 |
|
Mùi thối có thể khiến kiến lửa giết chết kiến chúa của nó. |
Từ quê hương Nam Mỹ, kiến lửa (Solenopsis invicta) đang bành trướng lãnh thổ và trở thành kẻ phá hoại nguy hiểm ở miền nam nước Mỹ. Chúng tống cổ các loài côn trùng bản địa đi nơi khác và để lại những vết cắn đau đớn trên người và gia súc, gây thiệt hại hàng trăm triệu đôla mỗi năm. Trong số này, những đàn kiến lửa nhiều chúa đặc biệt nguy hiểm hơn vì mật độ của chúng có thể lớn gấp 10 lần so với các đàn chỉ có một chúa. Vì thế, tiêu diệt loại kiến nguy hiểm này là mục tiêu của các nhà khoa học.
Các nhà nghiên cứu đã biết rằng kiến thợ trong đàn có nhiều chúa sẽ xử tử những con đầu đàn mang các dấu hiệu gene khác lạ. Nhờ thế, họ hy vọng có thể can thiệp vào quá trình kiểm soát quyền lực này (chẳng hạn đưa vào tổ những mùi hương nhân tạo), để khơi mào cho một cuộc ẩu đả dây chuyền tự tiêu diệt lẫn nhau.
Gene mã hoá protein phát hiện mùi
Michael Krieger và Kenneth Ross, Đại học bang Georgia đã xác định được gene Gp-9, một gene mã hoá protein phát hiện mùi. Mỗi con kiến có hai bản sao của gene Gp-9, tồn tại ở một trong hai dạng, B và b. Những con kiến mang gene BB chỉ có một chúa, trong khi tổ của kiến Bb lại có vài bà hoàng, còn kiến có gene bb thì chết ngay khi ra đời. Kiến thợ có gene Bb sẽ giết chết kiến chúa BB và kiến thợ ở tổ BB lại hành quyết tất cả các chúa, ngoại trừ một thủ lĩnh độc nhất.
Ở ba loài kiến khác có họ hàng gần gũi với kiến lửa, Krieger và Ross cũng nhận thấy Gp-9 có vai trò kiểm soát số lượng chúa trong đàn. Hai ông cho rằng Gp-9 có thể còn hoạt động trên nhiều loài kiến khác nữa.
Những con đầu đàn trong các tổ kiến đa chúa có ít quyền lực hơn so với các kiến chúa cai trị một mình một tổ. Chúng nhỏ hơn, và không thể tách thành đàn mới nếu không có sự trợ giúp. Krieger cho rằng kiến thợ chấp nhận những kẻ chuyên quyền tí hon này chỉ vì chúng không nhận ra đó là kiến chúa.
B.H. (theo Nature)