 |
|
Hớp một ngụm không khí, người thợ lặn trượt xuống nước. Anh ta phải canh sao có thể đủ thở trong vòng 3 phút, cho thời gian để xuống sâu 150 mét và lên lại mặt nước. Để xuống nước, người ấy bám vào một xi lanh dẫn bằng thép, trượt dọc theo một dây cáp với vận tốc 1,7 m/giây. Có tay phanh để đề phòng trượt quá hăng. Người thợ lặn sẽ cảm thấy lặn rất nhanh. Ánh sáng mờ dần, vượt quá độ sâu 50m hầu như tối đen. Nước đập vào màng nhĩ, gây đau khủng khiếp. Phổi như bị nghiến bẹp, còn bụng bị lắc do những cơn co giật: cơ thể người ấy cần ôxy. Cuộc lặn nín thở dưới biển ấy như một địa ngục đối với người mới bắt đầu, nhưng đem lại “cảm giác ngây ngất” cho những ai thành thạo, như lời mô tả của Loic Leferme, người lặn sâu nhất thế giới, xuống đến độ sâu 162m vào tháng 10/2002. Những thợ lặn nín thở được mệnh danh là “người cá” ấy vẫn là một bí ẩn đối với các nhà khoa học. Sự luyện tập đều đặn Thật ra, vũ khí bí mật của những thợ lặn nín thở ở vùng nước sâu đã phần nào được hé mở. Yếu tố đầu tiên được chia sẻ giữa tất cả những động vật có xương sống, gồm cả con người và cá voi có bướu đó là nhịp tim phản xạ chậm. Nói rõ hơn, khi một thợ lặn tiếp xúc với nước lạnh, đa số các mạch máu ở tay, chân và hệ tiêu hóa đều co lại, nhưng sự co mạch này không ảnh hưởng gì đến tim, phổi và nhất là não. Tức là ôxy (được máu chuyển đi) sẽ ngừng tiếp tế cho phần ngoại vi của cơ thể, để tập trung cho các cơ quan mang tính sống còn (đến 90% nguồn cung cấp). Vì sự tuần hoàn giảm mạnh, nhịp tim có thể bị sụt. Một tay thợ lặn nín thở lành nghề, nhịp tim có thể chuyển từ 80 lần/phút khi ở mặt nước xuống còn 40 lần/phút ở dưới nước, ngay khi xuống vài mét nước đầu tiên. Ngay cả khi không có kinh nghiệm về lặn, độ giảm nhịp đập tim có thể đạt từ 20-30%. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa không khí trên bề mặt nước và nước càng lớn, phản xạ càng mạnh. Ngay từ lúc bắt đầu ngừng thở, tim đập chậm lại đến mức tối thiểu. Lặn càng xuống thấp, nước càng lạnh hơn, trạng thái cơ thể sẽ không thay đổi nữa. Theo nhà sinh lý học Erika Schagatav, thuộc Đại học Harnosen (Thụy Điển), tình trạng nhịp tim phản xạ chậm có thể được cải thiện nhờ tập luyện. Càng tập nhiều, đáp ứng càng mạnh. Chính đây là bí quyết giúp thành công trong lặn nín thở dạng tĩnh. Một chế độ tập luyện đều đặn giúp thợ lặn ít nhạy cảm với sự mất ôxy. Vì một thợ lặn trưởng thành khi nín thở chứa trong phổi khoảng 5 lít không khí, trong đó chỉ có 1 lít ôxy. Trong khi lặn, ôxy được tiêu thụ bởi những tế bào của cơ thể và được thay thế bởi khí thải CO2 do sự hô hấp. Khi tỷ lệ CO2 trong máu quá lớn các cơ quan cảm thụ ở não ra lệnh thở, nhưng một thợ lặn lành nghề có thể chịu đựng lượng cao CO2 mà không cần phải há họng. Theo Erika Schagatay, sự khác biệt giữa một thợ lặn lành nghề có thể nín thở 7 phút dưới nước và một người mới vào nghề bị ngạt thở chỉ sau 1 phút 30 giây, chính là sự tập luyện. Ngược lại, Erika Schagatay lại không rõ sự tập luyện liệu có thể cải thiện khả năng tiềm ẩn của lách. Cơ quan này to cỡ bàn tay, lưu giữ thường xuyên 20-30cl máu. Do tác động của các cơ, lách cung cấp một lượng hồng cầu giúp cải thiện thành tích của người thợ lặn nín thở. Tác động của áp suất dữ dội Một mối đe dọa khác đối với thợ lặn nín hơi là áp suất. Trên mặt nước, họ chỉ chịu áp suất của không khí ngang với 1 atmosphere. Lặn nín hơi phải chịu thêm áp suất của nước: cứ mỗi 10 mét nước là 1 atm. Ở độ sâu 160 mét, áp suất lên người họ là 16 atm. Tức là ở độ sâu này, mỗi mét vuông chịu sức ép của 160 tấn chất lỏng bên trên nó. Ngay từ những mét nước đầu tiên, áp suất đã tác động lên màng nhĩ. Chỉ có một lối thoát duy nhất để tránh cái đau khủng khiếp là tạo sự cân bằng. Nói khác đi, điều chuyển một phần không khí quý báu trong vòi Eustache (ống nối mũi với tai) nhờ một thao tác đơn giản là bóp hai lỗ mũi và thở bằng mũi. Một áp suất quá mạnh có thể gây bất tỉnh. Quá độ sâu 40 mét, khí nitơ xâm nhập vào máu gây một “cơn say” ở thợ lặn, có thể khiến người này thao tác vụng về. Chẳng hạn làm phí những giây quý báu cần thiết cho sự sống, như thổi phồng quả bóng giúp trồi lên mặt nước. (Theo Science & Vie) |