 |
|
Ông Nguyễn Viết Thi. |
- Thưa ông, tại sao hồ Hòa Bình lại cạn kiệt như bây giờ?
- Có 3 lý do khiến hồ Hòa Bình không được bổ sung nước. Thứ nhất là năm 2004 mùa lũ kết thúc gần 2 tháng, vào giữa tháng 8, khiến nguồn nước trên lưu vực sông Đà (gồm 4 tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La và một nửa của Hòa Bình), nguồn cung cấp cho hồ Hòa Bình, bị giảm nhanh từ những tháng chính vụ lũ (cuối tháng 8).
Thứ hai, việc sử dụng nước ngầm của ta hiện nay nhiều hơn trước, làm ảnh hưởng đến khả năng bổ sung nước cho sông suối. Vào mùa cạn, nguồn để duy trì các sông suối chủ yếu từ nước ngầm.
Thứ ba, từ đầu năm đến nay lượng mưa thiếu hụt nhiều. Trong các tháng từ 1 đến 4, cả nước không có mưa lớn, tổng lượng mưa tháng đều thấp hơn so với trung bình nhiều năm. Sang tháng 4, bắt đầu có mưa, nhưng miền núi Bắc Bộ, lượng mưa đo được chỉ 30-90 mm, mới đạt 30-80% trung bình nhiều năm. Sang tháng 5, mưa cũng không lớn, lưu lượng lớn nhất về hồ Hòa Bình xảy ra hôm 10/5 với 620 m3/s. Sau đó do ít mưa, lưu lượng giảm dần đến hôm nay còn 170-180 m3/s.
- Người dân mong chờ lũ tiểu mãn để cứu hồ. Ông đánh giá thế nào về khả năng xuất hiện của cơn lũ này?
- Vào khoảng 20-25/5 có một tiết tiểu mãn, thường gây mưa ở 3 miền. Lũ xuất hiện vào thời kỳ này thường gọi là lũ tiểu mãn. Bây giờ khái niệm lũ tiểu mãn được mở rộng ra từ trung tuần đến hết tháng 5.
Hôm nay đã là 25/5, theo nhận định không riêng gì của Việt Nam mà của toàn thế giới, thì từ nay đến cuối tháng chỉ có mưa nhỏ trên lưu vực sông vùng Đông Bắc Bộ và Việt Bắc, cụ thể là sông Lô và Thao với lượng mưa không quá 20 mm. Riêng lưu vực sông Đà chỉ có mưa nhỏ, lượng mưa dưới 10 mm, chỉ đủ để thấm đất và bốc hơi. Dự báo ngày 30-31/5 xuất hiện hình thế thời tiết có thể gây mưa, nhưng không lớn.
Với cái nhận định như vậy và với hiện trạng hiện nay thì có thể nói trên sông Đà năm nay không có lũ tiểu mãn. Nếu lũ xảy ra vào 30-31/5 hoặc ngày đầu tháng 6 thì không gọi là tiểu mãn, mà là lũ sớm.
- Có năm nào không xuất hiện lũ tiểu mãn trên sông Đà?
- Lũ tiểu mãn vào tháng 5 trên lưu vực sông Đà với lưu lượng lớn nhất về hồ từ 1.000 m3/s thường có tần xuất 60%, tức là trong 10 năm thì 6 năm có lũ, 4 năm không. 2005 rất có thể rơi vào 4 năm không lũ trong chu kỳ 10 năm (3 năm trước đó đều có). Năm 2004, lũ tiểu mãn xuất hiện ngày 20/5 với lưu lượng về hồ Hòa Bình là 7.300 m3/s, vài loại lớn nhất từ trước đến nay.
Trong lịch sử từ năm 1982 trở lại đây có nhiều năm không xuất hiện lũ tiểu mãn, tức lưu lượng nước về hồ chưa đạt 1.000 m3/s. Ví dụ năm 1982, lưu lượng nước về hồ Hòa Bình chỉ 577 m3/s, năm 1987 là 665 m3/s, gần đây nhất là năm 1997 chỉ 840 m3/s.
- Như vậy hồ Hòa Bình chỉ còn trông chờ vào lũ sớm đầu tháng 6. Theo quan trắc, bao giờ sông Đà có lũ sớm?
- Mùa lũ các sông Bắc Bộ được tính từ 1/6 đến 15/10. Hiện chưa thể dự báo về lũ sớm trên lưu vực sông Đà. Nhưng thông thường, vào những năm ít mưa thì sang tháng 6 hay có mưa, xuất hiện lũ sớm. Về tần xuất, 10 ngày đầu tháng 6, lũ ít xuất hiện, cường độ nhỏ, khoảng 2.000-5.000 m3/s. 10 ngày tiếp theo, lũ xuất hiện dày hơn, cường độ lớn hơn, khoảng 2.000-9.000 m3/s.
Nhưng cũng có năm như 1997, hạn hán khốc liệt, mực nước hồ Hòa Bình đã xuống chỉ 75,7 m (ngày 12/6) và phải đến 15-16/6 mới mưa lớn, chấm dứt hạn hán.
- Nhà máy thủy điện Hòa Bình sẽ cho phát điện đến cột nước 75 m. Theo ông cần phải có một trận lũ như thế nào thì mới nâng cột nước lên 80 m (mực nước chết)?
- Giả sử mực nước hồ Hòa Bình còn 75 m, tương đương dung tích 3,24 tỷ m3, để nâng lên 80 m thì phải bổ sung 0,57 tỷ m3 nước nữa (tức dung tích là 3,815 tỷ m3), thì cần một trận lũ kéo dài 2 ngày, với đỉnh lũ là 6.000 m3/s, lưu lượng trung bình là 2.600 m3/s và với điều kiện lưu lượng dành cho phát điện là 800 m3/s.
Để nâng từ mực nước 75 m lên 86 m (tương đương dung tích 4,5 tỷ m3), mực nước được các chuyên gia khuyến cáo là không nên khai thác thấp hơn để đảm bảo an toàn hồ, thì cần một trận lũ kéo dài 4 ngày với đỉnh lũ 9.000 m3/s, lưu lượng trung bình 4.500 m3/s, lưu lượng dành cho phát điện chỉ 800 m3/s.
Tuy nhiên, đấy là chỉ giả dụ. Thực tế, vào tháng 6, lũ trên lưu vực sông Đà thường không kéo dài, chỉ 1 ngày, thậm chí nửa ngày.
- Dự báo lũ chính vụ trên sông Đà sẽ thế nào?
- Theo nhận định của Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn trung ương, năm nay có khả năng xảy ra lũ lớn trên sông Đà với đỉnh lũ lớn nhất ở mức 12.000 m3/s. Lũ chính vụ rơi vào tháng 7-9, 40% đỉnh lũ tập trung vào tháng 8, 35% rơi vào tháng 7, dưới 20% rơi vào tháng 9, còn lại xảy ra vào những tháng khác trong mùa lũ.
Như Trang thực hiện