Ngành phần mềm VN trước nạn xâm phạm bản quyền
Hiệp hội các doanh nghiệp phần mềm của Mỹ đã công bố một báo cáo về vi phạm bản quyền phần mềm toàn cầu, trong đó VN được xếp ở vị trí số 1 về tình trạng này trong năm 2000.
 |
|
Ngày càng nhiều chương trình phần mềm bị sao chép hàng loạt. |
Trong vòng chưa đầy 5 tháng, hai cuộc hội nghị về bảo hộ phần mềm máy tính được tổ chức tại TP HCM đã cho thấy sự quan tâm cao độ đến tình trạng xâm phạm bản quyền phần mềm máy tính của các doanh nghiệp (DN) trong lĩnh vực này. Ngành công nghiệp phần mềm của VN còn quá non trẻ, có nguy cơ sẽ bị cơn "đại hồng thuỷ" về xâm phạm bản quyền nhấn chìm, nếu Nhà nước không có ngay biện pháp ngăn chặn.
Ông Trần Lương Sơn - Giám đốc điều hành Công ty VietSoftware - phác hoạ một thực trạng: Khu vực Nhà nước sử dụng vi phạm bản quyền phần mềm ở mức từ cao (DN Nhà nước) đến rất cao (cơ quan quản lý); khu vực tư nhân vi phạm cả trong sử dụng và kinh doanh, đặc biệt ở mức rất cao tại các DN kinh doanh; ngay cả các DN về CNTT sử dụng vi phạm cũng ở mức trung bình... Việc xâm phạm bản quyền phần mềm hiện nay có nhiều động cơ và mức độ khác nhau: Có nơi sao chép tặng nhau để sử dụng riêng, có nơi sử dụng vào các mục đích nghiên cứu và giáo dục, nhưng đáng báo động là hiện tượng sao chép để kinh doanh. Đây cũng là tình hình chung, vì tệ nạn xâm phạm bản quyền phần mềm khá phổ biến trên thế giới (khoảng 30% ở Mỹ, hơn 90% ở Trung Quốc). Còn VN thì đến 97% bản quyền phần mềm bị sao chép.
Giám đốc Trung tâm xúc tiến phát triển phần mềm Nguyễn Văn Hải cho biết: "Vi phạm bản quyền phần mềm ở khắp mọi nơi, dưới nhiều hình thức: Cài đặt sẵn trong máy, bẻ khoá để lấy, photocopy tài liệu... Tình trạng các công ty kinh doanh CNTT sao chép phần mềm của nhau cài đặt vào máy để bán cho khách hàng là phổ biến hơn cả".
 |
|
Sản xuất phần mềm tại Công ty SCC. |
Thực trạng xâm phạm bản quyền phần mềm phải được chính một DN sản xuất phần mềm là ông Phạm Tăng Cường - Giám đốc Công ty SCC - diễn đạt mới thấy nhức nhối. Theo ông Cường, kẻ cắp nhiều khi chính là những nhân viên, làm một thời gian lấy được các bí mật tài liệu thì nghỉ việc và bán hoặc dùng những bí mật đó liên kết với các đơn vị khác. Hiện nay, cả một giai đoạn từ nảy ra ý tưởng đến khi hoàn chỉnh bản Alpha một phần mềm chưa hề được pháp luật bảo vệ. Chính vì vậy, đối tượng ăn cắp bộ mã nguồn chỉ cần sửa khác đi một chút là có thể tung ra bán. Công ty SCC đã có lúc điêu đứng với bộ công cụ mua giá 1.800 USD từ nước ngoài, nhưng chỉ trong tích tắc đã bị sao chép. "14 bộ mã của tôi để trong server bị mất cả. Bộ mã nguồn nào lớn thì bị đưa dần lên Internet, sau đó download xuống dùng, còn nhỏ thì sao chép trực tiếp", ông Cường nói.
Đĩa CD-ROM của công ty này làm giá gốc 80.000 đồng/đĩa, nhưng bị sao chép bán tại một nhà sách thuộc Nhà nước quản lý ở quận Tân Bình với giá chỉ 15.000 đồng/đĩa. Có trường hợp đĩa CD-ROM bị sao chép, nhưng lại được các NXB... cấp giấy phép xuất bản.
Một quan chức ngành bưu chính viễn thông cho biết, ngành đề ra phương hướng đến 2005 đạt doanh số phần mềm khoảng 500 triệu USD, giao cho Bưu điện TP HCM chỉ tiêu 1/5 là 100 triệu USD, vì "làm sao đạt được doanh số cao khi phần mềm mới vừa phát hành đã bị ăn cắp tràn lan?".
Hành lang pháp lý còn quá ngổn ngang?
Các chuyên gia CNTT của Mỹ, Ấn Độ đến VN đều chung một ý kiến: Có 3 điều kiện cơ bản để phát triển công nghiệp phần mềm VN là nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng kỹ thuật (Internet) và pháp luật chống ăn cắp bản quyền. Nhưng VN mới đáp ứng được phần nào hai điều kiện đầu, còn điều kiện thứ ba thì... quá mờ mịt. TS Nguyễn Trọng - Chỉ tịch Hội Tin học TP HCM, nói: "Tình trạng xâm phạm bản quyền diễn ra phức tạp. Chúng tôi cũng là nạn nhân. Nhưng đã có ai giải quyết gì đâu".
Trong khi ở Trung Quốc, tình trạng sao chép vẫn tràn lan, song đã có một hệ thống pháp lý cơ bản cho bản quyền phần mềm và có nhiều vụ xử điển hình cho những đối tượng xâm phạm bản quyền. Còn hiện tại ở VN, dù đã có một hệ thống pháp luật về bản quyền, sở hữu công nghiệp, nhưng thực chất chưa phải dành cho công nghiệp phần mềm. Hơn thế nữa, với tốc độ phát triển cao của ngành CNTT thì cục diện bảo vệ sở hữu trí tuệ nói chung và bản quyền nói riêng đã nảy sinh những vấn đề mới. Ông Phạm Tăng Cường cho biết: "Bộ mã nguồn phần mềm là gì? Bộ luật Dân sự chưa quy định. Cho nên luật còn bỏ ngỏ câu hỏi: Các chương trình làm từ bộ mã nguồn ăn cắp thì có gọi là vi phạm không?". Theo bà Trương Thuỳ Trang, Trưởng phòng Sở hữu Công nghiệp thuộc Sở KHCN&MT TP HCM, các văn bản pháp luật liên quan đến bản quyền đưa ra các khái niệm, định nghĩa về phần mềm còn sơ sài. Hiện cũng chưa có quy định cho và không cho phép sao chép phần mềm sử dụng trong từng lĩnh vực khác nhau với mục đích khác nhau... Một phần mềm được bảo hộ hiện phải "xài ké" mỗi chỗ một chút từ hệ thống văn bản pháp luật trên.
UBND TP HCM vừa thành lập nhóm nghiên cứu về vấn đề hành lang pháp lý cho bảo hộ bản quyền phần mềm để sớm soạn thảo một bản kiến nghị trình Chính phủ. Theo nhóm này, cần sớm ban hành và bổ sung những quy định luật pháp để phân định rõ thẩm quyền, thủ tục cho từng cơ quan quản lý (hải quan, quản lý thị trường, thanh tra VHTT) trong các trường hợp vi phạm; các biện pháp đình chỉ kinh doanh, cấm kinh doanh do vi phạm; quy định rõ ràng thủ tục tố tụng dân sự, bổ sung quyền hạn của cơ quan điều tra, viện kiểm sát. Nhóm cũng đề nghị cần quy định "quyền sử dụng" một cách cụ thể hơn, đặc biệt là quyền nhân bản, quyền phổ biến, quyền trưng bày; đồng thời cần phân biệt rõ "công bố" và "phổ biến" vì các quy định hiện hành đang gộp hai khái niệm này là một, trong khi đối với phần mềm có thể được phổ biến dưới rất nhiều hình thức khác nhau như: ghi âm, ghi hình, phát sóng...
(Theo Lao Động, Tuổi Trẻ)
Thêm VnExpress trên Google
