Thạc sĩ Việt Nam học Trần Thị Kim Hoa cho biết trong nghi lễ thờ cúng không chỉ của người Việt mà với nhiều dân tộc trên thế giới từ cổ chí kim, hoa dâng lễ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút sinh khí, giúp con người kết nối với thế giới tâm linh.
Theo từ điển Tiếng Việt, thì "cúng" là dâng lễ vật lên thần thánh hoặc linh hồn người chết, thường có thắp hương khấn vái, theo tín ngưỡng hoặc phong tục cổ truyền".
Ở Việt Nam, cúng ở gia đình, họ tộc nghĩa là dâng lễ vật cho tổ tiên, những người đã khuất. Chính vì vậy, hoa dành riêng cho việc cúng cũng có chút khác biệt với những loại hoa thông thường. Tuy nhiên, nhiều gia chủ thường mắc sai lầm khi chọn và dâng hoa theo thói quen mà bỏ qua các nguyên tắc cốt lõi.
Hoa bưởi thường được người Việt cắt vài nhành đặt lên mâm ngũ quả, dâng bàn thờ. Ảnh: Lê Bích
Dưới đây là những lưu ý để việc dâng hoa đảm bảo sự trang nghiêm và thanh tịnh.
Thời điểm 'vàng' để hái hoa cúng
Thời gian thu hái và cắt hoa quyết định trực tiếp đến năng lượng của vật phẩm. Tốt nhất nên thu hái vào giờ Dần - Mão (từ 3h đến 7h sáng). Đây là lúc hoa hấp thụ mạnh mẽ khí năng lượng bình minh của trời đất, giúp giữ được sự thanh tĩnh và tươi mới.
Ngược lại, gia chủ nên tránh cắt hoa vào buổi chiều tối. Khi mặt trời lặn, âm khí gia tăng dễ khiến hoa nhiễm các yếu tố không tốt cho việc thờ cúng.
Ngày nay đa phần là hoa mua sẵn, thậm chí ướp lạnh nên khó thực hiện. Tuy nhiên với các gia đình có vườn và trồng hoa, nên áp dụng cắt thời điểm này để dâng lễ.
Kỵ dâng nụ, chuộng hoa nở
Một quan điểm khác là không nên dâng nụ hoa. Nhiều người lầm tưởng nụ hoa sẽ tươi lâu, nhưng xét về khía cạnh năng lượng, nụ chưa tích tụ đủ thần khí để làm cầu nối tâm linh.
"Hoa dâng cúng tốt nhất là những bông đã nở rộ đúng độ, hương sắc vẹn toàn. Việc dùng tay tách cánh hoa để ép nở giả tạo chỉ mang lại vẻ đẹp hình thức chứ không có tác dụng trong cúng dường", bà Hoa nhận định.
Ngoài ra, hoa phải đảm bảo tươi khỏe, không sâu bệnh hay dập nát. Sau khi lễ xong, cần hạ hoa ngay sau lễ hoặc trong ngày, tuyệt đối không để hoa héo úa hay thối rữa trên bàn thờ.
Nguyên tắc 'thuận tự nhiên'
Sự thanh khiết là yếu tố hàng đầu trong nghi thức dâng hoa. Người dâng lễ cần rửa sạch tay, mặt trước khi sửa soạn. Hoa nên được rửa nhẹ nhàng, bày trên đĩa sạch hoặc cắm lọ đơn giản, đặt dưới chân hoặc bệ tượng/ bát hương.
Đặc biệt, chuyên gia lưu ý tuyệt đối không can thiệp thô bạo vào hình dáng hoa. Các hành động như xâu chuỗi, dùng ghim bấm cánh, uốn nắn tạo hình cầu kỳ... sẽ làm mất đi linh lực tự nhiên.
Hoa cúng cần giữ nguyên bản, không dùng hoa giả, cành vàng lá ngọc nhân tạo hay các loại hoa không rõ nguồn gốc (hoa hái trộm, hái từ khu nghĩa trang, ven đường, công viên, các nơi uế tạp).
Chọn hoa đúng người, đúng tâm
Mỗi vị Thánh, Thần, Phật hay gia tiên sẽ tương ứng với những tần số năng lượng khác nhau. Thông thường, hoa cúc, huệ, mẫu đơn phù hợp để thắp hương gia tiên; trong khi hoa sen, hoa đại, vạn thọ thường được dùng dâng Phật.
Và một yếu tố nữa cần lưu ý là văn hóa của mỗi quốc gia, vùng miền. Ví dụ Thái Lan, Campuchia dùng hoa nhài để dâng lễ Phật, song với người Việt Nam hoa nhài tuy thơm nhưng không dâng lễ được.
Tuy nhiên, cốt lõi của lễ nghi vẫn là lòng thành. "Trời đất chứng giám ở tâm người dâng chứ không phân biệt hoa nội hay hoa ngoại, đắt tiền hay rẻ tiền. Một bông hoa vườn nhà được chăm sóc và dâng lên bằng lòng kính ngưỡng sẽ mang lại trường năng lượng an lành hơn mâm cao cỗ đầy nhưng thiếu sự thành tâm", chuyên gia Kim Hoa nhấn mạnh.
Bảo Nhiên