Những đứa trẻ 'sờ' được ánh sáng

Bằng đôi tay mẫn cảm và tỉ mẩn, bằng cả đôi tai để nghe, các thành viên của "ngôi nhà nghệ thuật" (trường Nguyễn Đình Chiểu) chăm chỉ làm gốm, chuẩn bị cho cuộc triển lãm lớn sắp diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật Hà Nội.

Lọt thỏm giữa hai chiếc bình đất cao lớn, Bùi Thế Thành tỉ mỉ đắp bức hình trang trí mà em giải thích là “Đôi nam nữ dắt nhau đi chơi phố dưới mưa”. Dưới đôi bàn tay gầy gò của Thành, hình ảnh đôi trai gái đắp nổi dần hiện lên. Cô gái có khuôn ngực căng đầy sức sống, còn chàng trai thì oai nghiêm. Nền khung cảnh đường phố phía sau Thành dùng dao khắc chìm lên thân bình.

Bên cạnh Thành, Phùng Văn Minh vừa đắp hình em bé thả chim trên cánh đồng, vừa nghiêng tai vào sát thành bình đất như nghe ngóng. Đó là thói quen của Minh từ khi bắt đầu làm quen với đất sét. Vừa làm việc theo sự hướng dẫn của thầy Đỗ Quốc Vị, Thành và Minh vừa chuyện trò rôm rả với Lương Quốc Hưng ngồi cách đó không xa. Các bạn trẻ đang tính sẽ đặt tên cho đôi bình khổng lồ một cái tên thật oách.

Phùng Văn Minh vừa nặn vừa nghe tiếng đất.

Nhóm học trò cho hay, những ngày này là giai đoạn nước rút các em phải hoàn thành tác phẩm để chuẩn bị cho đợt triển lãm mang tên “Nghệ thuật vượt thị giác”, khai mạc ngày 19/11 tại Bảo tàng Mỹ thuật Hà Nội. Công việc không nhẹ nhàng, thời gian gấp rút, nhưng Thành, Minh, Hưng cùng các bạn đều tin tưởng sẽ hoàn thành kế hoạch với những tác phẩm đẹp nhất.

Cách đây 2 năm, triển lãm lần đầu của thành viên "ngôi nhà nghệ thuật" mang tên “Ánh sáng từ bàn tay” đã thành công lớn. Lần này, thầy trò lớp gốm quyết làm triển lãm hoành tráng hơn, nên khối lượng sản phẩm trưng bày rất nhiều. Ngoài 2 bình gốm lớn đang hoàn thành ở làng Bát Tràng, các nghệ nhân nhỏ còn phải mang đến Bảo tàng Mỹ thuật 15 bình loại vừa (cao nhất 70 cm), 20 tranh vẽ trên đĩa, 150 sản phẩm gốm nhỏ. Ngoài ra, còn 40 bức tranh sơn dầu mà những bạn còn thị lực đã vẽ ròng rã từ đầu năm.

Vào đúng lúc gấp rút này, trường Nguyễn Đình Chiểu lại đang được xây mới, nên Nhà nghệ thuật phải tạm đóng cửa. Cứ mỗi cuối tuần, thầy giáo Đào Ngọc Huỳnh cùng học trò lớp gốm mù lại thuê xe sang Bát Tràng, hoặc tới làng Cậy (Hải Dương), làng Ngòi (Bắc Giang) để nặn bình, vẽ đĩa.

Những khó khăn này sẽ khó vượt qua, nếu không có niềm đam mê với gốm của cả thầy lẫn trò. Minh tâm sự: “Em làm gốm vì yêu thích, và cũng để khẳng định mình có thể làm được những việc người ta mặc định chỉ những người sáng mắt mới làm được". Cậu chia sẻ, ngày đầu làm khó lắm nhưng thầy dạy từ cái dễ như nặn lọ hoa để cả lớp làm quen, sau đó mới đến mẫu vật. Minh lại may mắn có 10 năm tuổi thơ lành lặn trước khi chìm hẳn vào bóng tối nên em nhớ hình thù các vật rồi tưởng tượng để làm.

Bùi Thế Thành vẽ đĩa.

Thành thì tật nguyền từ nhỏ nhưng luôn là trung tâm tạo niềm vui cho lớp. Cậu thường ca cẩm: “Sao dạo này mắt mình kém thế nhỉ ?” khiến các bạn phải bật cười. Gắn bó với lớp gốm từ ngày đầu tiên, niềm đam mê trong Thành không hề vơi giảm. Mỗi khi làm việc, cậu đều nhập tâm, chăm chú và phát huy tối đa khả năng sáng tạo.

Gắn bó với gốm từ nhỏ và tiếp thêm tình yêu đó cho các bạn là Nguyễn Thị Loan, con gái làng Bát Tràng. Em mù bẩm sinh nhưng lại say mê nặn đất đến lạ lùng. Với nắm đất trong tay, Loan cảm thấy hạnh phúc khi được tự do làm ra những gì em muốn. Khác với các bạn nam thường làm các loại bình, phù điêu phong cảnh, đường phố hoặc tượng người ngựa, Loan cùng các bạn gái hay làm hoa, con giống dễ thương và búp bê.

Thầy giáo Đào Ngọc Huỳnh vừa tâm sự, sau 5 năm hướng dẫn các em làm gốm, anh đã nhiều lần ngạc nhiên và thú vị bởi sự tưởng tượng không giới hạn của các em. Trong khi người sáng mắt bị giới hạn không gian bởi chính sự nhìn thấy thì với các học trò khiếm thị, chỉ cần nuôi dưỡng được cảm xúc, các em sẽ truyền cảm xúc đó cho người khác thông qua tác phẩm gốm, điêu khắc độc đáo.

Ý tưởng về lớp gốm cho học sinh khiếm thị của thầy Huỳnh cũng xuất hiện từ chính suy nghĩ, nếu các em không nhìn được bằng mắt thì bù lại khả năng “nhìn bằng tay” sẽ tốt hơn. Là họa sĩ nên anh biết bàn tay sẽ cho các em cảm giác về khối lồi - lõm, vuông - tròn, nhẵn nhụi - thô ráp rất tốt.

"Có thể hình khối các em tạo ra không được tinh tế, nhưng chứa đựng đầy xúc cảm từ tâm hồn. Chính bàn tay đầy mẫn cảm là phương tiện duy nhất chuyển tải những cảm xúc, hình ảnh trong đầu các em thành tác phẩm cụ thể", thầy Huỳnh nói.

Thành tỉ mẩn tạo hình trang trí cho bình. Em được thầy Huỳnh đánh giá cao về sự sáng tạo.

Vị thầy giáo kể, trong những lần giao lưu cùng làm gốm, trong khi các bạn sáng mắt bị phân tán bởi ánh sáng và không gian xung quanh thì những em khiếm thị cần mẫn dùng đôi bàn tay lần tìm chút ánh sáng qua đất bằng ký ức, bằng lời kể, bằng sự tưởng tượng... Sự cần mẫn và đam mê của các em đã thuyết phục được nhiều thầy giáo từ các trường mỹ thuật, nghệ nhân của các làng gốm Bát Tràng, Ngòi, Cậy… tìm đến giúp đỡ.

5 năm học nghề, nhưng 12 thành viên của "ngôi nhà nghệ thuật" vẫn chưa có một con đường nào để được làm nghề. Hưng tâm sự, em muốn được theo đuổi đam mê sáng tạo, muốn được học ở một trường nghệ thuật chính quy để sau này về dạy lại cho các bạn có hoàn cảnh như mình. Hưng đã thử sức thi vào Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, thiếu nửa điểm.

Minh thì ước “học xong sẽ được làm ở một xưởng gốm, chứ đi kiếm tiền bằng nghề massage thì phí lắm”. Nhưng khi giấc mơ còn chưa thành, sau mỗi buổi học gốm, Minh lại cùng các bạn Giàu, Tùng đến cơ sở massage khiếm thị ở Long Biên để làm việc, nuôi sống bản thân.

Thầy giáo Đào Ngọc Huỳnh không giấu vẻ lo lắng, anh tâm sự: "Hy vọng triển lãm lần này có thể là một cơ hội để mọi người công nhận các em”.

Kiều Trinh