Hành trình tìm câu trả lời 'sao bố mẹ đi mãi' của ba chị em

Trung QuốcHơn 10 năm chỉ được gặp bố mẹ qua điện thoại, 3 chị em Zhou Lifang vượt 2.500 km từ Vân Nam đến Thượng Hải đoàn tụ với họ trong phòng trọ 20 m2.

Cuối tháng 7, Zhou Lifang, 16 tuổi, cùng 2 em sinh đôi 14 tuổi là Zhou Lixin và Zhou Liyi lần đầu tiên rời khỏi ngôi làng miền núi ở tỉnh Vân Nam. Ba chị em nằm trong nhóm 145 học sinh tham gia chương trình hỗ trợ trẻ em vùng cao đến Thượng Hải thăm bố mẹ đang làm việc tại đây.

Chị em Lifang thuộc nhóm "trẻ em bị bỏ lại" ở Trung Quốc - những đứa trẻ lớn lên cùng ông bà tại quê trong khi bố mẹ di cư đến các thành phố mưu sinh. Theo Báo cáo Phát triển Giáo dục Nông thôn năm 2023, Trung Quốc có khoảng 9 triệu trẻ em rơi vào hoàn cảnh này.

Sinh ra tại Côn Minh nhưng từ năm 2015, 3 chị em được gửi về sống cùng ông bà nội tại huyện Ma Lật Pha, châu tự trị dân tộc Choang và Miêu Văn Sơn. Bố mẹ các em, anh Zhou Yuneng và chị Zhang Shunfen, hiện làm việc ở Thượng Hải. Người chồng chạy xe công nghệ, còn vợ phân loại hàng hóa trong kho siêu thị.

Hơn 10 năm qua, điện thoại thông minh là phương tiện duy nhất giúp vợ chồng anh Zhou kết nối với các con. Họ hỏi thăm việc học và phân xử những mâu thuẫn giữa 3 chị em từ xa, song chỉ nắm bắt được những gì con cái chủ động kể lại. Khi được hỏi hiểu các con đến mức nào, chị Zhang cho biết chỉ nhớ cả 3 đều thích vẽ, rồi nói: "Mức độ thấu hiểu gần như bằng không. Thực sự tôi không còn biết hiện tại các con thích gì".

Nhờ chuyến đi này, lần đầu tiên sau hơn 10 năm, vợ chồng anh Zhou mới có hai tuần sống chung với các con dưới một mái nhà.

Trưởng thành từ những cuộc gọi video

Sáng sớm ngày lên đường, bà nội Kuang Tianzhen đưa cho mỗi cháu 50 tệ (180.000 đồng) - gấp đôi tiền tiêu vặt hàng tuần. Ba chị em tự bắt xe khách, đi 4 tiếng đến điểm tập trung của đoàn tại một khách sạn ở châu Văn Sơn. Trong nhóm liên lạc trên ứng dụng WeChat của đoàn, Lifang là học sinh duy nhất bên cạnh các phụ huynh, tự theo dõi lịch trình và làm thủ tục lên máy bay cho 2 em.

Đi học nội trú từ năm 6 tuổi, những ngày nghỉ về nhà, 3 chị em phụ ông bà làm ruộng và nấu ăn bằng bếp củi. Năm 12 tuổi, Lifang từng một mình đến bệnh viện gần trường để khám sàng lọc lao phổi dưới sự hướng dẫn của mẹ qua cuộc gọi video.

"Lúc đó em không biết quy trình khám nên phải nhờ những người lớn đi ngang qua chỉ đường giúp", Lifang kể. Từ việc thôn chia đất canh tác đến chuyện dọn dẹp nhà cửa và quản lý 2 em, cô bé 16 tuổi đều đứng ra đảm nhận.

Tại quê nhà, ông nội Zhou Shucheng (72 tuổi) chia đều việc đồng áng và tiền tiêu vặt cho 3 cháu, nhưng mỗi khi xảy ra tranh cãi, ông thường yêu cầu Lifang nhường nhịn vì là chị cả. Trong khi đó, từ Thượng Hải, người mẹ lại dặn con gái lớn không được để người khác bắt nạt. Mỗi lần bất đồng với 2 em sinh đôi, Lifang chọn cách vào phòng khóa cửa hoặc lên sân thượng ngồi một mình. "Đôi khi em ước mình được làm em út chứ không phải chị cả", Lifang nói.

Khoảng cách sau những cuộc gọi

Năm 2015, khi 2 bé sinh đôi lên 3 tuổi, vợ chồng anh Zhou buộc phải đưa cả 3 con về quê cho ông bà nội chăm sóc. Thời điểm đó, học phí mầm non tư thục ở Côn Minh là 1.800 tệ (7 triệu đồng) mỗi tháng cho một trẻ. Nếu giữ cả 3 con ở lại thành phố, riêng tiền học sẽ tiêu tốn 5.400 tệ (21 triệu đồng), chiếm 90% tổng thu nhập 6.000 tệ của 2 vợ chồng.

Ngoài ra, gia đình anh còn gánh khoản nợ hàng trăm nghìn tệ sau khi xây lại nhà ở quê, trả viện phí cho ông nội và chi phí điều trị viêm màng não cho một trong 2 bé sinh đôi. Do không có hộ khẩu tại Côn Minh, các bé cũng không đủ điều kiện xin vào trường công lập.

Thời gian làm việc ở Côn Minh, cứ một đến hai tháng, vợ chồng anh lại lái xe 6 tiếng về thăm con dịp cuối tuần. Tuy nhiên, nhiều năm quỳ gối lát sàn gỗ tại các công trình khiến 2 đầu gối của anh Zhou bị viêm khớp mãn tính. Năm 2025, anh phải bỏ nghề xây dựng, cùng vợ chuyển đến Thượng Hải tìm việc, cách quê nhà 2.500 km.

Thời gian đầu xa bố mẹ, 3 chị em thường xuyên gọi video và hỏi ngày bố mẹ về. Đáp lại luôn là lời hẹn "chỉ làm thêm vài ngày nữa". Dần dần, những đứa trẻ không còn đặt câu hỏi đó.

"Trước đây các con hay nói nhớ mẹ, nhưng từ ngày chúng tôi chuyển đến Thượng Hải, tôi hiếm khi còn nghe câu này", chị Zhang cho biết.

Năm 2023, vợ chồng chị lắp một chiếc camera ở cổng nhà dưới quê để theo dõi sức khỏe của bố mẹ chồng và giờ giấc đi học của các con, đồng thời mua điện thoại màn hình lớn cho 3 chị em. Tuy nhiên, 2 cô em sinh đôi thường từ chối cuộc gọi hoặc tắt máy chỉ sau vài câu giao tiếp ngắn. Có lúc, cô em vừa chơi máy tính vừa nghe điện thoại, quay camera lên trần nhà với lý do "không đủ kiên nhẫn trò chuyện lâu".

Mỗi lần như vậy, chị Zhang đều giữ thái độ ôn hòa, tránh trách mắng con. "Nếu gay gắt, tôi sợ mình mất luôn sự kết nối với con. Tôi lo các con nghĩ lúc nhỏ mẹ không ở bên cạnh nuôi dưỡng, giờ lại muốn áp đặt, nên luôn phải lựa lời", chị Zhang nói.

Ngược lại, chị cả Lifang gọi cho mẹ gần như mỗi ngày, nhưng hiếm khi gọi cho bố vì ngại làm phiền lúc ông đang lái xe. Dù vậy, cô bé vẫn giữ kín nhiều chuyện riêng tư. Ở trường, khi bị một số bạn học trêu chọc giọng nói địa phương, Lifang chọn cách giải tỏa bằng việc vẽ tranh trong giờ ra chơi và kết bạn qua một trò chơi trực tuyến xây dựng nông trại, thay vì kể với bố mẹ.

Hai tuần dưới một mái nhà

Ngày 1/8, sau 2 ngày đến Thượng Hải, 3 chị em tham dự buổi lễ gặp mặt của đoàn trong trang phục áo phông xanh và giày vải mới do mẹ chuẩn bị. Đại diện các học sinh phát biểu trên sân khấu, Lifang đọc bức thư gửi bố mẹ: "Trước đây, con chưa từng hiểu vì sao bố mẹ luôn đi xa. Chỉ đến chuyến đi này, tận mắt thấy con mới hiểu sự vất vả của bố mẹ".

Sau buổi lễ kết thúc chương trình 4 ngày của đoàn, vợ chồng anh Zhou đón 3 con về ở cùng thêm hơn một tuần. Cả gia đình 5 người sinh hoạt trong căn phòng trọ rộng 20 m2, chỉ có một buồng tắm nhỏ và chiếc bếp từ đặt ở góc phòng.

Trước chuyến đi, Lifang nghĩ rằng lên Thượng Hải đồng nghĩa với việc bố mẹ có cuộc sống sung túc và nhàn nhã hơn. Thực tế, ca chạy xe công nghệ của anh Zhou kéo dài 11-12 tiếng mỗi ngày. "Làm ít giờ hơn thì không đủ trang trải chi phí. Mỗi ngày tôi lái xe xong chỉ kịp về sạc pin, nấu tạm bữa tối rồi đi ngủ để hôm sau lặp lại lịch trình", anh Zhou nói.

Chị Zhang cũng làm việc khoảng 12 tiếng mỗi ngày tại kho siêu thị và không có ngày nghỉ cuối tuần cố định. Nhiều ngày trong tuần, 2 vợ chồng lệch ca làm việc nên không gặp nhau lúc thức, người đi trước chỉ kịp để lại đồ ăn sáng cho người ở nhà.

Những ngày ở Thượng Hải, Lifang theo mẹ đến kho hàng để phụ phân loại đồ. Một buổi tối, khi thấy mẹ đi làm về muộn vẫn tiếp tục dọn dẹp phòng trọ, một trong 2 cô em sinh đôi đã chạy tới ôm mẹ và nói: "Mẹ ơi, con thấy mẹ làm việc vất vả quá". Dù 5 người sinh hoạt trong không gian 20 m2, 3 chị em ít xảy ra cãi vã hơn lúc ở quê, những bất đồng đều được bố mẹ giải quyết trực tiếp.

Trước khi các con lên thăm, anh Zhou từng dự tính làm việc thêm một năm ở Thượng Hải rồi về hẳn Vân Nam để ở gần con. Tuy nhiên, bài toán sinh kế khiến vợ chồng anh chưa thể quyết định. Ngôi làng nơi gia đình anh sinh sống có địa hình núi đá vôi, không còn quỹ đất để mở rộng canh tác; trong tổng số 2.172 cư dân của thôn, có tới 796 người phải rời quê đi làm ăn xa. Tại Thượng Hải, mỗi tháng anh và vợ kiếm được khoảng 8.000 nhân dân tệ (hơn 28 triệu đồng) mỗi người. Trở về quê đồng nghĩa với việc gia đình mất đi nguồn thu nhập chính đang nuôi sống 3 thế hệ.

Kết thúc 2 tuần nghỉ hè tại thành phố, trong cuộc gọi video hàng tuần về quê cho bà nội, Lifang thông báo bố đã sắp xếp nghỉ làm vài ngày để trực tiếp lái xe vượt 2.500 km đưa 3 chị em về lại Vân Nam kịp ngày khai giảng năm học mới.

Lam Giang (Theo Sixth Tone)