Bữa ăn của gia đình ông Lý Huy Bửu (Tổng giám đốc Minh Long)
luôn có một nồi cơm đặc biệt: gạo lứt trộn cùng hạt kê,
rưới thêm chút dầu oliu - tương nhạt, nấu trong nồi sứ Kim Sa.

Nồi không phủ men, tạo bức xạ hồng ngoại giúp gạo chín sâu, gợi hương tự nhiên - thô mộc, ngọt mềm. “Càng mộc càng lột tả nét đặc trưng, biết món ăn ấy có ngon và lành hay không”. Ông Lý Huy Bửu đem tư duy đó để tạo ra chiếc nồi sứ có thể làm bật nét thô mộc trong từng nguyên liệu, để bữa ăn tròn đầy, gợi ý thức về lối sống dưỡng sinh - nối tiếp hành trình của Nhà sáng lập, Chủ tịch hội đồng thành viên Lý Ngọc Minh.

Nồi sứ Kim Sa là sản phẩm mới nhất trong dòng sứ dưỡng sinh của Minh Long, đặc biệt ở cấu trúc: nồi sứ nhưng không phủ men, được ông Lý Huy Bửu ví von là dòng hybrid - lai giữa gốm (không men) và sứ (nung ở nhiệt độ cao).

Vì sao lại làm sứ không men?

Ông Lý Huy Bửu nhắc về món cơm niêu, cá kho nồi đất - những món ăn có hương vị đặc trưng, theo ông suốt tuổi thơ dài. Đặc tính của đất nung là tạo ra hồng ngoại, giữ nhiệt dài, vì vậy món ăn chín đều, chín sâu, không bị hiện tượng nát bên trong mà khô bề mặt. Tuy nấu ngon nhưng nồi đất nung ở nhiệt độ thấp, cấu trúc rỗng xốp, thấm nước nên dùng vài lần là vỡ, nguy cơ ẩm mốc. Vì vậy, Minh Long nghĩ về một chiếc nồi giữ được ưu điểm - phát bức xạ hồng ngoại khi nấu, đồng thời vẫn bền chắc, an toàn.

Giấc mơ này thành hiện thực vào năm 2018, với chiếc nồi dưỡng sinh màu xanh rêu, là dòng nồi sứ được tráng men. Đến nay, Minh Long tiến thêm một bước mới: tạo ra dòng sứ không men, để thực phẩm tiếp xúc trực tiếp với lớp khoáng chất, phát huy thêm ưu điểm với sức khỏe người dùng.

Tuy vậy, lớp men là tấm áo bảo vệ giúp chống thấm, chống bám bẩn và tăng độ bền. Bỏ men đi là tự đặt mình vào thế khó: làm sao thân sứ vẫn bền, vẫn chịu được sốc nhiệt, vẫn an toàn khi thực phẩm chạm thẳng vào đất?

Câu trả lời nằm ở nguồn đất. Kim Sa được chế tác từ đất giàu khoáng chất tự nhiên, phối hợp khoáng núi lửa, đá vôi, tràng thạch, thạch anh, đất sét cùng một số khoáng đặc biệt. Công thức được nhà sáng lập Lý Ngọc Minh tự tay tìm tòi, phối trộn. Ông Minh ví các nguyên liệu ấy như những diễn viên đầy cá tính; người làm sứ giỏi phải biết chọn diễn viên và biết dàn dựng để vở diễn trọn vẹn. Nung trên 1.200 độ C, chúng kết chặt thành thân sứ đồng nhất, không cần men phủ.

Cái tên Kim Sa cũng đến từ nguyên liệu đó. “Kim” là lấp lánh, “sa” là cát, ngụ ý nói chiếc nồi tạo nên từ những hạt cát “vàng”, quý như vàng. Sắc vàng đất ấy không do pha men màu mà ra. Đó là màu thật của khoáng chất sau khi qua lửa.

Mỗi chiếc nồi vì thế là độc bản. Không có hai cục đất nào giống nhau, bề mặt nồi cũng thế - chỗ này nhiều sắc nâu, bên kia lại đậm vàng, sắc độ mỗi nồi lệch đi một chút. Ở Minh Long, người nghệ nhân không coi đó là khiếm khuyết, mà là bản sắc của đất.

Nhờ cấu trúc không phủ men, nồi Kim Sa phát huy hiệu ứng ion âm và bức xạ hồng ngoại (ion dương) tự nhiên, tạo cơ chế “ủ nhiệt bức xạ ion âm”, như phương pháp nấu chậm truyền thống.

Ion âm là các phân tử mang điện tích âm (thường xuất hiện tự nhiên ở thác nước, rừng rậm). Khi gia nhiệt, ion âm và ion dương cùng tăng lên cân bằng: ion dương giúp thực phẩm chín đều, ion âm giúp hương bung ra. Cộng với bức xạ hồng ngoại, từ hạt gạo đến miếng thịt kho chín từ từ ở nhiệt độ thấp, giữ được cấu trúc và độ mềm hoàn hả

Kim Sa còn giữ nét ngon của cơm niêu gốm, lớp cháy giòn đều bên ngoài, ẩm mềm bên trong, dễ tróc. Điều này đến từ bề mặt nồi nhám như có những hạt gai li ti - cấu trúc tương tự lớp trên lá sen, bí mật giúp tăng độ chống dính.

Trước khi chính thức lên các kệ hàng, Kim Sa nhiều lần được kiểm chứng trong phòng thí nghiệm của Minh Long. Nước trung tính khoảng pH 5 khi đun trong nồi sẽ lên khoảng pH 7. Với món canh chua, có cà chua, thơm, me, vị chua dịu lại, vị ngọt và vị đậm đà tăng lên. “Có thể bạn đã nấu canh chua một nghìn lần nhưng trong chiếc nồi này, bạn sẽ gặp một phiên bản khác”, ông Lý Huy Bửu nói.

Không dám khẳng định chất liệu Kim Sa khiến thức uống ngon hơn vì khẩu vị mỗi người mỗi khác, nhưng đến nay, ông Lý Huy Bửu vẫn thích mời khách thử một trò nhỏ: cùng một mẻ trà, chia vào hai chiếc ly, một ly sứ trắng tráng men và một ly đất Kim Sa. “Trà trong ly Kim Sa luôn có lớp bọt mịn hơn, mùi trà xộc lên đậm hơn, vị béo và sánh hơn”, ông chia sẻ.

Sản phẩm được kiểm tra theo quy chuẩn tiếp xúc thực phẩm của Bộ Y tế, không có kim loại nặng, và không có lớp chống dính tróc vào món ăn.

Kiểm tra tính năng nồi.

Dấu mốc đưa ông Lý Huy Bửu đến với chiếc nồi đặc biệt này, khởi nguồn từ hai năm trước, khi nhà sáng lập Lý Ngọc Minh đặt lên bàn làm việc của ông một chiếc ly đặc biệt, làm từ loại đất mới vừa thử nghiệm xong.

Ông Minh khi đó chưa nghĩ đến chuyện nấu nướng với vật liệu này, chỉ định dùng để đựng thuốc và vài món đồ riêng. Thử vật liệu mới vốn là niềm vui của người nghệ nhân, cũng là việc ông làm mỗi ngày, mỗi phút. Dành cả đời làm gốm sứ, ra vào những vùng mỏ trên toàn cầu, nắm gần hết nguyên liệu nào chịu được nhiệt độ nào - phối trộn ra sao, ông Minh vẫn háo hức như người mới vào nghề mỗi khi tìm ra một công thức lạ. Ông trao chiếc ly cho con trai út, để con trai cùng thử xem nguyên liệu mới hay đến mức nào.

Chiếc ly ấy, cùng gian bếp nhà, trở thành “phòng thí nghiệm” của ông Lý Huy Bửu. Vị CEO bắt đầu bằng một suy luận: nếu vật liệu này phát ion và làm kiềm hóa nước, hãy thử với một loại nước có tính acid cao. Ông chọn rượu, vì ngoài tính acid cao, còn có vị cay nồng đặc hữu. Rót rượu vào ly, để khoảng 30 phút, rồi nếm thử. “Cảm giác rất khác, bớt gắt cồn, uống dịu hơn”, ông kể lại với cha. Ông Minh nghe xong chỉ nói: “Hay quá!” Từ đó, ý tưởng làm một chiếc nồi bắt đầu thành hình, với cả hai cha con.

Từ chiếc ly, ông Lý Huy Bửu thử công năng nấu nướng của vật liệu này qua chiếc vỉ sứ. Mọi nguyên liệu đều được thử qua, từ cá đồng, thịt heo, tôm mực. “Nếm một miếng, cảm nhận rất rõ vị tươi, hương cá mùi thịt đậm hơn”, ông Bửu nói về cột mốc khiến ông kiểm chứng được rằng mình đã đi đúng hướng.

Từ tấm vỉ đến chiếc nồi, vị CEO đưa những mẫu thử đầu tiên vào căn bếp của ba, rồi đến nhà mình. Tự ông cũng xắn tay đứng bếp, coi đó là niềm vui, vừa để khám phá hết những điều ẩn sâu trong vật liệu mới.

Ông nhớ như in món đầu tiên nấu trong nồi Kim Sa: cá kho cà chua. Khi mở nắp, hương cá quyện cùng cà chua, bao lấy gian bếp, đậm nồng nhưng thanh ngọt, không hề có mùi tanh đặc trưng của cá. Cá nấu rục đến tận xương nhưng không nát, béo tươi, đưa cơm.

Ông Lý Huy Bửu thừa nhận ông không biết bao nhiêu phần trăm sự ngon ấy đến từ chiếc nồi, vì hôm đó không có nồi nào khác để so sánh. Nhưng ông nhớ rất rõ cảm xúc của mình: mong sao một ngày nào đó, mọi người cũng được ngồi trước một mâm cơm như thế, nếm rõ vị ngon lành nguyên bản.

Dù sớm thử nghiệm thành công về tính năng, nhưng để nồi Kim Sa sản xuất thương mại, ông Lý Huy Bửu từng rơi vào bế tắc và lỗi hẹn cả năm trời so với dự định ban đầu. Nút thắt lớn nhất chính là đáy từ.

Để nồi sứ có thể sử dụng trên bếp từ, một trong những giải pháp thường thấy là đưa kim loại vào lòng nồi hoặc phủ thêm lớp vật liệu dẫn từ kết hợp chống dính. Tuy nhiên, với ông Lý Huy Bửu, cách làm ấy vẫn để lại một điều trăn trở: “Nếu thực phẩm không được tiếp xúc trực tiếp với sứ, thì những ưu điểm quý giá của chất liệu này cũng chưa được phát huy trọn vẹn”.

Minh Long chọn một hướng đi khó hơn: đưa lớp vật liệu dẫn từ ra bên ngoài đáy nồi, giữ nguyên bề mặt sứ tiếp xúc với thực phẩm. Để hiện thực hóa ý tưởng tưởng chừng đơn giản ấy là cả một quá trình nghiên cứu bền bỉ, với không ít lần thử nghiệm và điều chỉnh. Thách thức lớn nhất nằm ở sự khác biệt về độ giãn nở nhiệt giữa sứ và kim loại. Làm thế nào để hai vật liệu có thể liên kết bền vững, không bong tách hay nứt vỡ dưới tác động của nhiệt độ cao? Đó là bài toán hóc búa mà đội ngũ Minh Long phải dày công tìm lời giải.

Hành trình sản xuất cực kỳ công phu và tốn thời gian. Ông Lý Huy Bửu chia sẻ, chỉ riêng việc thay đổi một công thức đất đã mất cả tháng để làm lại, rồi lại tinh chỉnh thiết kế từ độ cong đến độ dày mỏng của đáy để kiểm soát đường đi của nhiệt. Chiếc nồi sau khi nặn hình, nung chín, dán lớp từ và nung lại lần hai sẽ được đem đi thử nghiệm, với bài kiểm tra sốc nhiệt lên tới 850 độ C - con số khiến người trong nghề kinh ngạc vì nồi sứ thông thường chỉ nấu vài lần ở nhiệt độ thường đã có thể nứt. Tất cả nồi từ xuất xưởng đều phải vượt qua 1.000 lần thử sốc nhiệt mà không được phép sai sót dù chỉ một lần.

Ông Lý Huy Bửu luôn khẳng định chiếc nồi sứ Kim Sa là đứa con tinh thần của ba. Ông chỉ là người bước cùng, góp ý, thử nghiệm, nói điều nào ổn, điều nào cần thêm, cùng vị Chủ tịch Lý Ngọc Minh hoàn thiện giấc mơ đưa lối sống dưỡng sinh vào mỗi nếp nhà.

Ông Lý Huy Bửu cũng được truyền từ ba sự kỹ tính và bài học “một sản phẩm hoàn thiện không phải điểm kết thúc của sáng tạo”. Ngay cả khi mọi thứ đã tốt, ông Minh vẫn hỏi: còn điểm nào cải thiện nữa không? Áp dụng chính bài học từ ba, năm ngoái, khi ông Minh muốn đưa sản phẩm ra thị trường, ông Lý Huy Bửu vẫn cố giữ lại, chỉnh sửa thêm. Ngày chiếc nồi vượt qua bài kiểm tra cuối cùng, không có tiếng reo hò. Vị CEO chỉ khẽ thở phào, như vừa hoàn thành một chặng leo dài, và biết rằng phía trước vẫn còn rất nhiều đỉnh mới cần phải chinh phục.

8 năm trước, ông Minh mang đến với nồi sứ dưỡng sinh. Ông chọn sắc xanh rêu làm màu đặc trưng của nồi, bởi con trai út - cậu bé Lý Huy Bửu năm 7 tuổi từng nói với ông rằng: nơi nào tinh khiết, sạch lành nhất là những nơi có loài địa y.

Hôm nay, người con trai út ấy nối bước cha với chiếc nồi Kim Sa màu vàng đất. Vẫn một triết lý ấy: ăn ngon và ăn lành. Nếu nồi xanh làm tốt phần “lành”, thì Kim Sa đặt thêm lên bàn phần “ngon” tròn của vị giác, hương thơm nguyên bản, những điều mà ông Minh mong muốn từ chiếc ly đựng thuốc năm nào.

Nồi sứ Kim Sa lên kệ, không đi kèm với bất kỳ một lời hứa hẹn lớn lao nào. Mà ông Lý Ngọc Minh, cùng người con út Lý Huy Bửu, chỉ mong đem thêm những dịp cả nhà ngồi quanh mâm cơm, cùng thưởng thức khoảnh khắc giản dị: nắp nồi mở ra, bữa cơm đủ đầy. Và phía sau những khoảnh khắc ấy là hơn 50 năm “biến đất thành vàng” của những thế hệ không bao giờ đứng yên, đưa sứ Việt vượt mọi biên giới trong những sản phẩm có phong cách - có hồn.

Nồi sứ dưỡng sinh Kim Sa
 
 

Nội dung: Bích Thục - Ảnh: Quỳnh Trần - Minh Long

Ảnh: Quỳnh Trần - Minh Long

Video: Khánh Linh - Trung Kiên

Thiết kế: Thái Hưng - Quốc Tuấn