Nhà phê bình Đào Tuấn Ảnh: 'Tôi là người biết... bỏ cuộc'

Được đào tạo về văn học Ảrập, sau chuyên về văn học Nga, có dạo tưởng chị đã buông sách bút vì thương trường, rốt cuộc lại thấy trở về nhiệt thành trên trang viết. Đào Tuấn Ảnh là một trong những nhà phê bình văn học Nga hiếm hoi hiện nay. Dưới đây là cuộc trò chuyện với chị.

Nhà phê bình Đào Tuấn Ảnh.

- Tại sao chị lại chọn khoa văn học Ảrập? 

- Tôi bị xếp vào đấy chứ, chỉ vì can tội... có cái tên giống con trai. Chỉ riêng việc học được mỗi cái tiếng của nó thôi cũng đã đủ để 5 năm đại học còn gì là xuân rồi! Và cái gọi là hành trang kiến văn ở mình bấy giờ chỉ vẻn vẹn có mỗi câu chuyện Một nghìn đêm lẻ. Trong khi tình yêu và niềm ngưỡng vọng văn học Nga thì dào dạt. Thế là cực chẳng đã, trong suốt 5 năm văn bút ở MGU, tôi đành bất đắc dĩ làm kẻ ăn ở hai lòng: Lấy bằng văn học Ả rập nhưng lại năng nhặt chặt bị văn học Nga.

- Nhưng liệu sự ngưỡng vọng có bền lâu được khi đã hai lần chị dám bỏ ngang, một lần vì theo chồng, một lần để... "đi buôn"?

- Vụ đi buôn, mới đầu chỉ là do bạn bè nhờ (đánh hàng dệt len sang Nga), rồi nhập cuộc lúc nào không biết. Mất hơn 7 năm cho nó chứ chả đùa. Thời của mình làm nghiên cứu, nhất là nghiên cứu văn học, sống khổ lắm! Vợ ông Tú Xương quanh năm buôn bán ở mom sông, nuôi đủ năm con với một chồng, đây mình còn chả nuôi nổi mình. Vậy nên đại đa số giống như Nguyễn Duy đành: Thơ ơi ta bảo thơ này/ Để ta đi cấy đi cày nuôi em...

- Vậy sao sau đó chị lại bỏ "vụ đi cày" này?

- Thì tôi đi cày là để kiếm thêm tiền nuôi gia đình và để giữ sự cao sang cho văn chương chứ đâu có định ăn đời ở kiếp gì với nó. Thoát nghèo thoát khổ rồi thì phải về nhà với văn thôi chứ!

- Nhà thơ Thanh Tùng từng "bốc" chị lên mây xanh: "Đào Tuấn Ảnh kiếm tiền thì say mê, mà làm nghệ thuật thì cao quý", chị nghĩ gì?

- Tôi ngờ là phải đảo lại hai vế ấy thì có lý hơn chăng? Chứ kiếm tiền một khi đã say lên thì cũng khó mà cao quý lắm! Nhưng với một người không quá ham hố và dám bỏ cuộc như tôi thì có thể sẽ dễ hơn chăng?

- Nhưng chắc gì chị đã có một cuộc trở về dễ dàng sau hơn 7 năm không chuyên tâm, mà lại còn là một mảng khó như văn học nước ngoài?

- Tôi không viết nhiều vào thời gian đó nhưng không có nghĩa là tôi ít đọc hơn. Nếu như không muốn nói là kinh doanh, với lối tư duy rành mạch của nó, còn giúp tôi mạch lạc hơn trên trang viết.

- Là một chuyên gia về văn học Nga, chị có thể cung cấp một vài thông tin về sự phát triển của nền văn học này từ sau khi Liên Xô tan vỡ?

- Có hai mảng đáng quan tâm hiện nay trong văn học Nga, đó là mảng văn học bị cấm đoán trước đây (nhưng nay đã được trả lại) và mảng văn học đương đại. Mảng thứ nhất rất lớn, thiếu nó khó có thể hình dung được hoàn chỉnh bức tranh văn học Nga, nhưng rất tiếc nó chỉ mới bắt đầu được giới thiệu ở VN và tôi e là hơi khó nhằn với độc giả mình. Mảng thứ hai bao gồm 3 thế hệ nhà văn. Chiếm lĩnh văn trường là lớp nhà văn sinh trong và sau chiến tranh thế giới thứ II. Tuy nhiên, một số già làng văn học ngoài 70 hiện vẫn viết khoẻ và trung thành theo lối viết hiện thực cổ điển, song những vấn đề họ đặt ra thì gay gắt, rát mặt như Hố sói của Bykov chẳng hạn... Hiện tại, văn học Nga đã chuyển sang một hệ hình sáng tác mới, đó là văn chương thời hậu hiện đại và hậu Xô viết nên không hiếm thay đổi có thể khiến những ai từng say mê Pautovski, Aimatov... dị ứng. Nhưng tôi nghĩ khi thời đại đã thay đổi thì cách nhìn thế giới cũng không thể và không nên như cũ.

- Để có được sự cập nhật này, chị đã phải bỏ tiền túi ra để đi thực tế ở Nga cũng như một số nước khác?

- 4 lần sang Nga (trong đó chỉ có 1 lần là đi bằng tiền nhà nước), 1 lần sang Đài Loan dự hội thảo quốc tế về Kim Dung, 1 lần sang Nhật... Lẽ dĩ nhiên, làm văn học nước ngoài, ai chẳng muốn đến tận đất nước mình nghiên cứu để được mắt thấy tai nghe các vấn đề chính trị, xã hội, văn hoá, văn học của nước ấy, thay vì phải đưa ra những sản phẩm nhợt nhạt, nhái lại, mà đôi khi nhái còn sai nữa...

(Theo Lao Động)