Ở nhiều địa phương trong tỉnh, người Dao sống xen lẫn với người Mường. Trong thôn xóm có ma chay, cưới xin, làm nhà... người Mường và Dao đều giúp đỡ nhau, cùng dự liên hoan ăn uống. Tuy thế gần như không có chuyện trai gái hai dân tộc này lấy nhau vì sự khác biệt về phong tục tập quán, sắc thái văn hóa.
Khác với người Việt, Mường coi trọng sự trinh tiết của phụ nữ, người Dao lại coi trọng gia đình, con cái. Những cô gái Dao dồi dào khả năng sinh đẻ rất được coi trọng. Con riêng của vợ cũng được các anh chồng quý như con đẻ. Thậm chí, có anh bắt gặp người khác ăn nằm với vợ mình mà không hề cáu giận. Trả lời về cái mang trong bụng vợ không phải là của mình, anh ta thản nhiên đáp: "Vợ ta đẻ ra là con của ta thôi". Gia đình người Dao nói chung đầm ấm, vợ chồng con cái rất yêu thương nhau, ít thấy có sự to tiếng.
Ở nhiều xóm người Dao tại tỉnh Phú Thọ, vẫn đang có tục "cạy cửa". Gia đình nào có con gái trên 15 tuổi đều cho nằm riêng ở một chiếc giường cạnh cửa ra vào. Đầu giường cô gái để sẵn con dao. Tối tối, anh con trai nào muốn tìm hiểu thì mở cửa vào giường nằm cạnh cô gái. Nếu ưng, họ sẽ thành một đôi bạn tình. Nếu không, cô gái quay mặt vào tường không đón tiếp. Anh con trai nào cố tỏ tình mà không được cô gái chấp nhận thì phải lủi thủi ra về. Nếu giở trò cưỡng bức, cô gái có quyền chém chết.
Nếu sau một tháng đôi trai gái quan hệ với nhau mà không có mang thì cô gái sẽ không tiếp bạn tình nữa. Anh chàng sẽ tiếp tục gõ cửa nhà cô gái khác. Nếu cô gái có mang, già làng, trưởng bản gọi tất cả những người từng cạy cửa nhà cô gái, mỗi người phải nộp một chai rượu, một con gà để cúng ma. Anh chàng nào là chủ nhân của chiếc bào thai phải nộp thêm một con lợn cho lễ cúng. Sau đó, họ mới tiến hành các thủ tục về ăn hỏi, cưới xin. Nếu nhà chàng trai nghèo, không có tiền cưới xin, cô gái phải đẻ ở nhà bố mẹ mình thì đứa con phải khai sinh theo họ mẹ. Đứa bé gọi bố mẹ đẻ là anh chị, gọi ông, bà ngoại là bố mẹ.
Cũng có những xóm đồng bào Dao không còn tồn tại tục cạy cửa như xóm Hạ Thành, xã Tân Lập, huyện Thanh Sơn. Nam nữ tự do yêu đương và kết hôn, không quá nặng nề về quan niệm có nhiều hay ít con. Tỷ lệ phát triển dân số ở đây đạt mức thấp nhất so với nhiều bản đông người Dao quanh vùng.
(Theo Nông Nghiệp Việt Nam, 14/6)