Rủi ro khi bán khuôn mặt cho AI
Chỉ với vài chục USD, nhiều người Trung Quốc sẵn sàng bán bản quyền khuôn mặt cho AI, bỏ qua nguy cơ bị lạm dụng hình ảnh để lừa đảo.
Lý Ý, 29 tuổi, sống ở nông thôn tỉnh Hà Bắc, tiếp cận công việc bán chân dung số qua một nhóm làm thêm trực tuyến. Cô chỉ cần cung cấp thông tin cá nhân, chụp vài bức ảnh, quay đoạn video ngắn và thu âm giọng nói. Hoàn tất hợp đồng trong khoảng 30 phút, Lý Ý nhận được số tiền tương đương 42 USD.
Từng kiếm sống bằng việc chụp ảnh thuê, thu nhập của cô giảm sút từ khi trí tuệ nhân tạo (AI) tham gia bán hàng. Lý Ý chấp nhận công việc mới và bỏ qua nguy cơ rò rỉ dữ liệu với lý do "hình ảnh cá nhân đằng nào cũng đã giao cho người bán từ lâu".
Tống Tư, 26 tuổi, một diễn viên phim ngắn, cũng quyết định cho thuê khuôn mặt. Ban đầu, cô từ chối lời mời cho thuê (nhượng quyền) giá 139 USD mỗi năm. Tuy nhiên, khi nhận ra bán bản quyền khuôn mặt cho AI giống như có "bản sao đi làm thuê" và chứng kiến nhiều đồng nghiệp bị sử dụng hình ảnh mà không thể đòi trả phí, Tư đã đổi ý.
"Đây là xu hướng không thể chối từ", cô nói và ký hợp đồng qua một công ty quản lý với kỳ vọng được bảo vệ pháp lý.
Thực trạng này xuất phát từ nhu cầu của thị trường nội dung số. Theo Hiệp hội Nghe nhìn mạng Trung Quốc, trong quý I/2026, trung bình mỗi ngày có khoảng 1.300 phim ngắn AI ra mắt. Để tránh việc các nhân vật do AI tạo ra trông giống nhau gây nhàm chán, các nền tảng giao dịch như Twinnin, Tân Trảo hay ActID ra đời, thu hút hàng nghìn người bán quyền sử dụng khuôn mặt thật.
Tiêu Khải, người môi giới người ảo, cho biết dịch vụ này đang phát triển mạnh. Một nhân viên quản lý nội dung tiết lộ các thương hiệu chuộng khuôn mặt thật vì giúp tăng lượng truy cập và dễ lách khâu kiểm duyệt. Chỉ cần tải ảnh và sản phẩm lên hệ thống, một video bán hàng hoàn chỉnh ra đời trong 10 phút với chi phí dưới 1,4 USD. Việc mua chân dung ủy quyền rẻ và ít rủi ro bản quyền hơn so với chi phí tự tạo khuôn mặt bằng thuật toán, vốn dao động từ 14 đến 139 USD.
Thị trường này thúc đẩy các nền tảng trung gian hút dòng vốn lớn. Điển hình, nền tảng lưu trữ dữ liệu SignSplit đã gọi vốn hàng trăm triệu USD và đạt định giá tỷ USD.
Tuy nhiên, việc mua bán dữ liệu sinh trắc học mang lại nhiều hệ lụy xã hội. Gần đây, đài truyền hình trung ương Trung Quốc (CCTV) phanh phui đường dây dùng AI lừa đảo quy mô lớn. Kẻ gian dùng AI tạo video thẩm định đồ cổ nhằm dụ người già vào phòng phát sóng trực tiếp kín để chiếm đoạt tài sản. Gần 1.000 người đã sập bẫy với tổng số tiền bị lừa lên tới 1,39 triệu USD.
Giới công nghệ nhận định AI không có khả năng quên dữ liệu. Ngay cả khi người bán chấm dứt hợp đồng, đặc điểm khuôn mặt của họ đã được đưa vào hệ thống huấn luyện và có thể xuất hiện tràn lan trên các phiên bán hàng xuyên biên giới. Lúc này, việc khiếu nại để đòi lại quyền lợi là vô cùng khó khăn và tốn kém hơn nhiều mức thù lao 42 USD ban đầu.
Hình đại diện được AI ủy quyền của ca sĩ, diễn viên Qi Wei. Ảnh: QQ
Bảo Nhiên (Theo QQ)