Đề xuất xây dựng tiêu chuẩn trung tâm dữ liệu xanh
Theo đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khi xây dựng các trung tâm dữ liệu kéo theo nhu cầu lớn về điện, nước và đất đai, cần có tiêu chuẩn để sử dụng hiệu quả năng lượng.
Tại Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường năm 2026, tổ chức chiều 18/11, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Viện phó Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng đằng sau mỗi mô hình AI là hệ thống máy chủ, chip xử lý và hạ tầng làm mát tiêu thụ nhiều tài nguyên.
Theo ông Thọ, mật độ công suất trên mỗi tủ máy chủ (rack) trước đây phổ biến khoảng 5-8 kW, nhưng với các cụm máy chủ phục vụ AI có thể tăng lên 30-100 kW. Các hệ thống này cần nguồn điện ổn định 24/7, đồng thời đặt ra yêu cầu cao về khả năng cung ứng điện sạch để hạn chế phát thải khí nhà kính gián tiếp.
Ông Nguyễn Đình Thọ phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Gia Chính
Bên cạnh điện, nước làm mát cũng là thách thức. Trung tâm dữ liệu sử dụng nước trực tiếp trong các hệ thống giải nhiệt, đồng thời tiêu thụ nước gián tiếp thông qua quá trình sản xuất điện và chế tạo linh kiện bán dẫn. Ông Thọ dẫn ước tính, một trung tâm dữ liệu AI quy mô trung bình có thể sử dụng 1,1-1,9 triệu lít nước mỗi ngày, tùy quy mô và công nghệ vận hành.
Bài toán này càng đáng chú ý tại Việt Nam, nơi nền nhiệt độ cao và khí hậu nóng ẩm khiến việc làm mát thiết bị tiêu tốn nhiều năng lượng. Theo chuyên gia, với một số hệ thống sử dụng phương pháp làm mát bằng không khí truyền thống, điện năng dành cho giải nhiệt có thể chiếm 35-40% tổng điện tiêu thụ của trung tâm dữ liệu. Nếu sử dụng tháp giải nhiệt bay hơi, cơ sở còn cần lượng nước ngọt đáng kể, có thể làm tăng áp lực lên nguồn cung nước sạch tại các đô thị vào mùa khô.
Việt Nam đang trở thành điểm đến của dòng vốn đầu tư hạ tầng số tại Đông Nam Á nhờ vị trí địa lý, kết nối cáp quang biển và chính sách thúc đẩy chuyển đổi số. Nhiều doanh nghiệp công nghệ trong nước và quốc tế đã công bố kế hoạch phát triển trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng và khu vực Đông Nam Bộ.
Tuy nhiên, theo ông Thọ, tác động môi trường của AI không chỉ nằm ở điện, nước trong quá trình vận hành. Việc sản xuất chip bán dẫn, máy chủ, pin lưu trữ và thiết bị mạng cần nhiều khoáng sản như đồng, lithium, coban, gali, germani và đất hiếm. Khai thác, chế biến các nguyên liệu này nếu không được kiểm soát có thể gây ô nhiễm đất, nước và suy thoái hệ sinh thái.
Một mô hình robot với chip AI đặt trên bàn phím máy tính. Ảnh: Bảo Lâm
Ngoài ra, các trung tâm dữ liệu quy mô lớn cần diện tích đất đáng kể, đi kèm trạm biến áp, đường dây truyền tải và hạ tầng cáp quang biển. Việc bố trí các công trình tại khu vực ven biển, đồng bằng hoặc gần đô thị cần tính đến nguy cơ ngập lụt, nước biển dâng và khả năng chồng lấn với ngư trường, khu bảo tồn biển.
Theo chuyên gia, quy hoạch hạ tầng số cần được xem xét đồng bộ với quy hoạch sử dụng đất và không gian biển để hạn chế xung đột tài nguyên. Ông cũng đề xuất Việt Nam xây dựng quy chuẩn trung tâm dữ liệu xanh, trong đó quy định các chỉ số hiệu quả sử dụng năng lượng (PUE) và nước (WUE).
Với trung tâm dữ liệu xây mới, hướng tới PUE không quá 1,3 và WUE dưới 0,5 lít/kWh. Đây là các ngưỡng được chuyên gia kiến nghị nghiên cứu áp dụng, không phải quy chuẩn bắt buộc hiện hành.
Với phần cứng, cần kéo dài vòng đời máy chủ, thu hồi và tái chế linh kiện, thực hiện trách nhiệm của nhà sản xuất đối với rác thải điện tử. Theo ông, hiệu quả phát triển AI không chỉ nằm ở tốc độ xử lý hay độ chính xác mà còn phải tính đến lượng tài nguyên tiêu thụ và tác động môi trường trong suốt vòng đời công nghệ.
Gia Chính