 |
|
Bệnh nhân và người nhà không được tự ý điều chỉnh lưu lượng kế ôxy. |
Bầu không khí mà chúng ta thở hít chỉ có nồng độ ôxy là 20%. Nồng độ ôxy này sẽ kích thích các trung khu hô hấp ở hành tủy, não. Còn nồng độ cao sẽ ức chế các trung khu nói trên, gây ngừng thở. Chẳng hạn, ở người mắc bệnh phổi mạn tính, cơ thể đã quen với tình trạng thiếu ôxy; và chính tình trạng này luôn kích thích phản xạ hô hấp. Nếu thở ôxy nồng độ cao, cơ thể mất yếu tố kích thích và bệnh nhân sẽ không thở được nữa. Vì thế, những bệnh nhân này chỉ được thở ôxy với hàm lượng không quá 40% (trong 3 giờ đầu: 2-3 lít/phút, cứ 12 giờ sau tăng 0,5 lít, đến tối đa là 4 lít/phút).
Các gốc ôxy tự do có trong ôxy nồng độ cao là nguyên nhân gây ra những thay đổi bệnh lý ở phổi:
- Ức chế các enzym bảo vệ tế bào phổi; có thể khiến tế bào này bị chết.
- Giảm chức năng đại thực bào phế nang, khiến chúng giải phóng chất độc, gây tổn thương cho các tế bào biểu mô của phế nang và nội mạc của mao mạch.
- Kích thích sự phát triển của các tế bào gây xơ phổi.
Các hội chứng lâm sàng do thở ôxy nồng độ cao
- Loạn sản phế nang cấp: Là kết quả cuối cùng của hội chứng trụy hô hấp cấp ở trẻ mới sinh, nguyên do là trẻ được thở ôxy quá thừa sau khi sinh (trẻ bị ngạt, đẻ non, cuộc đẻ diễn ra lâu).
- Viêm phế quản: Xảy ra sau 6 giờ thở ôxy 90-95%, do hoạt động của thảm lông rụng và chất nhầy phế quản giảm.
- Xẹp phổi hấp thụ: Xảy ra sau 6-24 giờ thở ôxy 90-95%. Các biến đổi tùy thuộc vào liều lượng ôxy, thời gian thở hít.
Nếu thở ôxy nồng độ cao trong 48 giờ, các tế bào nội mạc động mạch phổi sẽ bị tổn thương, giảm 60% về số lượng nhưng còn có thể phục hồi. Nếu tiếp tục thở, tổn thương sẽ nặng hơn, gây phù nề, thâm nhiễm các tế bào viêm, tạo ra màng trong cản trở hô hấp, gây lắng đọng huyết khối, chảy máu trong phế nang. Sau đó là giai đoạn phản ứng xơ, tăng sinh các tế bào xơ, xơ phổi.
Lưu ý: Một số thuốc có thể làm tăng tác hại của ôxy nồng độ cao như kháng sinh loại nitrofurantoin (điều trị viêm thận), bleomycin (điều trị caranoma tế bào nấm).
TS Hoàng Minh, Sức Khỏe & Đời Sống