Ngày 6/1, Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế đã gửi báo cáo UBND thành phố, đề xuất tháo dỡ một số công trình xây dựng trái phép tại khu vực lăng vua Thiệu Trị, trong đó có nhà rường dựng trước bửu thành lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ.
Nhà rường xây dựng trái phép ở lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ. Ảnh: Vạn An
Tại khu vực lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ ở khu vực I của di tích lăng vua Thiệu Trị gần đây xuất hiện một nhà rường có diện tích khoảng 35 m2, cao khoảng 6m, xây dựng cố định trên nền chân tảng cổ. Ngoài ra, còn có một cổng tam quan mới xây tại lối vào lăng vua Thiệu Trị, tiếp giáp khu vực bảo vệ I. Các công trình này không có trong hồ sơ quy hoạch, chưa được cấp thẩm quyền phê duyệt.
Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã có báo cáo giải trình về nhà rường dựng trái phép song chưa làm rõ nhiều nội dung quan trọng như cơ sở pháp lý, nguồn vốn, căn cứ khoa học, lịch sử, quy trình đầu tư và trách nhiệm của các cá nhân, tập thể liên quan. Việc xây dựng nhà rường ở khu vực lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ khi chưa được thẩm định, cho phép là hành vi vi phạm Luật Di sản văn hóa năm 2024 và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Quần thể di tích Cố đô Huế.
Toàn cảnh lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ. Ảnh: Võ Thạnh
"Lăng vua Thiệu Trị là thành phần cấu thành quan trọng của quần thể di tích Cố đô Huế - Di sản văn hóa Thế giới. Mọi hoạt động tu bổ, tôn tạo, xây dựng mới tại đây, dù ở quy mô nhỏ, đều bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Di sản văn hóa", văn bản nêu.
Sở đề xuất UBND thành phố chỉ đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế khẩn trương tháo dỡ ngay các hạng mục xây dựng trái phép trong khu vực bảo vệ I và khu vực tiếp giáp của lăng vua Thiệu Trị, hoàn trả nguyên trạng di tích. Trung tâm cũng được yêu cầu tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan.
Lăng vua Thiệu Trị ở phường Thủy Xuân. Ảnh: Võ Thạnh
Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thừa Thiên Huế cho rằng việc dựng nhà rường trong khu vực lăng Hoàng Thái hậu Từ Dụ là không phù hợp và tùy tiện. Trung tâm cần phải tháo dỡ công trình, trả lại kiến trúc nguyên trạng ban đầu cho di tích.
"Dưới triều Nguyễn, khu vực dựng nhà rường hiện nay, xưa kia chỉ dựng nhà tạm để đặt lễ vật cúng bái. Sau các dịp lễ cúng bái, nhà tạm này sẽ được tháo dỡ. Kiến trúc các lăng mộ hoàng tộc của triều Nguyễn không có kiểu nhà rường chắn ngang lối đi", ông Hoa nói.
Lăng mộ Hoàng Thái hậu Từ Dụ nằm trong khuôn viên lăng vua Thiệu Trị ở làng Cư Chánh, phường Thủy Xuân. Trước tình trạng xuống cấp của lăng, năm 2023, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế trùng tu, kinh phí gần 6,9 tỷ đồng do dòng họ Phạm Đăng - dòng họ của bà Từ Dụ đóng góp thông qua Quỹ Bảo tồn di sản Huế. Năm 2024, dự án hoàn thành, đưa vào hoạt động.
Hoàng Thái hậu Từ Dụ (20/6/1810-22/5/1901) tên thật là Phạm Thị Hằng, là trưởng nữ của Lễ bộ Thượng thư Đức Quốc công Phạm Đăng Hưng. Bà vốn là quý phi của vua Thiệu Trị, mẹ ruột vua Tự Đức. Bà sống qua 8 đời vua triều Nguyễn gồm: Thiệu Trị, Tự Đức, Dục Đức, Hiệp Hòa, Kiến Phúc, Hàm Nghi, Đồng Khánh và Thành Thái.
Võ Thạnh