Chứng lồi mắt ác tính có thể xảy ra sau thủ thuật cắt bỏ nửa tuyến giáp (thực hiện ở những người mắc bệnh basedow) hoặc các liệu pháp kháng tuyến giáp. Bệnh cũng có thể tự phát. Bệnh nhân thường ở độ tuổi 40-50.
Nguyên nhân gây lồi mắt ác tính là thừa chất kích giáp tố (hoóc môn kích thích tuyến giáp). Loại hoóc môn này do thùy trước tuyến yên tiết ra, có thể làm phù các tổ chức tế bào trong mắt. Có những trường hợp bệnh khởi phát không liên quan gì đến sự tiết kích giáp tố.
Các triệu chứng bệnh:
- Chảy nước mắt, chói mắt, nhức đầu sau ổ mắt (đôi khi rất dữ dội), nhìn một vật hóa thành 2.
- Nhãn cầu sưng phù, các cơ ở hai mi mắt phù cứng, làm cho mắt lồi nặng, mi mắt không nhắm kín được. Mắt lồi hai bên đối xứng, nhãn cầu phù chật ổ mắt và bất động hoàn toàn, kết mạc bị phù nề, viêm.
- Phù hai chi dưới, suy nhược cơ (biểu hiện là bệnh nhân khó đi lại hoặc đứng dậy), rối loạn chức năng gan, biểu hiện là men gan tăng.
Cần phân biệt lồi mắt ác tính với các loại lồi mắt khác:
- Lồi mắt lành tính trong bệnh basedow: Biểu hiện là mạch nhanh, tay run, bướu cổ to lên nhanh (nhưng cũng có khi kín đáo, khám mới thấy), có dấu hiệu tăng năng tuyến giáp. Cần làm các xét nghiệm chuyên khoa để chẩn đoán chính xác.
- Hội chứng Sforzini (chứng mắt lồi chuyển hóa bình thường, di truyền): Mắt lồi ra 2 bên, không có dấu hiệu tămg năng tuyến giáp. Bệnh nhân thường bị sa phủ tạng, có khổ người dài. Có trường hợp kèm theo nói lắp, mắt lồi 1 bên. Những triệu chứng này có thể là biểu hiện của khối u của mắt, não, phình tĩnh động mạch, viêm nghẽn xoang hang... Cần phải chụp X-quang sọ, siêu âm, xét nghiệm máu, soi đáy mắt để xác định bệnh.
Điều trị
- Bảo vệ nhãn cầu, khâu sụn mi.
- Sử dụng các hoóc môn để kìm hãm thùy trước tuyến yên (như cao tuyến giáp, Thyroxin liều cao). Việc dùng quang tuyến chiếu vào ổ mắt, tuyến yên cũng cho một số kết quả tốt.
- Trong các thể tiến triển nhanh, cần tiến hành phẫu thuật để tránh hiện tượng nhãn cầu bị chèn ép.
Để phòng chứng lồi mắt ác tính, không được phẫu thuật những trường hợp tăng năng tuyến giáp có kèm u giáp lan tỏa và lồi mắt nặng. Khi đã mắc bệnh, dù bệnh tiến triển nhanh hay chậm cũng phải bình tĩnh đến bác sĩ chuyên khoa để khám, làm xét nghiệm xác định và đề ra biện pháp xử lý thích hợp.
TS Đào Kỳ Hưng, Khoa Học & Đời Sống