Không hạn chế phạm vi góp ý xây dựng pháp luật

Ông Trần Quốc Thuận: "Báo điện tử sẽ là kênh mới để người dân tham gia xây dựng chính sách, pháp luật".

- Thưa ông, vấn đề thế nào thì được đưa ra lấy ý kiến?

- Người dân có quyền góp ý về mọi vấn đề liên quan đến dự án luật, từ quan hệ pháp luật bị điều chỉnh đến vấn đề kỹ thuật văn bản, cơ cấu của đạo luật. Để kết quả góp ý cao hơn, tập trung hơn, cơ quan soạn thảo gợi ý những vấn đề nổi bật mà còn nhiều quan điểm khác nhau cần tranh luận. Với vấn đề nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của luật - như sở hữu đất đai đã định rõ trong Hiến pháp - thì ý kiến của dân sẽ là cơ sở nghiên cứu xây dựng chính sách sau này.

- Ở những đạo luật được công bố lấy ý kiến rộng rãi trước đây, thường bao nhiêu phần trăm ý kiến nhân dân được đưa vào luật?

- Chúng tôi có đề tài nghiên cứu về vấn đề này và thấy rằng, nhiều khi ý kiến của người dân đưa ra đã có trong luật từ lâu rồi. Cũng có trường hợp ý kiến của người dân đã làm thay đổi lớn dự luật. Như Bộ luật Dân sự ban hành năm 1995, sau khi công bố lấy ý kiến rộng rãi đã phải bổ sung thêm mấy phần, với hơn 100 điều. Tuy nhiên, việc lấy ý kiến thường tiến hành song song quá trình tiếp thu, ý kiến chưa tổng hợp được thì văn bản đã chỉnh lý xong rồi, nên có lúc ý tưởng rất tiến bộ, rất mới xuất hiện nhưng không đưa được vào luật.

Lấy ý kiến là cách để người dân tham gia xây dựng pháp luật, chính sách, cũng là cách tuyên truyền pháp luật để khi đạo luật được ban hành sẽ dễ dàng đi vào cuộc sống. Việc này khác với hình thức trưng cầu dân ý, thường chỉ sử dụng để quyết định những vấn đề trọng đại quốc gia. Như Australia gần đây nhất trưng cầu dân ý về việc duy trì thể chế quân chủ hay chuyển sang chế độ cộng hòa, hay một số nước trong EU trưng cầu dân ý trước khi chấp nhận đồng tiền chung châu Âu.

- Đây là vấn đề chúng tôi rất quan tâm. Chỉ đạo của Quốc hội là các cơ quan chức năng phải tập hợp đầy đủ, chính xác mọi luồng ý kiến xã hội, sau đó tổng hợp, khái quát theo nhóm quan điểm, báo cáo Ủy ban Thường vụ. Việc tiếp thu thế nào là quyết định cuối cùng của Quốc hội.

Để cuộc lấy ý kiến sinh động hơn, có sự phản hồi qua lại giữa người dân và nhà làm luật, lần này chúng tôi tổ chức lấy ý kiến trên báo điện tử và diễn đàn khác trên Internet. Hình thức này lần đầu tiên được áp dụng, và tôi cho rằng sẽ rất hay. Từng người dân khi góp ý với nhà nước sẽ thấy ý kiến của mình được loan truyền, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới, và được tranh luận với các luồng ý kiến khác. Dự kiến sẽ có những người có trách nhiệm tham gia tranh luận công khai với người dân..

Hình thức mới còn khắc phục hạn chế của cách thức truyền thống vẫn làm trước nay. Đó là lấy ý kiến nhân dân vào các dự án luật thường làm sát nút với thời điểm Quốc hội thông qua luật, nên phản hồi thế nào với người dân phụ thuộc nhiều vào đại biểu. Vị nào có trách nhiệm, tâm huyết thì về báo cáo lại cử tri địa phương. Hay việc phản hồi trực tiếp của nhà làm luật với người dân chỉ có trong phạm vi hẹp, ở các buổi hội thảo.

- Tại sao không cho người dân tham gia xây dựng pháp luật từ đầu, ngay ở khâu chính sách để sau đó nhà làm luật thể chế hóa thành điều luật?

- Cá nhân tôi ủng hộ cách làm này. Nên để dân tham gia ngay từ sáng kiến pháp luật, lập chương trình xây dựng luật, hay muộn hơn thì ở giai đoạn dự thảo, thẩm tra. Chứ như hiện nay chỉ tham gia trước ngưỡng cửa Quốc hội, có khi góp ý hợp lý nhưng chẳng làm thế nào để đưa vào luật được. Song cũng có thực tế là kinh nghiệm lập pháp của ta quá mỏng, định hướng chính sách kém. Khái niệm nhà nước pháp quyền mới chỉ bàn đến vài năm nay, nhà làm luật còn bối rối thì dân khó mà tham gia xây dựng chính sách được.

- Hai đạo luật công bố rộng rãi lần này rất phức tạp, quy mô từ cỡ 150 điều (Luật Đất đai) đến trên 330 điều (Bộ luật Tố tụng hình sự) và đều về những vấn đề quan trọng. Làm sao dân hiểu để tham gia?

- Bộ phận soạn thảo lập ra những nhóm vấn đề người dân quan tâm. Thông qua đội ngũ tuyên truyền viên, báo cáo viên của ngành tư pháp sẽ giới thiệu tới người dân, tổ chức các buổi họp bàn, lấy ý kiến. Tổ chức các diễn đàn để người dân tham gia. Sẽ bàn nhiều về những vấn đề đụng tới lợi ích thiết thân của người dân. Như Luật Đất đai thì quyền của người sử dụng đến đâu, hạn điền thế nào, vấn đề lịch sử giải quyết ra sao, muốn sang nhượng làm thế nào; hay Bộ luật Tố tụng hình sự thì khi bị bắt có quyền gì, tranh cãi tại tòa ra sao... Các cơ quan truyền thông sẽ phối hợp, cung cấp hệ thống thông tin tham khảo để người dân góp ý cho sát thực tế, phù hợp với tình hình đất nước.

Nghĩa Nhân