Khi trọng tài rút thẻ để khen thay vì phạt

Trong khi thẻ vàng và thẻ đỏ được sử dụng để xử phạt, bóng đá Bồ Đào Nha còn có thẻ trắng, dành để biểu dương những hành động đẹp trên sân. Sau hơn 10 năm, sáng kiến này đang mở ra một cách tiếp cận khác với văn hóa fair-play trong thể thao.

Trong bóng đá, khi trọng tài đưa tay vào túi áo, cầu thủ thường chuẩn bị tinh thần nhận một án phạt. Thẻ vàng đồng nghĩa với cảnh cáo, còn thẻ đỏ buộc người vi phạm phải rời sân. Nhưng tại Bồ Đào Nha, đôi khi hành động tương tự lại mang ý nghĩa hoàn toàn trái ngược: trọng tài rút thẻ để khen ngợi.

Đó là thẻ trắng (cartao branco), một sáng kiến nhằm ghi nhận những hành động thể hiện tinh thần thể thao cao thượng, sự trung thực, tôn trọng đối thủ và trách nhiệm với cộng đồng.

Khác với hai loại thẻ truyền thống, thẻ trắng không làm thay đổi quân số trên sân, không ảnh hưởng đến kết quả và cũng không mang theo bất kỳ hình phạt nào. Giá trị của nó nằm ở sự ghi nhận công khai. Một cầu thủ chủ động thừa nhận bóng chạm chân mình trước khi ra ngoài, một người giúp đỡ đối thủ bị chấn thương hay một HLV có hành động đẹp đều có thể được trọng tài biểu dương.

Điểm đặc biệt là thẻ trắng không chỉ hướng đến những ngôi sao chuyên nghiệp. Sáng kiến được triển khai trong môi trường bóng đá trẻ và phong trào, nơi hành vi của cầu thủ, HLV và những người tham gia có thể tác động lâu dài đến cách các thế hệ tiếp theo nhìn nhận tinh thần thể thao.

Một trong những khoảnh khắc nổi tiếng nhất của thẻ trắng diễn ra ngày 21/1/2023, trong trận bóng đá nữ giữa Benfica và Sporting Lisbon tại sân Da Luz. Khi hiệp một sắp kết thúc, một khán giả bất ngờ ngất xỉu trên khán đài. Bất chấp sự kình địch giữa hai CLB, nhân viên y tế của cả hai đội lập tức rời khu kỹ thuật, cùng chạy đến hỗ trợ người gặp nạn.

Sau khi tình hình được giải quyết, trọng tài Catarina Campos rút thẻ trắng hướng về hai nhóm nhân viên y tế. Hơn 15.000 khán giả có mặt trên sân đứng dậy vỗ tay. Khoảnh khắc ấy nhanh chóng lan truyền trên truyền thông quốc tế.

 

 

Trọng tài rút thẻ trắng khen đội ngũ y tế

Đây được xem là lần đầu thẻ trắng gây tiếng vang trong một trận bóng đá chuyên nghiệp, nhưng sáng kiến thực tế đã ra đời từ nhiều năm trước.

Theo báo Bồ Đào Nha A Bola, tấm thẻ trắng đầu tiên được sử dụng năm 2015, trong một trận bóng đá thiếu nhi thuộc LĐBĐ khu vực Setubal. Sau 10 mùa giải, các trọng tài tại Bồ Đào Nha đã giơ thẻ trắng gần 10.000 lần.

Hôm qua 9/11, tại Lisbon, Bồ Đào Nha tổ chức ra mắt cuốn sách kỷ niệm 10 năm sáng kiến, do giáo sư Jorge Rio Cardoso biên soạn. Cuốn sách tổng kết quá trình hình thành, phát triển và những tác động của thẻ trắng, đồng thời đề cập khả năng mở rộng mô hình trong tương lai.

Sáng kiến do Viện Thể thao và Thanh niên Bồ Đào Nha (IPDJ) thúc đẩy, trong khuôn khổ Kế hoạch Quốc gia về Đạo đức Thể thao. Triết lý cốt lõi là biến trọng tài từ người chỉ giám sát, xử phạt thành người trực tiếp khuyến khích những hành vi tích cực.

Một tình huống khác vào tháng 10/2023 cho thấy rõ tinh thần ấy. Trong trận đấu thuộc giải hạng Năm Bồ Đào Nha, một hậu vệ bất ngờ đổ gục khi đang kiểm soát bóng gần vòng cấm. Tiền đạo đội GUS Montemor lập tức có cơ hội đối mặt thủ môn, nhưng thay vì tận dụng để ghi bàn, anh chủ động dừng lại và đưa bóng ra ngoài sân để đối thủ được chăm sóc y tế.

Trọng tài sau đó rút thẻ trắng dành cho tiền đạo này. Theo SportBible, hành động của anh được cầu thủ hai đội và trọng tài đánh giá cao.

Thẻ trắng không chỉ giới hạn trong bóng đá. Theo IPDJ, chương trình đã được áp dụng trong nhiều môn thể thao ở Bồ Đào Nha, từ bóng rổ, bóng chuyền, bóng ném, futsal, rugby đến quần vợt, golf, padel và triathlon (ba môn phối hợp: bơi - đạp - chạy). Trang thông tin của cơ quan này ghi nhận 41 môn thể thao tham gia, với sự hưởng ứng của các liên đoàn và tổ chức thể thao trong nước lẫn quốc tế.

Việc mở rộng cho thấy thẻ trắng không đơn thuần là một thay đổi về màu sắc trong bộ dụng cụ trọng tài, mà còn là phương pháp giáo dục thông qua sự ghi nhận tích cực. Thay vì chỉ nhắc nhở cầu thủ không được làm gì, trọng tài có thể chỉ ra những hành động đáng được noi theo.

Mô hình này cũng gợi ra một cách tiếp cận khác trong việc xây dựng văn hóa thể thao. Những hành động trung thực, tôn trọng đối thủ hay giúp đỡ người gặp khó khăn vốn không trực tiếp quyết định tỷ số, nhưng có thể tạo ra ảnh hưởng lâu dài, đặc biệt trong các giải trẻ.

Tuy nhiên, thẻ trắng chưa trở thành một phần trong Luật Bóng đá do Hội đồng Luật Bóng đá Quốc tế (IFAB) quản lý. Việc sử dụng nó hiện mang tính ghi nhận và giáo dục, không thay thế thẻ vàng, thẻ đỏ hay làm thay đổi quyết định chuyên môn của trọng tài.

Cũng chưa thể kết luận chỉ riêng thẻ trắng giúp giảm hành vi phi thể thao. Những thay đổi về ứng xử còn chịu ảnh hưởng từ công tác đào tạo, môi trường thi đấu, vai trò của HLV và cách các CLB giáo dục cầu thủ trẻ. Dù vậy, việc sáng kiến tồn tại một thập niên, được nhân rộng ra nhiều môn và trở thành đối tượng nghiên cứu khoa học cho thấy nó đã vượt khỏi phạm vi một thử nghiệm đơn lẻ.

Theo A Bola, IPDJ đặt mục tiêu đưa thẻ trắng vào các giải vô địch chuyên nghiệp hàng đầu trước năm 2035. Đây sẽ là bước tiến đáng chú ý, bởi môi trường thể thao đỉnh cao vốn đặt nặng thành tích, tiền thưởng và áp lực chiến thắng.

Hơn nửa thế kỷ sau khi thẻ vàng và thẻ đỏ xuất hiện tại World Cup 1970, bóng đá vẫn liên tục điều chỉnh luật lệ để xử lý những hành vi tiêu cực. Nhưng sáng kiến của Bồ Đào Nha đặt ra một câu hỏi khác: bên cạnh việc trừng phạt những người chơi xấu, tại sao không dành sự chú ý tương xứng cho những người chơi đẹp?

Đôi khi, khoảnh khắc đáng nhớ nhất của một trận đấu không phải bàn thắng, mà là khi một cầu thủ từ bỏ cơ hội ghi bàn để giúp đối thủ. Và trong trường hợp ấy, trọng tài vẫn có thể rút thẻ, nhưng để nhận lại những tràng pháo tay.

Nhật Tảo (theo A Bola)