Sự cố dừng bay phơi bày hạ tầng kiểm soát không lưu lạc hậu của Mỹ

Một trục trặc trong hệ thống liên lạc hàng không ngày 13/11 khiến Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) yêu cầu dừng toàn bộ chuyến bay khởi hành trên cả nước.

Theo Reuters, FAA ban hành lệnh dừng bay toàn quốc sau khi sự cố liên lạc ảnh hưởng đến các trung tâm kiểm soát không lưu. Sự việc khiến hơn 1.000 chuyến bay bị hủy và gần 10.000 chuyến khác bị hoãn, theo dữ liệu của dịch vụ theo dõi FlightAware. Máy bay đang ở trên không vẫn được phép hạ cánh, trong khi chuyến bay trên mặt đất không được cất cánh.

Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ Markwayne Mullin cho biết chưa có dấu hiệu cho thấy đây là một cuộc tấn công mạng. Trong họp báo tối 13/11, ông nói sự cố xuất phát từ việc tích hợp công nghệ mới vào hạ tầng hiện có, khiến hệ thống cũ không thể đáp ứng tải. Ông kêu gọi đại tu toàn diện hệ thống công nghệ của FAA, đánh giá việc đưa thiết bị mới vào vận hành khiến hạ tầng cũ bị quá tải, dẫn đến lệnh dừng bay trên toàn quốc.

Trong khi đó, Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy thừa nhận hệ thống kiểm soát không lưu gặp sự cố và cảnh báo tình trạng gián đoạn hoạt động hàng không còn tiếp diễn nếu hệ thống không được nâng cấp.

Hạ tầng tuổi đời nhiều thập kỷ

Các báo cáo của Văn phòng Trách nhiệm giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) và Reuters cho thấy hệ thống kiểm soát không lưu nước này vẫn phụ thuộc vào nhiều công nghệ cũ, từ mạng viễn thông sử dụng cáp đồng đến máy tính Compaq và các linh kiện thay thế khó tìm.

Hồi tháng 9, hàng nghìn chuyến bay tại Đông Bắc Mỹ bị hoãn hoặc hủy sau hai rắc rối liên tiếp: mạch truyền dẫn tại cơ sở kiểm soát không lưu ở Philadelphia gặp trục trặc, trong khi đường cáp quang dự phòng gần New Brunswick, bang New Jersey, bị một đội thi công vô tình cắt đứt.

Trước đó, tháng 1/2023, FAA cũng phải dừng toàn bộ chuyến bay khởi hành trên cả nước sau khi một nhà thầu vô tình xóa các tệp dữ liệu, gây gián đoạn hệ thống NOTAM - cơ sở dữ liệu cung cấp thông báo an toàn và thông tin quan trọng cho phi công.

"Kiến trúc hệ thống viễn thông của chúng ta vẫn dựa trên nền tảng đã 40 năm tuổi. Điều đó có nghĩa chỉ cần một thiết bị chuyển mạch ngừng hoạt động hoặc một đường truyền bị đứt, toàn bộ khu vực Đông Bắc có thể bị tê liệt", Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy nói với Reuters hồi tháng 9.

Bryan Bedford, Giám đốc FAA, cũng cho biết hơn 300 cơ sở kiểm soát không lưu của cơ quan này vẫn vận hành trên hệ thống máy tính riêng biệt, trong đó có máy tính Compaq. Thương hiệu được HP mua lại này đã ngừng sản xuất máy tính từ năm 2013. FAA cũng sử dụng các hệ thống điện thoại cũ và ba hệ thống viễn thông không tương thích hoàn toàn với nhau, khiến việc kết nối giữa các cơ sở trở nên phức tạp.

Theo GAO, mạng viễn thông làm xương sống cho hệ thống kiểm soát không lưu kết nối khoảng 5.000 cơ sở, radar, hệ thống thoại và dữ liệu chuyến bay. Một phần hạ tầng vẫn sử dụng dây cáp đồng từ thập niên 1960. Trong 138 hệ thống kiểm soát không lưu của FAA, 51 hệ thống (37%) được đánh giá không còn bền vững và 54 hệ thống (39%) có nguy cơ rơi vào tình trạng tương tự.

Nỗ lực hiện đại hóa kéo dài

FAA đã tìm cách hiện đại hóa hệ thống kiểm soát không lưu trong nhiều thập kỷ, nhưng nhiều chương trình chưa đạt mục tiêu ban đầu. Chương trình NextGen, khởi động năm 2004 với ngân sách dự kiến 15 tỷ USD, liên tục gặp tình trạng chậm tiến độ và vượt chi phí.

Tháng 7/2025, Quốc hội Mỹ phân bổ 12,5 tỷ USD cho chương trình hiện đại hóa hệ thống kiểm soát không lưu mới, mang tên Brand New Air Traffic Control System (BNATCS). Theo GAO, FAA đã thay thế 2.560 trong tổng số 5.170 đường dây cáp đồng cũ bằng cáp quang tính đến tháng 5. Giai đoạn đầu của chương trình BNATCS dự kiến hoàn thành vào tháng 12/2028, tập trung nâng cấp các hệ thống liên lạc, giám sát, thời tiết và đào tạo.

Theo Reuters, FAA cũng dự kiến chuyển hệ thống liên lạc kiểm soát không lưu từ analog sang kỹ thuật số vào cuối năm 2027, trước khi từng bước đưa các cơ sở lên nền tảng điện toán đám mây.

Theo chuyên gia, sự cố ngày 13/11 một lần nữa đặt ra yêu cầu về việc nâng cấp hạ tầng liên lạc và điều phối vốn phục vụ hàng chục nghìn chuyến bay mỗi ngày.

"Chúng ta cần có một đơn vị đứng ra xây dựng lại toàn bộ hệ thống. Cách làm chắp vá, đầu tư từng khoản nhỏ không thể hiệu quả. Những gì vừa xảy ra chính là hệ quả của cách làm đó", Mullin nói tối 13/11.

Châu An tổng hợp