Người khuyết tật thêm cơ hội việc làm nhờ AI

Các công cụ AI giúp người khuyết tật tiếp cận công việc sáng tạo nội dung, truyền thông số, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp thay đổi cách tuyển dụng và đánh giá nhân sự.

Theo Tiến sĩ Phó Thị Mỹ Hạnh, giảng viên ngành Truyền thông số, Đại học RMIT Việt Nam, AI giúp giảm bớt rào cản kỹ thuật trong nhiều công việc sáng tạo, từ thiết kế đồ họa, biên tập video đến sản xuất nội dung số.

Trước đây, những công việc này thường đòi hỏi người lao động thành thạo phần mềm chuyên dụng và thực hiện nhiều thao tác kỹ thuật. Hiện nay, các công cụ như Midjourney, Adobe Firefly cho phép tạo hình ảnh bằng câu lệnh ngôn ngữ, trong khi AI có thể hỗ trợ cắt dựng video, xóa phông hoặc cân bằng màu sắc.

Nhờ đó, người khuyết tật có thêm lựa chọn tham gia các công việc sáng tạo, tập trung vào phát triển ý tưởng, xây dựng nội dung và kiểm soát chất lượng sản phẩm.

"Giá trị cốt lõi của người làm sáng tạo không nằm ở việc họ thao tác công cụ nhanh đến đâu, mà nằm ở tư duy định hướng, thẩm mỹ thị giác và khả năng kiểm soát công nghệ", bà Hạnh nhận định.

Không chỉ hỗ trợ thực hiện công việc, AI còn góp phần thay đổi cách doanh nghiệp đánh giá năng lực nhân sự. Tiến sĩ Nguyễn Khánh Linh, giảng viên ngành Quản trị, Đại học RMIT Việt Nam, cho biết công nghệ giúp người lao động đạt được cùng một kết quả bằng nhiều phương thức khác nhau.

Chẳng hạn, người khiếm thị có thể sử dụng phần mềm đọc màn hình để biên tập văn bản, người khiếm thính theo dõi cuộc họp qua phụ đề tự động, còn người hạn chế vận động có thể soạn thảo nội dung bằng giọng nói.

"Khi AI đang thay đổi nhanh chóng cách rất nhiều công việc được thực hiện, doanh nghiệp càng cần phải phân biệt rõ đâu là yêu cầu cốt lõi và đâu chỉ là thói quen đánh giá, để tập trung vào câu hỏi 'làm ra được gì' thay vì 'làm bằng cách nào'", bà Linh chia sẻ.

Theo chuyên gia, đánh giá dựa trên chất lượng công việc thay vì phương thức thực hiện sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn nhân lực đa dạng hơn, trong đó có người khuyết tật.

Cơ hội ứng dụng AI được cụ thể hóa qua các chương trình đào tạo dành cho người khuyết tật. Trong khuôn khổ dự án E-Prodigy, được hỗ trợ bởi quỹ RMIT Strategic Innovation Challenge của Đại học RMIT Việt Nam, các buổi tập huấn được tổ chức nhằm giúp học viên tiếp cận công nghệ và ứng dụng vào công việc, đời sống.

Tại buổi đào tạo "Ứng dụng AI trong kể chuyện", người tham gia thực hành sử dụng công cụ AI để phát triển ý tưởng, xây dựng nội dung từ trải nghiệm cá nhân.

Chị Nhung, một học viên của chương trình, cho biết từng e ngại về khả năng sử dụng công nghệ. Sau tập huấn, chị đã biết cách đặt câu hỏi, kiểm chứng kết quả và ứng dụng AI hỗ trợ công việc.

"AI không xóa đi khuyết tật của tôi, nhưng nó có thể giúp xóa bớt những rào cản để năng lực của tôi được nhìn thấy", chị chia sẻ.

Theo các chuyên gia RMIT, bên cạnh kỹ năng sử dụng công cụ, người lao động cần được trang bị tư duy phản biện, khả năng kể chuyện sáng tạo và kiểm chứng thông tin. Đây là những năng lực giúp họ chủ động khai thác AI thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Khánh Linh, để mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho người khuyết tật, doanh nghiệp không nên chỉ dừng ở tư duy "tuyển dụng" mà cần tiến tới "trọng dụng", giao việc thực chất và tạo điều kiện để nhân sự phát huy năng lực và phát triển chuyên môn lâu dài.

Một số công việc như viết kịch bản video ngắn, xây dựng nội dung livestream, biên soạn mô tả sản phẩm trên sàn thương mại điện tử có thể ứng dụng AI và triển khai từ xa. Đây là những vị trí người khuyết tật có thể tham gia khi được trang bị kỹ năng và công cụ phù hợp.

Doanh nghiệp cũng có thể áp dụng thời gian làm việc linh hoạt, phân bổ nhiệm vụ theo thế mạnh của nhân viên và sử dụng các công cụ hỗ trợ tiếp cận thông tin. Trong đó, tài liệu số tương thích với phần mềm đọc màn hình, video có phụ đề và hình ảnh có mô tả giúp giảm bớt rào cản trong môi trường làm việc.

Bà Linh khuyến nghị doanh nghiệp phối hợp với người khuyết tật và các tổ chức đại diện để xây dựng chương trình đào tạo, bảo đảm nội dung sát nhu cầu thực tế và yêu cầu công việc.

Ở góc độ truyền thông, Tiến sĩ Phó Thị Mỹ Hạnh cho rằng đội ngũ nhân sự có trải nghiệm đa dạng còn giúp doanh nghiệp nhận diện tốt hơn nhu cầu của các nhóm khách hàng, từ đó cải thiện khả năng tiếp cận của sản phẩm, chẳng hạn bổ sung phụ đề video hoặc mô tả hình ảnh.

Theo các chuyên gia, AI không thể tự xóa bỏ mọi rào cản việc làm đối với người khuyết tật. Tuy nhiên, khi kết hợp với đào tạo kỹ năng, công nghệ hỗ trợ và chính sách nhân sự phù hợp, AI có thể giúp người lao động phát huy năng lực, đồng thời mở rộng nguồn ứng viên cho doanh nghiệp.

Yên Chi