'Phao cứu sinh' cho người ung thư cạn kiệt tài chính

Nhiều bệnh nhân ung thư tại TP HCM đang được tiếp cận miễn phí các liệu pháp mới thông qua thử nghiệm lâm sàng quốc tế, thay vì từ bỏ điều trị vì không đủ khả năng chi trả.

Cầm trên tay kết quả chẩn đoán u hắc tố ác tính (melanoma) - một trong những dạng ung thư da nguy hiểm, ông Minh gần như suy sụp. Bác sĩ chỉ định ông điều trị bằng liệu pháp miễn dịch, song chi phí thuốc có thể lên tới hàng chục, thậm chí hơn 100 triệu đồng mỗi chu kỳ, tổng chi phí lên đến hàng tỷ đồng.

Đúng lúc tính chuyện dừng điều trị vì không còn khả năng xoay xở, ông được bác sĩ đánh giá đủ điều kiện tham gia một thử nghiệm lâm sàng. Tùy giai đoạn bệnh, bệnh nhân được tuyển vào nghiên cứu Verbena hoặc Zinnia, điều trị bằng thuốc miễn dịch theo đề cương nghiên cứu mà không phải chi trả chi phí thuốc và các xét nghiệm liên quan.

"Nếu phải tự chi trả, gia đình tôi không thể kham nổi", ông nói, thêm rằng "nhờ tham gia nghiên cứu, tôi có cơ hội tiếp cận điều trị mà không phải gánh khoản nợ khổng lồ".

Hiện sức khỏe của ông dần ổn định, có thể tự chăm sóc vườn tược ở quê.

Những năm gần đây, điều trị ung thư bước sang giai đoạn mới với sự xuất hiện của các liệu pháp miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích, phức hợp kháng thể - thuốc (ADC) và thuốc tương tự sinh học. Nhiều loại giúp kéo dài thời gian sống hoặc giảm nguy cơ tái phát, nhưng giá thành rất cao. Không ít thuốc vẫn chưa được bảo hiểm y tế thanh toán, khiến người bệnh phải tự chi trả từ hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng.

Gánh nặng tài chính khiến nhiều người không thể tiếp cận phác đồ tối ưu. Một nghiên cứu trên 634 bệnh nhân tại hai bệnh viện chuyên khoa ung thư ở Việt Nam công bố năm 2024 trên Journal of Preventive Medicine and Public Health cho thấy 91,8% gặp "thảm họa tài chính" do chi phí điều trị. Gần một nửa phải vay tiền từ người thân hoặc bạn bè, hơn một phần ba phải rút tiền tiết kiệm hoặc quỹ hưu trí để trang trải chi phí. Ngoài ra, hơn 66% phải cắt giảm các khoản chi thiết yếu của gia đình, nhiều trường hợp phải thay đổi cơ sở điều trị hoặc bác sĩ vì vấn đề chi phí.

Trong bối cảnh đó, thử nghiệm lâm sàng trở thành cơ hội để một số bệnh nhân tiếp cận các liệu pháp mới mà không phải tự chi trả.

Anh Thành, cư ngụ ở một tỉnh miền Tây, mắc ung thư giai đoạn di căn và đã kháng với các phác đồ điều trị trước đó. Để duy trì sự sống, anh cần sử dụng các thuốc miễn dịch thế hệ mới, trong đó nhiều loại chưa được lưu hành tại Việt Nam. Nếu điều trị tại Singapore hoặc Mỹ, riêng tiền thuốc mỗi chu kỳ có thể từ vài chục triệu đến hơn 100 triệu đồng, chưa kể chi phí đi lại và lưu trú. Thông qua một thử nghiệm lâm sàng tại Bệnh viện Ung Bướu TP HCM, anh được sử dụng miễn phí các thuốc này.

BS.CK2 Võ Đức Hiếu, Phó giám đốc Bệnh viện Ung Bướu TP HCM, cho biết bệnh viện hiện triển khai gần 40 thử nghiệm lâm sàng với hơn 100 bệnh nhân tham gia. Phần lớn là nghiên cứu pha III, tập trung vào nhiều loại ung thư như đường tiêu hóa, gan, đầu cổ, hắc tố, buồng trứng, lymphô... Trong đó có 31 nghiên cứu dành cho bệnh nhân giai đoạn tiến xa hoặc di căn và 6 nghiên cứu ở giai đoạn sớm.

"Nhiều người vẫn e ngại tham gia thử nghiệm lâm sàng là làm 'chuột bạch', nhưng thực tế mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người bệnh", bác sĩ nói.

Theo ông, trước khi bước vào nghiên cứu pha III, thuốc đã trải qua các giai đoạn đánh giá nghiêm ngặt về tính an toàn và hiệu quả. Các nghiên cứu pha III nhằm xác lập hiệu quả của thuốc hoặc phối hợp thuốc trên quần thể bệnh nhân và so sánh với điều trị tiêu chuẩn. Vì vậy, ngay cả người được phân vào nhánh đối chứng cũng có thể được điều trị bằng những phác đồ chuẩn tốt nhất hiện nay.

Bệnh nhân tham gia nghiên cứu được theo dõi theo quy trình chặt chẽ, khám, xét nghiệm và đánh giá định kỳ theo tiêu chuẩn thực hành lâm sàng tốt (GCP). Các chi phí liên quan đến thuốc nghiên cứu, xét nghiệm và điều trị trong nghiên cứu được nhà tài trợ chi trả theo đề cương. Người bệnh được cung cấp đầy đủ thông tin để tự nguyện quyết định tham gia và có quyền rút khỏi nghiên cứu bất cứ lúc nào mà không ảnh hưởng đến việc điều trị thường quy.

Tuy nhiên, thử nghiệm lâm sàng về bản chất vẫn là quá trình thu thập dữ liệu nên không đảm bảo thuốc sẽ mang lại hiệu quả như kỳ vọng, thậm chí có thể xuất hiện những độc tính chưa được ghi nhận đầy đủ. Người bệnh có thể được phân vào nhóm đối chứng sử dụng phác đồ tiêu chuẩn thay vì thuốc mới, nhóm này cần tuân thủ lịch tái khám, xét nghiệm và theo dõi chặt chẽ hơn điều trị thông thường.

Hiện các bệnh nhân tham gia những nghiên cứu tại Bệnh viện Ung Bướu TP HCM vẫn được tiếp tục theo dõi, đánh giá đáp ứng và độ an toàn theo đề cương nghiên cứu. Một trong những nghiên cứu được triển khai tại đây là ADAURA dành cho bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn sớm có đột biến EGFR. Kết quả nghiên cứu sau đó góp phần đưa liệu pháp này trở thành chuẩn điều trị trên thế giới.

"Sự tham gia của người bệnh không chỉ mang lại cơ hội điều trị cho chính họ mà còn góp phần tạo ra các bằng chứng khoa học mới, giúp hoàn thiện các phương pháp điều trị ung thư cho cộng đồng trong tương lai", bác sĩ Hiếu nói.

Lê Phương