Đề xuất 'chấm điểm rủi ro' hàng quán, bếp ăn để kiểm soát an toàn thực phẩm

Thay vì kiểm tra dàn trải, TP HCM đề xuất dùng dữ liệu đánh giá nguy cơ của cơ sở, sản phẩm và nguồn cung thực phẩm, từ đó ưu tiên kiểm tra nơi rủi ro cao.

Đây là đề xuất trong dự thảo Quy định vận hành hệ thống kiểm tra an toàn thực phẩm dựa trên phân tích nguy cơ trong chuỗi cung ứng, đang được HĐND TP HCM lấy ý kiến đến hết ngày 22/11. Sau khi hoàn tất các thủ tục liên quan, hồ sơ dự kiến được trình UBND TP HCM trong tháng 12. Đề xuất nhằm giúp thành phố quản lý hiệu quả hơn tình hình vệ sinh an toàn thực phẩm, trong bối cảnh số lượng cơ sở kinh doanh lớn, nhân lực kiểm tra còn hạn chế.

Theo Sở An toàn thực phẩm, thành phố hiện có hơn 13.000 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, 399 cơ sở cung cấp suất ăn công nghiệp, 2.525 bếp ăn trường học và 752 bếp ăn tập thể. Khối lượng hồ sơ cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm tăng hơn 88% trong giai đoạn từ tháng 7/2025 đến tháng 7/2026 so với cùng kỳ.

Hiện cơ sở được kiểm tra chủ yếu theo kế hoạch định kỳ hoặc đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm, sự cố. Trong một năm, từ tháng 7/2025 đến tháng 6/2026, thành phố kiểm tra định kỳ 3.413 cơ sở, phát hiện 17 trường hợp vi phạm, tương đương 0,5%. Với 235 cơ sở được kiểm tra đột xuất, số vi phạm là 33, chiếm hơn 14%. Hai nhóm có cách lựa chọn đối tượng khác nhau, bởi kiểm tra đột xuất thường xuất phát từ dấu hiệu hoặc thông tin nghi vấn.

Theo dự thảo, hệ thống kiểm tra sẽ tổng hợp dữ liệu từ nhiều cơ quan để đánh giá rủi ro đối với từng mối nguy gắn với sản phẩm, cơ sở và quan hệ cung ứng. Điểm rủi ro được tính theo công thức R = k × C × P, trong đó C là mức độ tác động, k là hệ số tác động và P là khả năng xảy ra. Các cơ sở sẽ được phân loại thành 3 ngưỡng nguy cơ: thấp (điểm dưới 4,5), trung bình (từ 4,5 đến dưới 16) và cao (từ 16 trở lên). Những cơ sở có điểm rủi ro cao sẽ được ưu tiên đưa vào kế hoạch kiểm tra chuyên đề. Các cơ sở tuân thủ tốt, điểm rủi ro thấp sẽ chỉ chịu kiểm soát thường quy, giúp giảm bớt gánh nặng thanh tra chồng chéo.

Hệ thống cũng áp dụng nguyên tắc truy xuất "một bước trước - một bước sau". Khi phát hiện thực phẩm không an toàn, cơ quan chức năng có thể lần theo đơn vị cung cấp trực tiếp và nơi tiếp nhận hàng để khoanh vùng nguồn gốc, phạm vi phân phối, thay vì kiểm tra toàn bộ chuỗi cung ứng. Việc này đặc biệt có ý nghĩa với TP HCM, nơi ba chợ đầu mối Bình Điền, Hóc Môn và Thủ Đức tiếp nhận, phân phối hàng nghìn tấn thực phẩm mỗi ngày. Một số chợ đã quản lý nguồn hàng qua phần mềm, song việc truy xuất sâu hoặc chờ kết quả xét nghiệm mẫu hiện có thể mất 4-5 ngày.

Ngoài truy xuất nguồn gốc, dự thảo đề xuất hệ thống quản lý chia sẻ kết quả kiểm tra giữa các cơ quan để hạn chế tình trạng nhiều đơn vị cùng kiểm tra một cơ sở. Dữ liệu được tổng hợp từ các cơ quan quản lý và thông tin liên quan đến chuỗi cung ứng, việc kết nối dữ liệu từ phía cơ sở kinh doanh thực hiện trên tinh thần tự nguyện.

Sở An toàn thực phẩm cho rằng kết quả phân tích tự động chỉ là căn cứ hỗ trợ. Quyết định kiểm tra hay công bố cảnh báo vẫn do người có thẩm quyền xem xét, không giao hoàn toàn cho hệ thống. Điểm rủi ro, mức ưu tiên và việc một cơ sở được lựa chọn kiểm tra cũng không thuộc nhóm thông tin công khai.

Lê Phương