác. Thậm chí, chúng tấn công não, mắt... gây nhiều bệnh nguy hiểm cho người.
Phòng Quản lý Chất lượng, Ban Quản lý An toàn thực phẩm TP HCM từng khuyến cáo người dân không ăn thịt chó, mèo để tránh các bệnh truyền nhiễm. Thậm chí, nguy cơ ngộ độc thực phẩm khá cao khi con vật bị đánh bả (bả thường dùng thuốc trừ sâu, thuốc chuột... trộn vào thức ăn). Thực tế, đã có trường hợp tử vong vì ăn nhầm đồ đánh bả chó, trong đó có trẻ em.
Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh dại khá cao ở các lò mổ chó, cùng với nạn buôn bán, bắt trộm, vận chuyển hàng triệu cá thể chó, mèo sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến mức độ bao phủ vaccine - yếu tố cần thiết giúp loại trừ bệnh dại, khiến mục tiêu "thanh toán bệnh dại" vào năm 2030 của Chính phủ Việt Nam khó có thể thực hiện được.
Cần làm gì để ngăn chặn nạn buôn bán thịt chó, mèo trái phép? Bộ Y tế khuyến cáo, để phòng chống các bệnh trên hiệu quả, rất cần sự chung tay, quyết liệt của các cấp, ngành, đồng thời thực thi đầy đủ văn bản pháp luật liên quan.
Luật Thú y quy định thịt gia súc, gia cầm... phải đáp ứng quy định kiểm dịch, kiểm soát giết mổ và an toàn thực phẩm, tuy nhiên không cấm sử dụng thịt chó, mèo và cũng không đưa chúng vào danh mục vật nuôi để giết thịt làm thực phẩm cho con người.
Theo Thông tư 09/2016/TT-BNNPTNT hiện hành, không có điều khoản nào quy định chó, mèo thuộc đối tượng động vật được kiểm soát giết mổ, kiểm tra, giám sát chất lượng sản phẩm. Điều này đồng nghĩa thịt chó, mèo được bán ở chợ, nhà hàng, quán ăn sẽ không đảm bảo nguồn gốc, tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ với sức khỏe.
Với nguy cơ lây nhiễm bệnh tật cao, tôi cho rằng cần có các quy định pháp luật cụ thể để hướng đến giảm thiểu rủi ro đáng tiếc về sức khỏe cộng đồng, trong đó nên có lệnh cấm buôn bán thịt chó, mèo.
Chúng tôi hoàn toàn ủng hộ Chỉ thị Số 5804/CT-BNN-TY của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ra ngày 6/9/2022 về việc tập trung triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp phòng, chống bệnh dại trên động vật, trong đó nội dung thứ 5: "Tổ chức theo dõi, giám sát, ngăn chặn, xử lý tiêu hủy chó, mèo, sản phẩm chó, mèo vận chuyển trái phép từ nước ngoài vào Việt Nam; xử lý nghiêm các hành vi vận chuyển chó, mèo bất hợp pháp qua biên giới theo quy định; tổ chức 3 kiểm soát vận chuyển chó, mèo trong nước theo quy định của Luật Thú y, các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thú y".
Các cấp, các ngành cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền dưới nhiều hình thức để phòng, chống bệnh dại; nguy cơ và tác hại mắc các bệnh truyền nhiễm khi ăn thịt chó, mèo... Qua đó, khuyến cáo người dân nhận thức rõ hậu quả, từ bỏ thói quen sử dụng loại thịt này. Chúng tôi đã thành công khi làm việc với một chủ cơ sở buôn bán và giết mổ thịt chó, mèo tại Thái Bình chuyển đổi mô hình kinh doanh sang lúa gạo, hình thức thân thiện với động vật vào năm 2020.
Ngoài ra, chúng tôi cùng UBND thành phố Hội An ký thỏa thuận hợp tác xây dựng thành phố du lịch thân thiện, không thịt chó, mèo, đồng thời đang tiếp tục đẩy mạnh trao đổi với các tỉnh, thành khác để có hành động tương tự
Tổ chức phúc lợi động vật toàn cầu Four Paws đã và đang làm việc với các cấp, ban ngành nhằm chỉ ra những rủi ro của vấn nạn này, khẳng định thịt chó, mèo không phải là nguồn thực phẩm thiết yếu. Chỉ có khoảng 6% người Việt thường xuyên ăn thịt chó, mèo và hơn 90% nói rằng họ sẽ ủng hộ lệnh cấm.
Four Paws có các hoạt động tại Campuchia, Indonesia và Việt Nam. Chúng tôi luôn mong muốn và sẵn sàng hỗ trợ Chính phủ và người dân Việt Nam giải quyết các rủi ro do nạn buôn bán thịt chó, mèo gây ra.
Ninh Thị Phương Thảo