Rủi ro khi Nvidia và các công ty AI phụ thuộc vào một người

Bê bối đời tư của Jensen Huang phơi bày điểm yếu về quản trị tại nhiều tập đoàn AI, nơi tầm nhìn và vận mệnh tập trung vào một cá nhân.

Jensen Huang là gương mặt của Nvidia, nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong ngành công nghiệp bán dẫn và AI toàn cầu. Ông là người vạch chiến lược giúp hãng chip Mỹ nhanh chóng trở thành công ty có vốn hóa hơn 4.000 tỷ USD, đứng trung tâm trong cơn sốt AI.

Huang là người quảng bá không thể thay thế của Nvidia, cầu nối với Nhà Trắng và chính phủ các nước. Cựu CEO Nvidia cũng là người trấn an Phố Wall mỗi khi làn sóng đầu tư vào AI chao đảo.

Ông từng tự hào vì trụ lại ở vị trí lãnh đạo lâu hơn các CEO khác, và thường trêu rằng đến khi con cái họ lên điều hành công ty, ông vẫn sẽ lãnh đạo Nvidia. Huang từng nói chưa bao giờ tin vào việc lập kế hoạch kế nhiệm.

Tuy nhiên, ông đã trở thành cựu CEO từ ngày 12/11, sau khi liên tiếp vướng bê bối đời tư. Nvidia chịu ảnh hưởng ít nhiều khi thiếu vắng lãnh đạo đã lèo lái công ty hơn 30 năm qua.

Sự việc cũng phơi bày một điểm yếu lớn, nhưng thường bị bỏ qua trong cơn sốt AI. Đó là vận mệnh của nhiều công ty có sức ảnh hưởng lớn lại đang gắn chặt với một cá nhân. Trong lý thuyết quản trị, đây là "rủi ro nhân sự chủ chốt", thách thức mà Nvidia và nhiều công ty khác phải đối mặt.

Ví dụ, hoạt động của hãng xe điện Tesla lẫn công ty hàng không vũ trụ SpaceX đều xoay quanh CEO Elon Musk. Hình ảnh của OpenAI cũng gắn chặt với Sam Altman.

Dấu ấn của đồng sáng lập kiêm CEO, Chủ tịch Mark Zuckerberg hiện diện trong gần như mọi quyết định của Meta - công ty sở hữu Facebook và Instagram. CEO kiêm đồng sáng lập Anthropic Dario Amodei cũng trở thành gương mặt của công ty, sau những cảnh báo về thảm họa liên quan đến an toàn AI.

"Chưa bao giờ việc phụ thuộc vào nhân sự chủ chốt vừa có lợi vừa có hại đến thế. Chúng ta luôn có những CEO đầy quyền lực, nhưng ngành AI lại chỉ do một nhóm người điều hành", Dan Ives - Giám đốc cấp cao tại Yorkville Ives & Co. nhận định trên CNN.

Giới phân tích cho rằng tính chất phức tạp, bí mật và chuyên môn hóa cao của lĩnh vực AI khiến quyền điều hành rất dễ tập trung vào tay một người. "Các CEO có khả năng nhìn trước những gì sắp xảy ra rất hiếm", Ives nói.

Sự phụ thuộc mô hình hệ Mặt Trời

Jeffrey Sonnenfeld - Giáo sư Đại học Yale cho biết việc các nhà sáng lập nắm quyền biểu quyết lớn là bình thường, nhưng nhấn mạnh các công ty "không thể giao hết quyền kiểm soát" cho họ.

"Các công ty này đã xây dựng mô hình lãnh đạo như hệ Mặt Trời. Đó có thể là vấn đề. Bạn cần có một đội ngũ đủ khả năng kế nhiệm khi cần", Sonnenfeld nói.

Cuộc điều tra của HĐQT Nvidia với Huang cho thấy một điểm yếu lớn. Công ty chưa có sẵn nhóm ứng viên nổi bật để có thể nhanh chóng chọn người thay Huang nếu cần.

"HĐQT không có kế hoạch kế nhiệm là rất bất thường. Jensen từng khoe có 60 người báo cáo trực tiếp cho mình. Thật điên rồ", Sonnenfeld nói.

Vì sao kế hoạch kế nhiệm quan trọng?

Nhiều công ty tập trung xây dựng mô hình đội ngũ điều hành có năng lực. Những người này có thể tiếp quản nếu xảy ra bê bối, tình huống khẩn cấp về sức khỏe hoặc một biến cố bất ngờ khác buộc người đứng đầu rời chức.

Ví dụ, JPMorgan Chase đã gây dựng được đội ngũ lãnh đạo giàu kinh nghiệm dưới quyền CEO lâu năm Jamie Dimon. Đội ngũ này mạnh đến mức ngân hàng thường xuyên mất những cấp phó hàng đầu vào tay các đối thủ trên Phố Wall.

Trong khi đó, SpaceX gần đây lại cảnh báo nhà đầu tư rằng công ty "phụ thuộc rất nhiều" vào việc Musk tiếp tục đảm nhiệm và thực hiện tốt các vai trò của mình.

"Việc thiếu vắng Musk - dù vì bất kể lý do gì như mất khả năng làm việc, không muốn tiếp tục điều hành - có thể gây xáo trộn lớn cho bộ máy quản lý của chúng tôi. Điều này sẽ cản trở việc thực thi chiến lược, tổn hại danh tiếng và quan hệ với khách hàng, đối tác", SpaceX nêu trong hồ sơ nộp lên giới chức Mỹ.

Báo cáo tài chính thường niên gần nhất mà Nvidia nộp cho cơ quan quản lý không nêu cụ thể vận mệnh của công ty gắn với Huang đến mức nào. Tuy nhiên, báo cáo cho biết hãng "phụ thuộc rất nhiều" vào đội ngũ điều hành. Họ cũng thừa nhận "việc không bảo đảm có kế hoạch kế nhiệm hiệu quả" có thể "cản trở quá trình hoạch định và thực thi chiến lược, ảnh hưởng đến thành công lâu dài của chúng tôi".

Nvidia ngày 12/11 thông báo Giám đốc Tài chính Colette Kress làm CEO tạm quyền. Bà là một trong hai ứng cử viên được nhắc đến nhiều nhất trước đó về khả năng thay thế Jensen Huang. Tuy nhiên, giới phân tích đều thừa nhận việc tìm được một người có tầm nhìn chiến lược và khả năng dự đoán như Huang sẽ rất khó khăn.

Hà Thu (theo CNN)