 |
|
Ông Trương Quang Hoài Nam. Ảnh: Anh Tuấn |
Luật hiện hành được thông qua năm 1997 là văn bản giá trị pháp lý cao đầu tiên ghi nhận có hệ thống hoạt động thương mại hàng hóa (như mua bán hàng hóa, đại diện, môi giới, ủy thác, đại lý) và các dịch vụ thương mại như giao nhận, giám định hàng hóa... Đây là cơ sở pháp lý để Chính phủ sau đó ban hành một loạt các văn bản đột phá cho phép mọi thành phần kinh tế được tiến hành xuất - nhập khẩu (Nghị định 57); ban hành danh mục những mặt hàng, dịch vụ cấm lưu thông để thực hiện nguyên tắc thương nhân được kinh doanh những mặt hàng pháp luật không cấm (Nghị định 11)... Vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ Thương mại, ông Trương Quang Hoài Nam, nhận xét: “Luật Thương mại ra đời là mốc quan trọng trong thời kỳ đầu Việt Nam chuyển từ nền kinh tế tập trung sang nền kinh tế thị trường”.
Tuy nhiên, đạo luật này cho đến nay đã bộc lộ nhiều điểm hạn chế, cần phải sửa đổi toàn diện. Giống như nhiều luật khác ban hành trước đây, Luật Thương mại hiện hành dành mất 2 chương chỉ nói về chính sách và quản lý hành chính. Các quy định đó không có ý nghĩa thực tế bởi không phân định được chính sách và pháp luật, và chỉ mang tính định hướng, chung chung. Quy định chức năng quản lý nhà nước hoạt động thương mại thì chồng chéo với các văn bản về tổ chức, hoạt động của Bộ Thương mại. Đạo luật có tên là Luật Thương mại, song không làm rõ được thương mại là gì. 14 loại hành vi thương mại mà luật liệt kê không đầy đủ và phù hợp với các quy định của Ủy ban về Luật thương mại quốc tế của Liên Hợp Quốc (UNCITRAL), của WTO, và đặc biệt quá hẹp so với Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ (BTA) ký kết năm 2000. Việc này rõ ràng bất lợi với Việt Nam khi tham gia WTO và khi BTA được thực hiện hoàn toàn.
Quy định không rõ ràng về thương mại, hành vi thương mại và hoạt động thương mại còn gây cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan pháp luật. Trưởng ban Pháp chế Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam, ông Trần Hữu Huỳnh, nêu ví dụ: Hồi đầu năm, Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP HCM đã bác một phán quyết của trọng tài bang Queensland, Australia, vì cho rằng tranh chấp đó không phải là tranh chấp thương mại như luật Việt Nam quy định. Song trước đó, cấp sơ thẩm cũng căn cứ vào luật trong nước lại chấp nhận đó là tranh chấp thương mại, và cho phép thi hành tại Việt Nam phán quyết trong tài nước ngoài nói trên.
Hàng loạt điều luật trong Luật Thương mại “đột tử”, vì bị những luật khác ban hành sau vô hiệu hóa. Như Điều 17 về đăng ký kinh doanh thực hiện tại cơ quan quản lý nhà nước về thương mại (Bộ Thương mại, Sở Thương mại) đã bị Luật Doanh nghiệp, Luật Doanh nghiệp nhà nước... thay thế bởi một loạt quy định về đăng ký kinh doanh (tại Bộ Kế hoạch đầu tư, Sở Kế hoạch đầu tư), đăng ký thuế, kê khai thuế. Điều 45 quy định quảng cáo thương mại thuộc quyền quản lý của Bộ Thương mại, thì Pháp lệnh Quảng cáo năm 2001 lại ghi nhận tất cả các loại quảng cáo đều do Bộ Văn hóa Thông tin chịu trách nhiệm. Hay như quy định về thanh tra thương mại đã 5 năm nay không được thực hiện...
Trao đổi với VnExpress, ông Trương Quang Hoài Nam cho biết việc sửa đổi Luật Thương mại được đặt ra từ năm 2002, mục đích chỉ thêm bớt chắp vá vài điều. Nhưng càng làm càng thấy vướng, và ban soạn thảo xin nghiên cứu xây dựng luật mới. Hiện các nhà lập pháp đang bị ảnh hưởng bởi hai hệ thống pháp luật của thế giới: luật châu Âu lục địa (Continental) và luật Anh - Mỹ (Anglosaxon). Nhiều khả năng Luật Thương mại mới sẽ pha trộn cả hai dòng luật này.
Nghĩa Nhân