Hành trình lan tỏa tình yêu vọng cổ của 'Tài tử miệt vườn'
Từ một sân chơi dành cho những người yêu đờn ca tài tử, "Tài tử miệt vườn" của Đài Phát thanh - Truyền hình Đồng Tháp đã đi qua 6 mùa, lan tỏa tình yêu vọng cổ đến thế hệ trẻ.
Năm 2018, khi truyền hình có nhiều chương trình tìm kiếm tài năng, Đài Phát thanh - Truyền hình Đồng Tháp chọn hướng đi riêng: làm một gameshow dành cho đờn ca tài tử, cải lương và những người yêu cổ nhạc.
Tài tử miệt vườn lên sóng lần đầu ngày 15/7/2018. Hơn 1.000 người từ 8 đến 80 tuổi đăng ký. Họ đến từ nhiều tỉnh, thành, làm nhiều nghề, trong đó có người khiếm thị hoặc đi lại khó khăn.
Gameshow Tài tử miệt vườn mùa 6. Ảnh: THĐT
Ngay từ đầu, chương trình xác định đối tượng dự thi chủ yếu là những người yêu đờn ca tài tử, chưa theo con đường biểu diễn chuyên nghiệp. Sân khấu vì thế không đặt nặng những giọng ca được đào tạo bài bản mà dành chỗ cho cách hát tự nhiên, chất giọng và câu chuyện của mỗi người. Người lớn tuổi hát cùng người trẻ; một tài tử chưa từng xuất hiện trên truyền hình có cơ hội được khán giả biết đến qua câu vọng cổ đã tập hát nhiều năm.
Quán quân mùa đầu là Võ Thị Thắm, 21 tuổi, quê Thanh Bình, Đồng Tháp. Một năm sau, Nguyễn Chí Tâm - người chăn vịt thuê ở Long An, giành ngôi quán quân mùa hai.
Chí Tâm sống trong căn chòi lá trên đất chủ trại vịt, mưu sinh bằng nghề chăn nuôi nhưng dành tình yêu cho vọng cổ. Trước một vòng thi quan trọng, anh bị sốt cao, mất tiếng và được bác sĩ yêu cầu nhập viện nhưng vẫn muốn dự thi. Ban tổ chức phải chuẩn bị phương án đưa anh đi cấp cứu nếu sức khỏe diễn biến xấu.
Câu chuyện của Chí Tâm trở thành một lát cắt tiêu biểu cho tinh thần chương trình: nhiều người đến với sân khấu không xuất phát từ khát vọng nổi tiếng mà đơn giản vì tình yêu với vọng cổ.
Những cuộc đời bước ra từ vọng cổ
Nếu chỉ xem Tài tử miệt vườn như một cuộc thi hát, sẽ khó lý giải việc chương trình duy trì sức hút qua nhiều năm. Mỗi mùa, êkíp không chỉ tìm giọng ca mà còn tìm câu chuyện phía sau người chơi.
Có người hát về quê hương, gia đình, có người tìm đến sân khấu sau biến cố, có người vượt qua bệnh tật, hoàn cảnh khó khăn để dự thi. Vì vậy, một câu vọng cổ đôi khi gắn với một người thầy, người mẹ, cuộc chia ly hay giấc mơ dang dở.
Danh ca Chí Tâm, giám khảo đồng hành nhiều mùa, cho rằng đờn ca tài tử không chỉ là một loại hình nghệ thuật mà còn gắn với ký ức và đời sống tinh thần của người Nam Bộ. Ông trân trọng việc Tài tử miệt vườn tạo cơ hội cho những người yêu cổ nhạc, kể cả người chưa từng đứng trước máy quay, được hát bằng niềm đam mê, sự mộc mạc và vốn sống.
Điều khiến ông ấn tượng là những thí sinh dù chưa đạt kết quả như mong muốn vẫn trở lại, tiếp tục học và tập luyện. Sự bền bỉ ấy cho thấy cổ nhạc vẫn có sức hút với người trẻ, khi họ tìm đến để rèn nghề, gặp gỡ những nghệ sĩ đi trước và tìm cơ hội tỏa sáng.
NSƯT Ngọc Huyền chụp ảnh cùng các thí sinh. Ảnh: THĐT
Sau hai mùa đầu, Covid-19 khiến chương trình tạm dừng hai năm. Năm 2022, Tài tử miệt vườn trở lại với hơn 800 thí sinh, nhỏ nhất 9 tuổi và lớn nhất 78 tuổi.
Mùa bốn, chương trình chuyển sang phiên bản song ca với thông điệp "Vươn xa cung bậc phương Nam". Thay vì chỉ tìm một giọng hát nổi bật, các tài tử được ghép đôi để cùng thể hiện, có thể là người thân, bạn bè hoặc những người lần đầu gặp nhau nhưng tìm được sự hòa hợp qua câu ca.
Mùa năm, Phạm Mỹ Huyền và Vương Quan Trí, cùng sinh năm 2009, trở thành quán quân. Quan Trí từng tham gia nhưng chưa đi đến cuối; Mỹ Huyền cũng nhiều lần thử sức. Họ trở lại, tiếp tục rèn luyện và cùng bước lên vị trí cao nhất.
Theo NSƯT Ngọc Huyền, sức sống của chương trình trước hết đến từ tình yêu vọng cổ của những người tham gia. "Chính niềm đam mê của tất cả quý thí sinh đã là động lực rất lớn để từng mùa, từng mùa chúng tôi tìm ra được những tài năng", Ngọc Huyền chia sẻ.
Mùa 6 kết hợp truyền thống và hiện đại
Năm 2026, Tài tử miệt vườn bước vào mùa thứ 6 với hơn 600 tài tử đăng ký, từ em nhỏ 7 tuổi đến thí sinh lớn tuổi nhất gần 80 tuổi.
Bà Ngô Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Báo và Phát thanh - Truyền hình Đồng Tháp, cho biết điều êkíp trăn trở không chỉ là duy trì chương trình mà làm sao để tình yêu với đờn ca tài tử được tiếp nối, đặc biệt ở thế hệ trẻ.
Từ đó, mùa sáu được xây dựng theo hướng kết hợp truyền thống với hiện đại, trong đó thí sinh có dịp giao lưu với các nghệ sĩ trẻ. Theo bà, sự kết nối này không nhằm thay đổi những giá trị cốt lõi của đờn ca tài tử mà mở thêm cách tiếp cận để loại hình nghệ thuật đã "đi vào máu vào tim của những người dân Nam Bộ" tiếp tục lan tỏa.
Êkíp chương trình chụp ảnh cùng các nghệ sĩ và nhà tài trợ. Ảnh: Ngọc Tài
Ông Phan Văn Tâm, Phó tổng giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền, chia sẻ Tài tử miệt vườn không đơn thuần là một chương trình truyền hình mà còn góp phần khơi lại nét văn hóa, tính cách và đời sống tinh thần của người Nam Bộ. Ông kỳ vọng sức lan tỏa ấy được tiếp nối đến thế hệ trẻ, thậm chí đưa những làn điệu, câu ca cơ bản của Nam Bộ vào trường học để học sinh có cơ hội tiếp cận và thực hành. Với Bình Điền, việc tiếp tục đồng hành không chỉ là hỗ trợ một chương trình, mà còn góp phần giữ một giá trị văn hóa đã ăn sâu trong đời sống Nam Bộ.
8 năm qua, Tài tử miệt vườn thay đổi từ cách tuyển chọn, thể thức thi đến cách kết nối thí sinh. Nhưng phía sau những thay đổi ấy vẫn là những người tìm đến sân khấu vì yêu câu ca, những giọng hát mới được phát hiện và mong muốn đưa tình yêu đờn ca tài tử, nét văn hóa, hồn cốt dân tộc đến thế hệ tiếp theo.
Trần Thanh