Loạt kỷ lục nhiệt độ, lượng mưa trong tháng 9

Nền nhiệt tháng 9/2026 cao bất thường, với 48 kỷ lục nhiệt độ được xác lập; trong khi lượng mưa phân hóa mạnh, nhiều nơi ở Trung và Nam Bộ vượt kỷ lục tháng.

Tháng 9/2026 ghi nhận nền nhiệt miền Bắc và Trung cao bất thường. Nhiệt độ cao tập trung trong hai đợt nắng nóng, từ ngày 30/8 đến 3/9 và 28-30/9 ở Bắc Bộ; tại Trung Bộ là các ngày 1-3/9 và 28-30/9, chủ yếu Thanh Hóa đến TP Huế. Mức nhiệt cao nhất phổ biến 35-38 độ, có nơi trên 38 độ C.

Đợt nóng cuối tháng ghi nhận mức nhiệt cao nhất trong tháng 9 từ trước đến nay. Ngày 30/9, trạm Láng (Hà Nội) đo được 38,4 độ, vượt kỷ lục 38,2 độ năm 2025. Một ngày trước đó, Nho Quan (Ninh Bình) nóng 37,7 độ C, Chí Nê (Phú Thọ) 37,6 độ, Phủ Lý 37,5 độ, Hải Dương 37,3 độ và Nam Định 37 độ, đều vượt các mức cao nhất từng ghi nhận trong tháng 9.

Các kỷ lục cũng xuất hiện ở nhiều thời điểm và khu vực khác. Ngày 2/9, Pha Đin (Điện Biên) nóng 35,4 độ C, cao hơn nhiều so với mức 29,5 độ từng là nhiệt độ cao nhất của tháng 9. Cô Nòi (Sơn La) lên 35,2 độ, còn Hoài Nhơn (Gia Lai) lên 37,6 độ ngày 8/9, vượt mức kỷ lục 37,3 độ trước đó.

Không chỉ nhiệt độ cao nhất ngày, 23 trạm khí tượng ghi nhận nhiệt độ trung bình tháng 9 đạt hoặc vượt mức cao nhất từng quan trắc cùng thời kỳ. Mường Tè (Lai Châu) có nhiệt độ trung bình tháng 26,9 độ, Bắc Giang 29 độ, Bắc Ninh 29,2 độ và Hòn Dấu 29,3 độ. Ở phía Nam, Đà Lạt ghi nhận 19,8 độ, Cao Lãnh 28,4 độ và Bạc Liêu 28,1 độ, đều vượt các mức cao nhất trước đó.

Dù xuất hiện đợt không khí lạnh từ ngày 10/9, nhiệt độ trung bình trên hầu khắp cả nước vẫn cao hơn trung bình nhiều năm 0,5-1 độ C.

13 kỷ lục lượng mưa

Lượng mưa tháng 9 có sự phân hóa mạnh. Tại Bắc Bộ, tháng 9 xuất hiện ba đợt mưa diện rộng vào các ngày 9-11, 14-18 và 23-24/9. Trong đó đợt 14-18/9 do tác động đồng thời của không khí lạnh, hội tụ gió ở độ cao 5.000 m và dải hội tụ nhiệt đới nối với áp thấp nhiệt đới. Các ngày 14-17/9, đồng bằng Bắc Bộ, Phú Thọ và Bắc Ninh có tổng lượng mưa phổ biến 300-500 mm, có nơi trên 600 mm.

Trung Bộ trải qua đợt mưa diện rộng kéo dài từ ngày 9 đến 26/9. Tổng lượng mưa phổ biến 300-700 mm, có nơi trên 700 mm. Mưa lớn tập trung Thanh Hóa đến Đà Nẵng trong các ngày 13-20 và 23-25/9, sau đó là Quảng Trị đến Đà Nẵng và ven biển Quảng Ngãi đến Lâm Đồng. A Lưới mưa tới 1.113 mm, Tĩnh Gia (Thanh Hóa) 958 mm và Vinh 938 mm.

Ngoại trừ Bắc Bộ lượng mưa thấp hơn 20-50% so với trung bình nhiều năm thì các khu vực khác trên cả nước phổ biến cao hơn 30-60%, có nơi trên 120%. Riêng Phan Rí (Lâm Đồng) mưa tới 609 mm, cao hơn 351% so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ.

13 kỷ lục lượng mưa được xác lập. A Lưới (Huế) ghi nhận mưa 1.252 mm, vượt mức 1.200 mm năm 2009; Quy Nhơn đạt 624 mm, cao hơn kỷ lục 512 mm năm 2022. EaKmat (Đăk Lăk) và Nhà Bè (TP HCM) cùng đạt 640 mm, vượt các mức cao nhất trước đó. Phan Rí đạt 609 mm, cao gấp ba lần mức kỷ lục 202 mm năm 2018; Trị An (Đồng Nai) mưa 616 mm, vượt mức 611 mm năm 2018.

Nhiều nơi cũng xuất hiện những ngày mưa vượt kỷ lục. Phan Rí có ngày mưa 213 mm, trong khi mức cao nhất trước đó là 82 mm; Phan Thiết mưa 176 mm, Quy Nhơn 176 mm. Tại miền Bắc, Hoài Đức (Hà Nội) mưa 249 mm trong một ngày, vượt mức 245 mm năm 2023; Vinh (Nghệ An) đạt 401 mm, cao hơn kỷ lục 387 mm năm 1985.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, tháng 9 xuất hiện nhiều đợt nắng nóng gay gắt và muộn bất thường tại Bắc Bộ và Trung Bộ do sự hoạt động mạnh mẽ, kéo dài của áp cao cận nhiệt đới kết hợp với tác động nén của rìa nam rãnh áp thấp. Khi áp cao cận nhiệt đới lấn mạnh về phía tây, nó tạo ra dòng khí chìm sâu, làm suy giảm mây và tăng cường bức xạ mặt trời chiếu xuống bề mặt trái đất.

Đồng thời, các đợt không khí lạnh đầu mùa từ phía bắc di chuyển xuống đã nén rãnh áp thấp, tạo ra hiệu ứng tăng nhiệt cục bộ trước khi khối khí lạnh thực sự tác động. Ngoài ra, xu hướng biến đổi khí hậu toàn cầu và sự phát triển của hiệu ứng đô thị tại các thành phố lớn đã góp phần làm tích tụ nhiệt, khiến nền nhiệt thực tế ngoài trời tăng cao so với trung bình nhiều năm.

Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia nhận định tháng 10, nhiệt độ trên cả nước cao hơn trung bình nhiều năm 0,5-1,5 độ C. Lượng mưa tiếp tục phân hóa, vùng núi Bắc Bộ cao hơn trung bình nhiều năm 5-20%, trong khi phần còn lại của Bắc Bộ và Thanh Hóa đến Huế thấp hơn 20-40%. Duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ thấp hơn 5-20%.

Do tác động của El Nino, không khí lạnh trong thời gian này được dự báo hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm. Các đợt rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn hơn quy luật khí hậu, số ngày rét đậm, rét hại cũng thấp hơn trung bình nhiều năm cùng thời kỳ.

Gia Chính