Mỹ sử dụng hệ thống AI để điều phối không lưu
Cục Hàng không Liên bang Mỹ đang tăng cường triển khai hệ thống AI để tránh nguy cơ va chạm, giảm chậm trễ, tiết kiệm nhiêu liệu và cải thiện trải nghiệm trong chuyến bay.
Theo Ars Technica, chính phủ Mỹ đang mở rộng việc sử dụng một công cụ AI mang tên SMART (Strategic Management of Airspace, Routes and Trajectories) để tư vấn cho kiểm soát viên không lưu nhằm hỗ trợ quản lý trên toàn bộ không phận quốc gia. Trong khi nhiều giám đốc điều hành hãng hàng không ủng hộ triển khai, công đoàn lao động Mỹ đại diện cho các kiểm soát viên không lưu cho biết họ không tham gia vào quá trình thiết kế hoặc thử nghiệm hệ thống dựa trên AI này.
Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) cho biết, hệ thống SMART trị giá 875 triệu USD đã giúp chuyển hướng 180 chuyến bay từ khi triển khai trên không phận Washington, DC, vào ngày 21/9. Theo nhà chức trách, giải pháp mới góp phần tiết kiệm trung bình 10 phút và gần 303 lít nhiên liệu mỗi chuyến bay. Họ hy vọng có thể nhân rộng kết quả trên toàn quốc thông qua triển khai ở quy mô lớn hơn.
"Sau thành công của đợt triển khai đầu tiên tại thủ đô vào tháng 9, FAA sẽ sử dụng SMART trong không phận của tất cả 22 trung tâm trên toàn quốc để giảm chậm trễ, tiết kiệm nhiên liệu và cải thiện trải nghiệm bay cho công chúng", cơ quan hàng không Mỹ thông báo hôm 10/11.
Theo mô tả của FAA, SMART là hệ thống dựa trên nền tảng đám mây, kết hợp dữ liệu về kiểu thời tiết, đường bay, lưu lượng giao thông và nhân sự kiểm soát không lưu để dự đoán mô hình không lưu. Hệ thống được thiết kế nhằm đưa ra đề xuất về lịch trình, tìm ra tuyến đường bay tối ưu và sắp xếp thứ tự hạ cánh tốt nhất cho máy bay. Một nhóm chuyên gia của FAA tại Washington, DC sẽ chịu trách nhiệm kiểm tra và chốt lại các đề xuất trước khi chuyển đến trạm kiểm soát không lưu trên khắp cả nước.
FAA nhấn mạnh hệ thống SMART dựa trên AI "không thể thay thế vai trò quan trọng của kiểm soát viên không lưu hoặc tiếp quản việc điều khiển máy bay". Kiểm soát viên không lưu tại địa phương có thể quyết định có chấp nhận đề xuất hay không.
Theo The Dallas Morning News, FAA đã mở rộng phạm vi ứng dụng SMART đến các trung tâm kiểm soát không lưu đường bay tại bang Atlanta cũng như hai thành phố Jacksonville và Miami ở bang Florida.
Quyết định của FAA nhận được sự ủng hộ từ giám đốc điều hành Ed Bastian của Delta Air Lines và Robert Isom của American Airlines Robert Isom. Nhưng Hiệp hội Kiểm soát viên Không lưu Quốc gia bao gồm hơn 15.000 thành viên, chia sẻ với tạp chí Flying rằng họ không được tham vấn hoặc tham gia vào quá trình thiết kế, thử nghiệm hoặc triển khai SMART, do đó không thể nói về ảnh hưởng của nó.
Một số người băn khoăn liệu nhà vận hành có thể phát hiện sai lầm nếu công cụ AI đưa thông tin vô nghĩa vào hệ thống. "Họ đang thúc đẩy công nghệ mới mà không hiểu rõ độ phức tạp của hệ thống không phận quốc gia", Wired dẫn lời một cựu nhân viên FAA giấu tên. Ngày 13/10, hơn 20 nghị sĩ Đảng Dân chủ được cho là đã gửi thư tới Văn phòng Trách nhiệm giải trình Chính phủ Mỹ yêu cầu xem xét chương trình do lo ngại SMART "tự bịa ra thông tin sai lệch đe dọa an toàn".
Hành khách chờ tại sân bay quốc tế Los Angeles hôm 13/11. Ảnh: AP
Trong một bài báo năm 2021, Darren Cofer, nhà nghiên cứu tại Collins Aerospace, chỉ ra khi hệ thống AI gặp tình huống chưa từng trải qua trong quá trình huấn luyện, chúng có thể tạo ra kết quả ngoài ý muốn có khả năng gây nguy hiểm. Rủi ro sẽ cao hơn khi phần mềm AI đưa ra quyết định kiểm soát không lưu theo thời gian thực.
Vấn đề tiếp theo là liệu SMART có làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt kiểm soát viên không lưu hay không. FAA hy vọng công nghệ mới sẽ giảm bớt gánh nặng do yêu cầu ít nhân viên hơn. Tuy nhiên, các ngành công nghiệp khác vẫn chưa ghi nhận hiệu quả thực sự do AI tạo ra.
Mary Schiavo, luật sư, nhà phân tích hàng không kiêm cựu trưởng thanh tra ở Bộ Giao thông Mỹ, tỏ ra khá lạc quan. "Tôi nghĩ chương trình SMART là một cải tiến quan trọng. Không ai muốn môi trường hàng không hiện nay với hàng loạt sự cố như va chạm trên không, xâm nhập đường băng, vô số tình huống suýt va chạm, chậm trễ, đình chỉ bay, mất khoảng cách an toàn cũng như thời gian chờ lăn bánh hoặc cấp phép kéo dài", bà nói.
Michael McCormick, giáo sư quản lý không lưu tại Đại học Hàng không Embry-Riddle, cũng ghi nhận lợi ích từ công cụ dự đoán dựa trên AI. "Khi có đủ năng lực tính toán để theo dõi toàn bộ đường bay của máy bay, bạn có thể thấy trước những điểm có nguy cơ va chạm sẽ xảy ra ở đâu. Nguyên tắc chung trong kiểm soát không lưu là nếu phát hiện nguy cơ va chạm tiềm ẩn càng sớm, việc xử lý càng tốn ít công sức hơn", McCormick nhấn mạnh.
An Khang tổng hợp