Chiều 6/1, sau công bố cáo trạng, Tòa án quân sự Quân khu 5 bắt đầu xét hỏi các bị cáo trong sai phạm giao trái phép 63 hecta đất quốc phòng ở sân bay Nha Trang, qua đó khiến tập đoàn Phúc Sơn thu lợi hơn 7.000 tỷ đồng từ lừa đảo bán đất. Liên quan sai phạm, loạt cựu lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa cùng 2 cựu thiếu tướng quân đội cũng bị xét xử.
Khai chiều nay, ngay lời đầu tiên, ông chủ tập đoàn Phúc Sơn, bị cáo Nguyễn Văn Hậu khẳng định "không có mục đích bàn bạc với ai để lừa đảo bất kỳ ai", nhưng xin được tạo điều kiện để dành toàn bộ tài sản, cổ phần để khắc phục hậu quả. Chủ tọa hỏi Hậu: "Nhận thức không sai mà sao vẫn khắc phục?".
Bị cáo giải thích, có thể sai do không hiểu biết pháp luật và vô tình làm sai chứ không cố ý. "Nếu bị tòa xác định là có sai, xin chịu trách nhiệm và toàn tâm khắc phục".
Từ phải qua: Nguyễn Văn Hậu cùng chị gái, Nguyễn Thị Hằng và cựu chủ tịch tỉnh Khánh Hòa, Nguyễn Chiến Thắng. Ảnh: Danh Lam
Cáo trạng của VKS Quân sự Trung ương xác định, sân bay Nha Trang cũ diện tích hơn 238 ha, giáp đường biển đẹp nhất tỉnh, thuộc quyền quản lý của Trường Sĩ quan Không quân. Đây là tài sản đặc biệt phục vụ nhiệm vụ quốc phòng.
Năm 2015, Chính phủ chấp thuận đề nghị của tỉnh, cho phép chuyển giao đất này cho Khánh Hòa để phát triển dự án kinh tế, đô thị, dịch vụ, nhấn mạnh: Việc khai thác đất phải đảm bảo minh bạch, đúng thẩm quyền, đúng luật.
Song tháng 4/2015, tỉnh Khánh Hòa phê duyệt quy hoạch Dự án, chủ đầu tư là Công ty Phúc Sơn, không qua đấu thầu. Thủ tướng cũng chưa phê duyệt nhưng Phúc Sơn đã được các bị cáo là lãnh đạo tỉnh và hai cựu thiếu tướng "bàn giao tạm" để cắm mốc, kiểm kê.
Nhiều văn bản liên tục được ký để "hợp thức hóa" việc giao đất trái phép và các hoạt động bàn giao vẫn ồ ạt diễn ra dù đến tháng 1/2016, sân bay mới có quyết định đóng cửa nhưng hơn một tháng trước, gần 63 ha đã được giao cho Phúc Sơn.
Dù được giao trái phép, pháp lý chưa rõ ràng, đất vẫn bị ông chủ Phúc Sơn phân lô, quảng cáo rầm rộ, ký gần 1.000 hợp đồng chuyển nhượng, thu về hơn 7.000 tỷ đồng. Đây là nguyên nhân khiến Hậu bị truy cứu tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Thấy sai ngay từ đầu
Khai chiều nay, ông chủ Phúc Sơn phân trần về bối cảnh khi đó đang đầu tư rất nhiều dự án ở Nha Trang, và ngay từ đầu với dự án này đã "đến nói chuyện" với Bí thư Tỉnh ủy Lê Thanh Quang, rằng tỉnh phải đấu giá đất hoặc đấu thầu chọn nhà đầu tư. Hậu nói kinh nghiệm làm nhiều dự án ở các tỉnh nên biết "đất ruộng lúa của dân còn phải đấu thầu chọn rồi nữa là đất này".
"Nhưng anh Quang lại nói '20 năm nay Khánh Hòa đều tốt cái này rồi, giờ mỗi dự án của em thì không làm khác được, không đi ngược chiều được'", Hậu khai do đó phải làm theo ý của tỉnh, không thể khác dù hiểu rất rõ Luật Đất đai và quy định pháp luật.
Hậu khẳng định đã "trao đổi thẳng thắn" với ông Nguyễn Chiến Thắng, khi đó là Chủ tịch tỉnh Khánh Hòa rằng "ký bàn giao đất như thế là sai, cấp chứng nhận đầu tư ban đầu cho Phúc Sơn cũng là sai".
Chủ tọa khi này truy vấn: "Bị cáo nói hiểu rõ luật quy định giao đất mà có thu tiền thì phải qua đấu giá, vậy vụ án này xảy ra là ai sai?". Ông chủ Phúc Sơn trả lời "không dám phát biểu ai đúng ai sai, nhưng đã nói rõ với anh Quang, Bí thư Tỉnh ủy, làm thế là sai".
Hậu cho rằng với tâm thế doanh nghiệp, đi đến đâu làm dự án cũng dặn nhân viên "chấp hành pháp luật, làm theo hướng dẫn, yêu cầu, thủ tục của địa phương đó".
Tháng 7/2015, Hậu bị cáo buộc gửi văn bản đề nghị tỉnh và Trường Sĩ quan Không quân tạo điều kiện cho doanh nghiệp cắm mốc, kiểm kê, tạm nhận đất.
Cùng ngày, ông Thắng, Chủ tịch UBND tỉnh khi đó, đã ký văn bản gửi Trường Sĩ quan Không quân đề nghị hỗ trợ Phúc Sơn. Thiếu tướng Nguyễn Duy Cường, Hiệu trưởng Trường, đã đồng ý, chỉ đạo cấp dưới phối hợp với doanh nghiệp triển khai.
Tại phiên tòa hôm nay, HĐXX hỏi Hậu "nghĩ gì" khi biết rằng đất này chưa có quyết định thu hồi, nhưng vẫn xin tỉnh được bàn giao trước. "Xin thế thì đúng luật hay không đúng luật", chủ tọa truy hỏi.
Bị cáo Hậu nói kinh nghiệm làm dự án cho thấy một số dự án đền bù xong vẫn bị tình trạng tái lấn chiếm nên muốn "diện tích nào đã được thống nhất rồi thì Phúc Sơn được quản lý sớm để tránh tái chiếm". Ngoài ra, theo Hậu, doanh nghiệp thường mất rất nhiều thời gian để ra phương án thi công, trình tỉnh phê duyệt, nhiều thủ tục, nên nghĩ rằng "diện tích nào không phục vụ quốc phòng nữa thì bàn giao sớm để doanh nghiệp triển khai".
Quan điểm của ông chủ Phúc Sơn lập tức bị HĐXX căn vặn: "Pháp luật có định nghĩa nào về quy định 'bàn giao sớm, bàn giao tạm' không. Hay thực chất là bàn giao khi chưa có quyết định thu hồi đất, chưa đủ cơ sở pháp lý, giao đất không qua đấu giá, vi phạm rất nhiều nội dung, dẫn tới việc tỉnh giao chứng nhận đầu tư trái quy định".
Bị cáo Hậu lập tức phân bua "thú thật bị cáo là nhà đầu tư, chỉ muốn làm nhanh tiến độ sao cho xong sớm, còn để hiểu biết hết luật thì xin thưa doanh nghiệp làm một cái dự án mà liên quan tới 9 cái luật thì không thể hiểu hết được".
Ông chủ Phúc Sơn trả lời thêm một vài nội dung, sau đó xin được "tóm lại tinh thần ban đầu" là nhận hết hành vi sai phạm. "Để vụ án được giải quyết nhanh chóng, bị cáo chấp nhận toàn bộ cáo buộc và giờ chỉ xin được tập trung vào việc khắc phục hậu quả thôi".
"Bàn giao đất trái luật một cách vô tư"
Trong khi Hậu khẳng định đã can ngăn khi thấy tỉnh làm sai thì cựu chủ tịch tỉnh Nguyễn Chiến Thắng nhận thức rằng địa phương làm đúng. Ông dẫn chứng, Điều 148 Luật Đất đai 2013 quy định đất quốc phòng thuộc địa bàn tỉnh nào thì UBND tỉnh đó được quản lý. "Đất quốc phòng được giao cho tỉnh thì tiền sử dụng đất địa phương được hưởng", ông nói.
HĐXX khi này nhắc lại cho ông Thắng về chỉ đạo, yêu cầu của Thủ tướng khi chấp thuận giao đất quốc phòng này cho tỉnh, phải đấu giá, tiền phải chuyển lại cho Bộ Quốc phòng, phục vụ nâng cao tiềm lực quốc phòng chứ "không phải cho tự tiện thỏa thuận với nhau, không hỏi ý kiến Thủ tướng".
Đây là vụ án thứ 5 liên quan đến các quyết định giao đất trái phép của cựu chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Chiến Thắng. Ảnh: Bùi Toàn
Ông Thắng "vâng" nhưng vẫn xin bày tỏ quan điểm rằng làm đúng theo Luật Đất đai. "Bị cáo nghĩ rằng Luật Đất đai cao hơn chỉ đạo của Thủ tướng nên nhận thức là đất đó phải để cho tỉnh quản lý chứ không phải Bộ Quốc phòng", ông nói.
HĐXX phân tích, Nghị quyết 09/1996 về chế độ quản lý, sử dụng đất quốc phòng, an ninh, quy định rõ việc quản lý đất dành cho quân sự phải tuân theo quy hoạch của Chính phủ, và việc chuyển đổi mục đích sử dụng phải do Thủ tướng quyết định. "Trong khi các bị cáo chưa hỏi ý kiến Thủ tướng đã giao thì đúng hay sai luật? Đất vẫn của Bộ Quốc phòng mà đã giao doanh nghiệp là đúng hay sai", tòa truy hỏi.
Ông Thắng phân trần biết sai nhưng "do vô tư vì sự phát triển kinh tế, xã hội của địa phương". Chủ tọa sau đó yêu cầu ngừng lời, để dành nói sau, trong phần tranh tụng.
Về việc ồ ạt ký tá để "bàn giao tạm" đất cho Phúc Sơn và cấp chứng nhận đầu tư sai luật, tòa hỏi: "Thế việc này là tỉnh vô tư, Phúc Sơn vô tư, Bộ Quốc phòng vô tư hay bị cáo vô tư?".
Ông Thắng ngập ngừng, không đáp thẳng mà nói "hoàn toàn vô tư chứ không vụ lợi". "Có chắc là vô tư không, có nhận quà không?", chủ tọa truy và yêu cầu Hậu đứng dậy đối chất. Hậu lập tức xác nhận "không đưa quà" cho ông Thắng.
Cựu chủ tịch Khánh Hòa nói do "hiểu sai quy định pháp luật", và do Luật Ngân sách và Luật Đầu tư, Luật Đất đai có chồng chéo. "Đất Bộ Quốc phòng quản lý sử dụng, bị cáo không thể tổ chức đấu thầu đấu giá", ông nói.
Đáp lại quan điểm này, chủ tọa chốt ngắn gọn: "Mình chưa có đất nên mình không được giao, bị cáo hiểu chưa? Sai là do chưa có đất mà vẫn bàn giao đấy".
Ngày mai, phiên toà tiếp tục làm việc.
Thanh Lam