OpenAI công bố loạt phát kiến khoa học nhờ AI

Sử dụng mô hình nội bộ, OpenAI cho biết đã tạo ra ba kết quả nghiên cứu đột phá trong toán học, khoa học máy tính và vật lý.

Vài tuần sau khi công bố bản thảo dài hơn 700 trang trình bày lời giải và những tiến triển trong 372 bài toán lớn, ngày 26/10, OpenAI tiếp tục công bố những phát hiện mới. Lần này, kết quả không giới hạn ở toán học, mà còn mở rộng sang khoa học máy tính và vật lý.

Ở lĩnh vực toán học, OpenAI tuyên bố mô hình của công ty đã chứng minh thành công giả thuyết làm trơn cục bộ (Local Smoothing Conjecture - LSC) trong mọi số chiều, dựa vào một phương trình vi phân từng phần phụ trợ thuộc loại mới. LSC là một trong những bài toán trung tâm và nền tảng nhất thuộc lĩnh vực giải tích điều hòa (harmonic analysis) và phương trình đạo hàm riêng (PDE).

Được nhà toán học Christopher Sogge đề xuất năm 1991, giả thuyết liên quan đến cách các sóng lan truyền và hội tụ: những trạng thái tập trung mạnh nhất của sóng được dự đoán chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.

Theo Engadget, giả thuyết làm trơn cục bộ (LSC) có ý nghĩa nền tảng trong giải tích điều hòa, với những hệ quả sâu rộng đối với ngành giải tích toán học. Nếu kết quả của OpenAI được giới chuyên môn xác nhận, nó sẽ kéo theo lời giải cho nhiều bài toán kinh điển khác, như giả thuyết Kakeya - bài toán liên quan đến việc xoay một cây kim theo mọi hướng trong không gian, hay giả thuyết hạn chế Stein, vốn là những thách thức lớn làm đau đầu các nhà toán học nhiều thập kỷ.

Ở lĩnh vực khoa học máy tính, OpenAI tuyên bố AI đã chứng minh để bác bỏ Giả thuyết thời gian hàm mũ (ETH), vốn được giới nghiên cứu tin tưởng hàng chục năm qua trong nhiều lĩnh vực như lý thuyết đồ thị, sinh học tính toán, cơ sở dữ liệu và hình học tính toán. Theo OpenAI, mô hình chứng minh giả thuyết sai vào ngày 16/10. Kết quả sau đó được xác thực trong Lean, công cụ AI về lập trình chức năng và chứng minh định lý, ngày 17/10.

OpenAI cho biết sẽ thành lập một nhóm cộng tác viên chuyên gia độc lập để giải thích kết quả, đồng thời công khai sản phẩm để bất cứ ai cũng có thể xem xét và phát triển dựa trên đó. Lần này, công trình sẽ được nhóm chuyên gia gồm Russell Impagliazzo và Ramamohan Paturi thuộc Đại học California tại San Diego, và Ryan Williams thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) dẫn dắt và giám sát.

Trong lĩnh vực vật lý, OpenAI cho biết mô hình của công ty đã chứng minh về mặt toán học cho sự tồn tại của một số lý thuyết trường lượng tử tương tác trong không gian bốn chiều, bao gồm Sắc động lực học lượng tử (QCD) và một lý thuyết thống nhất hoàn thiện Mô hình Chuẩn của vật lý hạt. Công trình dựa trên phương pháp của nhà toán học và vật lý Abraham Balaban trong lĩnh vực lý thuyết trường lượng tử kiến tạo.

Khi xử lý QCD và Mô hình Chuẩn, mô hình của OpenAI cũng giải quyết bài toán con trong đó, là chứng minh sự tồn tại của lý thuyết Yang-Mills thuần túy - một phần của bài toán Giải thưởng thiên niên kỷ về lý thuyết Yang-Mills của Clay Mathematics Institute. Công ty cho biết mô hình đưa ra kết quả bằng ngôn ngữ tự nhiên về sự tồn tại của Yang–Mills ngày 9/9, sau đó là QCD vào 18/9.

Do công trình dài và phức tạp, OpenAI đã hoãn công bố cho đến khi hoàn tất hình thức hóa bằng Lean.

Với ba kết quả mới cũng như những thành tựu trong tương lai, OpenAI cho biết "không tự tìm kiếm sự công nhận học thuật" cho phát hiện của AI. Thay vào đó, các chuyên gia thuộc những nhóm nghiên cứu độc lập sẽ đứng tên công trình và chịu trách nhiệm.

Ngoài ra, OpenAI nói đã bổ sung khoản đóng góp 5 triệu USD cho Simons Foundation - quỹ giúp tạo điều kiện để giới nghiên cứu phân tích và phát triển kết quả do AI tạo ra. Công ty cam kết bảo đảm nguồn tài trợ để các nhà khoa học độc lập đánh giá, diễn giải và mở rộng, đồng thời kỳ vọng sự phối hợp giữa con người và AI sẽ mở ra hiểu biết mới, làm rõ khả năng và giới hạn về độ phức tạp tính toán.

Công bố của OpenAI nối dài loạt "thành tích" của AI trong khám phá khoa học, theo Wired. Giữa tháng này, các nhà nghiên cứu ở Viện Công nghệ Massacusetts dự đoán trí tuệ nhân tạo sẽ cách mạng hóa xác suất thống kê, lý thuyết kinh tế, vũ trụ học, vật lý lượng tử hay toán học. Tuy vậy, nó cũng gây ra hàng loạt ý kiến trái chiều.

Riêng ở lĩnh vực toán học, sau khi OpenAI công bố 372 kết quả toán đầu tháng 10, Hiệp hội Toán học Nhân văn với hơn 800 thành viên ra thông báo phản đối, nói việc này thực tế không thúc đẩy toán học tiến lên, thậm chí kêu gọi tẩy chay OpenAI. Tháng 9, 25 nhà toán học từng nhận Huy chương Fields cùng ký vào thư ngỏ, lập luận rằng việc "xả" hàng loạt nghiên cứu toán học có thể gây tổn hại cho lĩnh vực, làm xáo trộn quá trình nghiên cứu và truyền thụ kiến thức.

Bảo Lâm - Huy Đức tổng hợp