Lưu ý khi dùng nước uống thuốc

Thông thường, lượng nước cần cho một lần uống thuốc là 50-150 ml. Tuy nhiên, một số thuốc điều trị bệnh gút và nhiễm khuẩn đường tiết niệu cần được uống với lượng nước lớn (khoảng 300 ml/lần). Mục đích là giúp thuốc bài xuất nhanh qua thận, làm giảm độc tính và khả năng tạo sỏi của các thành phần trong thuốc (như sulphamid).

Tetracycline bị giảm hấp thu nếu được uống cùng với sữa.

Trái lại, chỉ nên dùng 30-50 ml nước trong trường hợp uống thuốc tẩy sán Niclosamid (để nồng độ thuốc quanh con sán luôn ở mức cao) hoặc thuốc bột chữa viêm dạ dày theo cơ chế giảm axit (để thuốc luôn ở dạng bột sánh).

Trong mọi trường hợp, nước đun sôi để nguội là chất lỏng thích hợp nhất để uống thuốc. Hầu hết các loại thuốc khi hòa tan với nước sẽ không có hiện tượng tương tác hoặc tương kỵ. Nhờ có nước, thuốc hoặc các hoạt chất của nó không bám đọng vào thành thực quản, làm giảm khả năng gây kích ứng hoặc loét bộ phận này. Nước giúp thuốc tới tá tràng (nơi dễ được hấp thu nhất), hoà tan và giúp thuốc di chuyển, phát huy tác dụng trong cơ thể.

Không nên uống thuốc theo cách nuốt chửng hoặc sử dụng các chất lỏng sau:

- Sữa: Ion canxi trong sữa có thể làm giảm sự hấp thu một số thuốc (trong đó có phần lớn kháng sinh thông dụng) như erythromycin, penicillin, tetracycline, lincomycin, clindamycin, muối sắt... Với hàm lượng lipid cao, sữa khiến cho các thuốc ưa lipid bị giữ lại lâu hơn trong dạ dày. Đồ uống này cũng làm giảm tác dụng của các thuốc mang tính axit do có độ kiềm cao. Sữa làm chậm tốc độ khuếch tán của những thuốc có hệ số phân tán dầu/nước cao.

Không nên hòa tan thuốc trong bình sữa cho trẻ bú vì có thể trẻ không bú hết lượng sữa trong bình hoặc thuốc bị dính ở vú cao su và thành bình.

- Trà và cà phê: Chất cafein trong các đồ uống này sẽ làm kết tủa thuốc aminazin, haloperidol..., làm giảm hấp thu thuốc qua đường tiêu hóa. Chất tanin trong trà cũng gây kết tủa nhiều loại thuốc có chứa sắt hoặc alcaloid.

Cafein còn làm tăng độ hòa tan của một số thuốc như Ergotamin, tăng tác dụng phụ của aspirin, paracetamol (nhức đầu, nhịp tim nhanh).

Các thuốc tránh thai dạng uống, thuốc chữa dạ dày (như Cimetidin) có tác dụng ức chế sự chuyển hóa của cafein, làm tăng độc tính của cà phê, nước chè (gây mất ngủ, bồn chồn, mê sảng...).

- Nước hoa quả, nước khoáng kiềm hoặc nước ngọt có ga: Các loại nước này có thể làm hỏng thuốc hoặc làm thuốc được hấp thu quá nhanh. Chúng cũng có thể làm tăng tác dụng phụ hoặc gây ngộ độc thuốc.

- Rượu: Chẳng những bệnh nhân không được uống thuốc với rượu mà còn phải kiêng rượu trong thời gian dùng thuốc. Khi tương tác với thuốc, rượu có thể gây ngộ độc và nhiều biến chứng nguy hiểm như chảy máu dạ dày, hôn mê, co giật, viêm gan nhiễm độc, hạ đường huyết đột ngột...

BS Bùi Nguyên Kiểm, Sức Khoẻ & Đời Sống