Mua máy tính cài sẵn Win lậu, người dùng có bị xử lý?

Mua máy có sẵn phần mềm lậu, người dùng có gặp rủi ro?

Dưới góc độ pháp lý, phần mềm máy tính là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ. Việc sao chép, cài đặt, cung cấp hoặc khai thác phần mềm khi chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Tuy nhiên, đối với người mua và sử dụng máy tính đã được cài sẵn phần mềm, việc có bị xử lý hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là nhận thức và vai trò của họ đối với hành vi vi phạm.

Trên thực tế, không phải mọi trường hợp sử dụng phần mềm không có bản quyền đều mặc nhiên bị xử phạt. Nếu người dùng mua máy tính từ cửa hàng, sử dụng phần mềm đã được cài đặt sẵn và không biết đó là bản sao trái phép thì rất khó xem đây là trường hợp cố ý xâm phạm quyền tác giả.

Ngược lại, nếu người sử dụng biết rõ phần mềm không có bản quyền nhưng vẫn chủ động tải, sao chép, cài đặt hoặc sử dụng nhằm phục vụ hoạt động kinh doanh, thương mại thì có thể bị xem xét trách nhiệm pháp lý tùy từng trường hợp cụ thể.

Việc đánh giá trách nhiệm sẽ căn cứ vào hành vi thực tế, mục đích sử dụng, quy mô vi phạm và các yếu tố chứng minh lỗi của người sử dụng.

Trong các vụ việc tương tự, chủ thể đối diện rủi ro pháp lý lớn nhất thường là cá nhân, tổ chức trực tiếp sao chép, cài đặt, phân phối hoặc kinh doanh phần mềm không có bản quyền nhằm mục đích thu lợi.

Đây cũng là lý do cơ quan điều tra trong vụ án doanh nghiệp kinh doanh máy tính vừa bị khởi tố tập trung xem xét hành vi của đơn vị kinh doanh và những người tham gia cài đặt, cung cấp phần mềm cho khách hàng.

Vi phạm bản quyền phần mềm bị xử lý ra sao?

Tùy tính chất, mức độ vi phạm, người thực hiện có thể phải chịu trách nhiệm hành chính hoặc dân sự.

Theo khoản 1 Điều 16 Nghị định 341/2025, cá nhân có hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả có thể bị phạt từ 5 triệu đến 50 triệu đồng. Mức phạt được xác định dựa trên thiệt hại gây ra cho chủ thể quyền, khoản thu lợi bất chính và giá trị hàng hóa vi phạm.

Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ hoặc xóa các bản sao phần mềm vi phạm trên môi trường mạng, tiêu hủy các bản sao trái phép và thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả khác theo quy định.

Trường hợp thu được lợi nhuận từ hành vi vi phạm, cơ quan có thẩm quyền có thể buộc hoàn trả khoản tiền này cho chủ sở hữu quyền tác giả.

Bên cạnh đó, chủ sở hữu phần mềm còn có quyền khởi kiện dân sự để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Theo Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền tác giả có thể yêu cầu tòa án buộc bên vi phạm chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp dân sự khác theo quy định.

Mức bồi thường được xác định trên cơ sở thiệt hại thực tế mà chủ thể quyền phải gánh chịu hoặc khoản lợi nhuận bất hợp pháp mà bên vi phạm thu được từ hành vi xâm phạm, theo Điều 204 và Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ.

Trường hợp nào có thể bị khởi tố?

Trong những trường hợp vi phạm có tính chất thương mại hoặc gây thiệt hại lớn, hành vi sao chép, cài đặt, phân phối phần mềm không có bản quyền còn có thể bị xử lý hình sự về tội Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

Theo quy định hiện hành, cá nhân phạm tội có thể bị phạt tiền đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù tối đa 3 năm. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt có thể lên đến 3 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động có thời hạn, tùy thuộc tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả gây ra.

Việc sử dụng phần mềm lậu không đơn thuần là câu chuyện tiết kiệm chi phí hay thói quen phổ biến trong môi trường công nghệ. Rủi ro pháp lý đặc biệt lớn đối với các cá nhân, tổ chức kinh doanh dịch vụ cài đặt phần mềm hoặc triển khai trên quy mô lớn nhằm mục đích thu lợi.

Vụ án doanh nghiệp kinh doanh máy tính vừa bị khởi tố cho thấy cơ quan chức năng đang tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với phần mềm. Những hành vi sao chép, cài đặt hoặc cung cấp phần mềm không bản quyền mang tính thương mại, có tổ chức hoặc diễn ra trên quy mô lớn không chỉ có thể bị xử phạt hành chính, bồi thường dân sự mà còn có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ theo quy định của pháp luật.