Nỗi cô đơn trong những viện dưỡng lão 5 sao
Nhiều cha mẹ thế hệ con một tại Trung Quốc sống trong viện dưỡng lão giá hàng nghìn USD mỗi tháng nhưng vẫn thiếu người thân kề cạnh lúc ốm đau.
Mùa thu năm ngoái, ông Chen, 75 tuổi, giảng viên đại học nghỉ hưu, bị chóng mặt rồi ngã trên sàn phòng tắm. Vợ ông, bà Luo, không thể đỡ chồng dậy nên phải gọi cấp cứu. Ông Chen dặn vợ đừng báo cho con gái Chen Yi, phó chủ tịch một hãng xe tại Đức, vì không muốn con lo lắng trong giờ làm việc.
Cú ngã khiến ông Chen nằm viện hơn 3 tháng và từ đó phải đi lại bằng nạng. Hay tin, Chen Yi bay về nước, quyết định đưa cha mẹ vào một khu dưỡng lão cao cấp ở vùng Hoa Nam thay vì để hai người tự xoay xở hoặc sang Đức sống chung do rào cản ngôn ngữ.
Căn hộ rộng 64 m2 có giá 25.000 nhân dân tệ (hơn 3.700 USD) mỗi tháng, gồm dịch vụ kiểm tra y tế hàng ngày, hộ lý trực 24 giờ, nhà ăn và các khu tiện ích.
Tuy nhiên, điều kiện vật chất đầy đủ không bù đắp được sự thiếu vắng tình thân. Vợ chồng ông Chen vẫn phải vào trung tâm thành phố khám bệnh nền theo bảo hiểm đúng tuyến và bị tách khỏi nhóm bạn bè quen thuộc. Họ hiếm khi dùng phòng gym, hồ bơi hay phòng karaoke trong viện; ông Chen chỉ đi tập phục hồi chức năng vì tiếc khoản phí con gái đã đóng.
Câu chuyện của gia đình ông Chen phản ánh thực trạng của hàng triệu gia đình theo mô hình "4-2-1" (một cặp vợ chồng chăm sóc 4 cha mẹ già và một con nhỏ) thuộc thế hệ con một đầu tiên sinh giai đoạn 1978-1989 tại Trung Quốc.
Nhóm nghiên cứu của chuyên gia Jing Tao thuộc Đại học Kinh tế và Thương mại Đối ngoại Trung Quốc ước tính giai đoạn 2023-2032 là đợt cao điểm mất khả năng tự chủ ở cha mẹ của thế hệ này khi họ đồng loạt bước vào độ tuổi 75-84. Số người già mất khả năng tự chủ được dự báo tăng từ gần 1,5 triệu năm 2020 lên gần 7 triệu vào năm 2030.
Ảnh minh họa: AI
Áp lực này xuất hiện sớm nhất ở nhóm phụ huynh cho con đi du học. Thống kê của Trung tâm Dịch vụ Du học thuộc Bộ Giáo dục Trung Quốc cho thấy trong giai đoạn 1978-2025, có khoảng 9,5 triệu người ra nước ngoài học tập, trong đó hơn một triệu người chọn ở lại định cư. Khảo sát từ Sách trắng về dưỡng lão xa nhà của con một năm 2026 ghi nhận 49% người con một muốn đón cha mẹ sống cùng nhưng cha mẹ không muốn rời quê hương; 41% được cha mẹ mong trở về nhưng không thể bỏ công việc và thu nhập.
Không vào viện dưỡng lão như vợ chồng ông Chen, bà Liu Suzhen, 78 tuổi, chọn lấp kín lịch trình hàng ngày để bớt trống trải. Ly hôn từ thập niên 1990 và sống một mình nhiều năm, đến năm 2015 bà dùng tiền tiết kiệm đưa người con trai duy nhất ra nước ngoài định cư. Ở lại trong nước, bà tự lái xe đi bảo dưỡng giúp con, hỗ trợ sổ sách kinh doanh, theo dõi chứng khoán và thức khuya xem phim.
"Không thể dừng lại được, rảnh rỗi thì chán, ngôi nhà trống không chẳng có ai rất đáng sợ", bà Liu nói.
Cuộc sống tự lập đó bộc lộ giới hạn khi biến cố sức khỏe xảy ra. Hồi tháng 9, bà Liu bị trẹo chân phải nhập viện. Con trai ở xa không kịp xoay xở, người đầu tiên có mặt bên cạnh bà là một nhân viên tiếp thị thực phẩm chức năng bà mới lưu số điện thoại. Người này đưa bà đi xét nghiệm, hoàn tất thủ tục nhập viện và chủ động đứng cách xa lúc bà nhập mật khẩu thanh toán. Xong việc, dù biết sự hỗ trợ đó gắn với mục đích bán hàng, bà Liu vẫn mở lại kế hoạch mua sản phẩm mà trước đó bà từng từ chối.
Ngay cả khi con cái sống ngay gần, nhiều người cao tuổi vẫn rơi vào cảnh cô đơn. Ông Lin Guodong, 89 tuổi, cựu lãnh đạo một cơ quan, sống một mình sau khi vợ qua đời. Con trai duy nhất của ông đã ngoài 60 tuổi, ở ngay tầng trên cùng tòa nhà nhưng hai cha con hầu như không qua lại. Thời trẻ, ông dồn toàn bộ thời gian cho công việc; khi giữ chức vụ cao, vì muốn tránh điều tiếng, ông sắp xếp con trai làm cùng cơ quan vào vị trí ít được chú ý, khiến khoảng cách giữa hai cha con ngày càng lớn.
Trong đợt phong tỏa vài năm trước, ông Lin cạn lương thực nhưng không gọi con vì sĩ diện. Một người bạn của ông phải liên lạc hộ. Người con trai sau đó mang thực phẩm xuống nhưng chỉ đưa qua cửa rồi rời đi, không bước vào nhà.
Nhiều chuyên gia xã hội nhận định không ít bậc cha mẹ thế hệ trước dành trọn tuổi trẻ cho công việc, ít đối thoại với con cái, đến tuổi xế chiều mới nhận ra khoảng cách đã quá lớn. Đạo diễn Lý An từng nói trong một cuộc phỏng vấn: "Vai trò làm cha không mặc nhiên mang lại sự tôn trọng hay gắn kết mà cần được vun đắp từng ngày".
Trước bài toán dưỡng lão ngày càng rõ rệt, một số cơ sở chăm sóc tìm cách gắn kết con cái với cha mẹ. Bà Xie Jiewen, người có nhiều năm làm việc trong ngành dưỡng lão, cho biết đơn vị của bà yêu cầu các gia đình có con ở nước ngoài chỉ định trước người giám hộ thứ ba, đồng thời đưa điều khoản con cái thăm nom định kỳ vào hợp đồng. Nếu không thực hiện, gia đình phải đóng thêm phí.
"Chúng tôi tăng phí không phải để kiếm tiền, mà muốn con cái đến thăm cha mẹ nhiều hơn", bà Xie nói và cho biết dịch vụ chăm sóc không thể thay thế tình thân.
Bảo Nhiên (Theo Xianwei Gushi)