Thói quen nhà mặt đất có thể gây hỏa hoạn ở chung cư

Nhiều sự cố hỏa hoạn tại chung cư khởi phát từ việc cư dân giữ thói quen sinh hoạt cũ, chủ quan trong đun nấu và sử dụng thiết bị điện.

Một sáng đầu năm 2026, nhóm chat cư dân tòa nhà ở Hà Đông (Hà Nội) liên tục hiện tin nhắn tìm nơi phát ra mùi khét. Một số người phát hiện khói đen thoát ra từ căn hộ tầng 18. Ban quản lý liên hệ chủ nhà lấy mật khẩu mở cửa và khống chế đám cháy sau vài phút. Nguyên nhân do máy sấy quần áo chập điện, lửa bén vào đồ trong lồng.

"Chúng tôi may mắn không có thiệt hại về người, nhưng sự bất cẩn đã làm ảnh hưởng đến hàng xóm", anh Thành Vinh, 36 tuổi, chủ hộ, nói.

Sau sự cố, anh Vinh nhận ra lỗi của gia đình là không ngắt thiết bị điện khi ra ngoài. Nồi cơm, bình đun nước và nhiều thiết bị khác được cắm điện liên tục. Vụ chập điện khiến gia đình tốn hơn 50 triệu đồng để thay mới thiết bị và sơn lại nhà.

Nguy cơ từ thói quen cũ

Ông Xuân Điệp, Trưởng ban quản trị một chung cư 383 căn hộ tại Hà Đông (Hà Nội), cho biết từng xử lý nhiều tình huống nguy cơ hỏa hoạn do cư dân giữ nếp sống nhà mặt đất.

Năm 2021, khi hệ thống báo cháy tại tầng 12, đội kỹ thuật tiếp cận và phát hiện gia đình này đang đốt bồ kết xông phòng khách sau khi đi dự đám tang về. Tương tự, ông Phạm Văn Chương, đại diện đơn vị vận hành tòa nhà PSE, kể từng lập biên bản một hộ dân mang lò than ra ban công nướng thực phẩm. Khói sục lên các tầng trên khiến hệ thống báo cháy kích hoạt, hàng trăm người phải sơ tán.

Ông Chương cho biết nhiều cư dân còn tận dụng hành lang để xe đẩy, tủ giày làm thu hẹp lối đi chung. "Nhiều người chống chế rằng ở nhà mặt đất vẫn để như thế mấy chục năm không sao", ông Chương nói.

Theo ông Nguyễn Duy Thành, Phó chủ tịch Hiệp hội quản lý vận hành Nhà chung cư TP HCM, nhóm nguyên nhân phổ biến khác đến từ việc quên tắt bếp và bất cẩn dùng thiết bị điện. Cuối năm 2025, một robot hút bụi tự khởi động, vướng vào rèm và phát nhiệt gây cháy, buộc ban quản lý phải phá cửa dập lửa.

Ông Điệp kể một trường hợp giúp việc đun nước đường nhưng đưa trẻ xuống sân hơn hai tiếng, khiến nồi cháy đen. Ban quản lý thường xuyên phải nhắc nhở việc không sạc xe điện qua đêm, không dùng ổ cắm nối tiếp nhiều tầng hay bảo trì dàn nóng điều hòa, nhưng thường bị xem nhẹ.

Một số cư dân còn tự ý thay đổi kết cấu an toàn. Ông Chương cho biết từng lập biên bản hộ dân dùng gạch chèn cửa chống cháy ở thang bộ cho thoáng, khiến tay co thủy lực hỏng. Khi hệ thống báo cháy giả do cư dân ăn lẩu hoặc xông hương liệu, một số người thấy phiền nên tự ý tháo pin, bịt đầu báo khói, làm mất lớp cảnh báo sớm.

Theo Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ, 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận hơn 1.500 vụ cháy. Trong số các vụ đã làm rõ nguyên nhân, hơn ba phần tư liên quan đến sự cố thiết bị điện.

Nghiên cứu đăng trên Fire Safety Journal năm 2024 khảo sát 32 chung cư tại Việt Nam chỉ ra thách thức nằm ở khoảng cách giữa nhận thức và thực hành của cư dân. Phần lớn hiểu nguyên tắc an toàn nhưng chưa áp dụng trong sinh hoạt.

PGS Ngô Văn Xiêm, nguyên Hiệu phó Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy, cho biết rủi ro hỏa hoạn tại chung cư phần lớn bắt nguồn từ việc duy trì nếp sống nhà mặt đất. Ông dẫn lại vụ hỏa hoạn tại chung cư Licogi 13 (Hà Nội) hơn chục năm trước, khi một cư dân vứt than tổ ong còn nóng vào ống rác khiến giấy bốc cháy, khói lan ngược làm hai người tử vong.

Các chuyên gia nhận định ý thức cư dân là yếu tố quyết định, trong khi thiết bị chỉ là công cụ hỗ trợ. Việc thay đổi thói quen cần duy trì bằng tuyên truyền và gắn với trách nhiệm từng chủ hộ.

"Mỗi hành vi của một người ở chung cư đều có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của hàng trăm cư dân khác", PGS Ngô Văn Xiêm nói.

Phan Dương