Đằng sau hành trình nghiên cứu một hạt đậu nành
Để tạo nên sản phẩm từ đậu nành, doanh nghiệp chú trọng thu thập nguồn gen, nghiên cứu chọn tạo giống, phát triển vùng nguyên liệu và làm chủ công nghệ.
Sưu tầm nguồn gen
Mỗi giống đậu nành có đặc điểm di truyền riêng, quyết định khả năng sinh trưởng, thích nghi với môi trường và thành phần sinh hóa của hạt. Sự đa dạng này là nguồn vật liệu quan trọng trong nghiên cứu, chọn tạo giống mới.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Viện sĩ Trần Đình Long, nguồn gen cung cấp cơ sở di truyền để các nhà khoa học tìm kiếm những đặc tính có giá trị, phục vụ cải thiện giống. Quá trình khai thác đòi hỏi các bước thu thập, lưu giữ và đánh giá nhằm xác định những đặc tính nổi bật về chất lượng hạt, thành phần sinh hóa và khả năng thích nghi.
Tại Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Đậu nành Vinasoy (VSAC), nguồn gen được thu thập từ nhiều nguồn, gồm giống bản địa, dòng hoang dại và giống nhập khẩu. Đến nay, ngân hàng gen của trung tâm lưu trữ hơn 2.500 nguồn gen với các đặc tính nông học và sinh hóa đa dạng. Đây là cơ sở để Vinasoy nghiên cứu, chọn tạo các giống đậu nành mới có chất lượng và đặc tính phù hợp mục tiêu sản xuất.
Chọn tạo giống
Từ nguồn vật liệu di truyền đa dạng, các nhà khoa học tiến hành lai tạo, khảo nghiệm và chọn lọc qua nhiều thế hệ để phát triển những giống đậu nành có đặc tính phù hợp. Mỗi giống được đánh giá trên nhiều tiêu chí như khả năng sinh trưởng, năng suất, chất lượng hạt và mức độ thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng.
Tại Vinasoy, các phương pháp lai tạo truyền thống được kết hợp với công nghệ di truyền phân tử để xác định con lai trong quá trình chọn tạo giống. Sự kết hợp này hỗ trợ các nhà khoa học nhận diện và lựa chọn những đặc tính di truyền mong muốn, nâng cao hiệu quả nghiên cứu và chọn lọc giống.
Thông qua nghiên cứu, lai tạo và khảo nghiệm, trung tâm đã phát triển nhiều giống đậu nành mới, trong đó Vinasoy 02-NS và Vinasoy 05 đã được đưa vào sản xuất. Các giống này hướng đến mục tiêu phát triển nguồn nguyên liệu không biến đổi gen (Non-GMO), có năng suất phù hợp, thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng Việt Nam và đáp ứng yêu cầu về chất lượng dinh dưỡng.
Các giống đậu nành là kết quả của quá trình nghiên cứu, chọn tạo và khảo nghiệm qua nhiều năm. Ảnh: Vinasoy
Vùng nguyên liệu
Để chủ động nguồn cung, Vinasoy phát triển vùng nguyên liệu theo mô hình chuỗi giá trị, phối hợp với nông dân từ cung ứng giống, hướng dẫn quy trình canh tác chuẩn đến bao tiêu sản phẩm. Mô hình này không chỉ mang lại sinh kế cho người trồng mà còn giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng hạt đầu vào.
Thông qua việc gắn kết nghiên cứu giống với thực tiễn canh tác, Vinasoy từng bước hoàn thiện các yêu cầu đối với nguyên liệu, từ đặc tính giống đến quy trình sản xuất và thu hoạch. Đây là mắt xích giúp kết nối kết quả nghiên cứu khoa học với hoạt động sản xuất thực tế, góp phần duy trì nguồn nguyên liệu ổn định và phù hợp với yêu cầu chế biến.
Quản lý vùng trồng và hướng dẫn kỹ thuật canh tác góp phần duy trì chất lượng nguyên liệu phục vụ sản xuất. Ảnh: Vinasoy
Công nghệ chế biến
Nếu nguồn gen tạo nền tảng sinh học và vùng nguyên liệu bảo đảm chất lượng đầu vào, công nghệ chế biến giúp khai thác các giá trị dinh dưỡng của đậu nành và chuyển hóa thành sản phẩm phục vụ đời sống.
Quá trình chế biến đòi hỏi kiểm soát nhiều công đoạn, từ làm sạch, nghiền, trích ly đến tiệt trùng và đóng gói, nhằm khai thác thành phần dinh dưỡng, đồng thời bảo đảm chất lượng, hương vị và độ an toàn của sản phẩm.
Theo TS. Lê Hoàng Duy, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Đậu nành Vinasoy (VSAC), việc phát huy giá trị dinh dưỡng của đậu nành cần được thực hiện xuyên suốt, từ nghiên cứu nguồn gen, chọn tạo giống, phát triển vùng nguyên liệu đến chế biến. Mỗi khâu đều góp phần quyết định chất lượng sản phẩm cuối cùng.
Tại các nhà máy Vinasoy, công nghệ nghiền - trích ly được ứng dụng nhằm khai thác đạm và các thành phần dinh dưỡng từ hạt đậu nành, đồng thời xử lý những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiêu hóa. Bên cạnh đó, công nghệ tiệt trùng UHT và chiết rót vô trùng giúp kiểm soát vi sinh vật, bảo đảm an toàn thực phẩm và duy trì chất lượng sản phẩm trong quá trình bảo quản.
Việc ứng dụng công nghệ không chỉ nhằm nâng cao năng suất mà còn giúp tối ưu các thông số chế biến theo đặc tính nguyên liệu, qua đó khai thác hiệu quả giá trị dinh dưỡng và duy trì chất lượng sản phẩm ổn định.
Công nghệ chế biến hiện đại hướng đến mục tiêu giữ tối đa giá trị tự nhiên của nguyên liệu. Ảnh: Vinasoy
Gần ba thập kỷ chuyên tâm với đậu nành giúp Vinasoy tích lũy kinh nghiệm, nền tảng khoa học và năng lực công nghệ trong phát triển thực phẩm dinh dưỡng thực vật. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp mở rộng hợp tác với các nhà khoa học, viện nghiên cứu và chuyên gia để tìm hiểu tiềm năng của nhiều loại hạt.
Trong bối cảnh nhu cầu dinh dưỡng ngày càng đa dạng, sự kết nối giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất tạo điều kiện đưa giá trị của các nguyên liệu thực vật vào ứng dụng thực phẩm.
Với định hướng "Kiến tạo dưỡng chất lành từ đậu nành và hạt", doanh nghiệp cho biết sẽ tiếp tục lấy nghiên cứu đậu nành làm nền tảng, đồng thời mở rộng khai thác các nguyên liệu thực vật nhằm phát triển thêm lựa chọn dinh dưỡng phù hợp với nhu cầu đời sống hiện đại.
(Nguồn: Vinasoy)