Cựu quân nhân hồi sinh đồ cũ

Đà NẵngỨa nước mắt vì lương 750.000 đồng không đủ tiền thuốc cho cha, Trần Đại Nghĩa sang Hàn Quốc bốc đá thuê, từng bước gây dựng cơ ngơi đồ cũ bề thế.

Nắng trưa hắt xiên qua mái tôn khu kho rộng hàng nghìn mét vuông trên đường Hồ Hán Thương, phường Sơn Trà, rọi thẳng xuống những dãy bàn ghế, tủ kệ xếp chồng cao quá đầu người. Trong tiếng máy cưa góc xưởng, anh Trần Đại Nghĩa, 44 tuổi, mặc áo thun quần jean lấm bụi gỗ, khom lưng soi từng vết mộng bộ bàn ghế cũ nhóm thợ vừa phục chế.

Nghe tiếng bước chân khách dừng lại trước chiếc tủ gỗ cuối dãy, người đàn ông bước tới, chỉ tay vào vách ngăn trầy xước, giải thích cặn kẽ cách xẻ đôi khung tủ, chắp thêm ván đồng màu và phun sơn PU để biến khối gỗ cũ kỹ thành hai chiếc kệ tivi vừa vặn cho căn hộ nhỏ.

Công việc thường nhật của anh Nghĩa vẫn là giám sát thợ, kiểm tra từng lô hàng thu mua và đứng hàng giờ tiếp khách để chỉ ra công năng mới của những món đồ cũ. Ít người biết, hơn hai thập kỷ trước, người đàn ông đang sở hữu hàng chục tỷ đồng, từng xuống sân bay Hàn Quốc với vỏn vẹn 5 USD.

Sáu năm bốc đá thuê ở xứ Hàn

Sinh năm 1982 trong gia đình có bố là trung tá đặc công, mẹ là thanh niên xung phong cắm chốt tại vùng ruộng trũng Mẹ Suốt - Đại La (Đà Nẵng), Trần Đại Nghĩa nhập ngũ tại Trung đoàn 575 thông tin, Quân khu 5. Chuyển sang diện quân nhân chuyên nghiệp, anh được quy hoạch đi học sĩ quan.

Năm 2004, biến cố ập đến khi bố anh mắc ung thư thực quản phải vào TP HCM điều trị, mẹ bị tiểu đường nặng và biến chứng tim mạch. "Lương tháng của tôi khi đó trừ tiền ăn và sinh hoạt phí cố định thì đám cưới, sinh nhật bạn lúc nào cũng âm tiền", anh Nghĩa nhớ lại.

Cuối tuần về thăm nhà, nhìn hàng xóm người góp lon gạo, người dúi cho một hai nghìn đồng giúp bố mẹ thuốc thang, người lính trẻ ứa nước mắt. Ở lại đơn vị thì ổn định bản thân, nhưng gia đình không biết bao giờ mới thoát cảnh ngặt nghèo.

Đúng lúc Bộ Quốc phòng tuyển quân nhân đi làm việc ở Hàn Quốc với mức thu nhập 7-8 triệu đồng mỗi tháng (tăng ca lên 12-13 triệu đồng), anh xin xuất ngũ. Vượt qua đợt khám tuyển tại Quân khu 5, cuối năm 2004 anh lên máy bay.

Đặt chân đến một nhà máy đá granite tại xứ người, trong túi anh chỉ còn đúng 5 USD. Chỗ ở là chiếc container rét buốt ghép cùng 4 lao động Bangladesh và một người Mông Cổ. Bị ông chủ người Hàn chê thể lực kém hơn nhóm lao động Nam Á khi bốc vác những tảng đá nặng, anh nhờ phiên dịch chuyển lời: "Cho tôi ba tháng, nếu không làm được sẽ không lấy tiền lương".

Nghĩa dành thời gian quan sát những thợ lành nghề, tranh thủ rèn thêm thể lực. Sang tháng thứ hai, anh đã làm việc ngang tầm chủ xưởng. Tận dụng 30 phút giải lao giữa buổi và giờ nghỉ trưa, anh mày mò tự học tiếng Hàn.

Nhờ thạo việc lại giao tiếp được, từ lao động phổ thông, anh được cất nhắc lên làm quản lý, điều hành công nhân bản địa với mức lương 1.700 USD mỗi tháng (khoảng 30-35 triệu đồng thời điểm 2008-2009). Tiền tích lũy được anh gửi hết về chữa bệnh cho bố mẹ.

Chiếc valy nhặt ở Seoul và tư duy 'hồi sinh' đồ cũ

Cuối tuần rảnh rỗi ở Seoul, Nghĩa thường dạo qua các khu chợ đồ cũ. Anh nhận ra một quy luật từ quy chế rác thải tại Hàn Quốc: người dân muốn vứt bỏ chiếc sofa hay tivi cũ phải mua tem môi trường dán vào, nếu không sẽ bị camera phạt nặng. Từ đó Hàn Quốc hình thành đội ngũ chuyên thu gom đồ cũ về tân trang, sửa chữa rồi bán lại. Nhiều tiểu thương lớn tuổi ở đây đủ sức nuôi con du học Mỹ nhờ nghề này. Chiếc valy anh kéo về nước đầu năm 2010, sau khi hết hạn cư trú, cũng là món đồ còn nguyên vẹn anh nhặt từ khu tập kết rác ở Seoul.

Về lại Đà Nẵng sau hơn nửa thập kỷ xa xứ, anh Nghĩa khởi đầu bằng việc nhận sang lại một quán cà phê trên đường Nguyễn Sinh Sắc đã qua ba đời chủ thất bại. Thay vì mua bàn ghế mới giá 800.000 đồng mỗi bộ, anh lùng mua hàng thanh lý trên mạng với giá 300.000 đồng; dàn âm thanh 20 triệu đồng được anh săn đồ cũ với giá 5 triệu. Quán đông khách trở lại, từ đây anh nhận ra thị trường thu mua đồ cũ tại miền Trung vẫn còn bỏ ngỏ.

Năm 2011, khi nhiều văn phòng dọc tuyến đường Nguyễn Văn Linh, Đỗ Quang giải thể hoặc chuyển địa điểm, anh mở cơ sở "Thế giới đồ cũ". Những ngày đầu thiếu nhân lực, anh thuê sinh viên làm theo ca. Có những thương vụ như tòa nhà 02 Quang Trung chỉ cho phép dọn dẹp từ 18h đến 22h, anh cùng đội thợ chạy đua để chuyển hàng tấn thiết bị từ tầng hầm lên xe.

Theo anh Nghĩa, nghề đồ cũ sống còn ở tư duy tái chế, chứ không đơn thuần là mua đi bán lại. "Đồ có sẵn, dễ nhìn mua vào giá cao, song bán ra lợi nhuận chẳng bao nhiêu. Quan trọng là phải biết biến đồ vô dụng thành vật dụng thực tế", anh đúc kết.

Năm 2013, khi một khách sạn lớn trên đường Trần Phú thanh lý toàn bộ nội thất, giới buôn đồ cũ Đà Nẵng đều e ngại vì vốn lớn và đồ cồng kềnh. Anh Nghĩa chi 700 triệu đồng thầu trọn gói.

Anh phân loại để xử lý: thiết bị vệ sinh, cửa gỗ tự nhiên được bán thanh lý ngay tại chỗ với giá bằng một phần tư giá mới để người dân tự thuê thợ tháo dỡ; riêng vách ngăn và tủ âm tường gỗ lớn được đưa về xưởng xẻ nhỏ, đóng lại thành tủ quần áo, kệ tivi rồi phun sơn PU. Một chiếc tủ lớn bán nguyên trạng giá 2 triệu đồng không ai hỏi, nhưng khi tách làm bốn và cải tạo lại, tổng giá trị thu về lên tới 8 triệu đồng.

Với anh Nghĩa, việc hồi sinh đồ cũ giải quyết đồng thời bài toán kinh tế và môi trường đô thị. Người lao động thu nhập thấp, sinh viên hay các hộ mới khởi nghiệp có thể sắm sửa tiện nghi với chi phí chỉ bằng một phần ba so với mua mới. Mỗi bộ sofa được bọc lại da, mỗi chiếc quạt được hàn lại mối nối mô-tơ hay những khối gỗ được xẻ nhỏ tái chế đều kéo dài vòng đời vật dụng.

"Nếu không có người thu gom, bàn ghế hỏng hay tủ kệ cũ sẽ bị đập nát vứt ra đường, công nhân môi trường thu dọn rất cực mà lại lãng phí tài nguyên", anh nói.

Kỷ luật người lính và chữ tín in trên bảng hiệu

Để xóa định kiến "hàng cũ là hàng thải" và giữ chữ tín trong ngành nghề vốn nhạy cảm về chất lượng, anh Nghĩa in thẳng ảnh chân dung mình lên bảng hiệu nhận diện, kèm chế độ bảo hành 3-6 tháng cho hàng điện máy. Có lần khách gọi báo kiểm tra tủ đông khi chỉ còn vài ngày là hết hạn bảo hành, anh vẫn cử thợ đến vệ sinh sạch sẽ và tặng thêm một tháng. Cửa hàng cũng xuất nhiều đơn hàng lớn đi Hà Nội, TP HCM.

Với đội ngũ hơn 20 lao động, anh Nghĩa giữ nguyên tắc sòng phẳng của người lính. Mức lương tại cơ sở dao động từ 7 triệu đồng cho tạp vụ, 9-13 triệu đồng cho nhân viên bán hàng đến gần 20 triệu đồng cho quản lý, kèm bảo hiểm xã hội đầy đủ. Ngay cả khi nhân viên làm hỏng đồ hay vi phạm kỷ luật buộc phải cho nghỉ việc sau ba lần nhắc nhở, anh tuyệt đối không trừ lương.

"Làm nửa tiếng hay hai tiếng tôi vẫn trả đủ tiền. Mình ăn chặn mồ hôi nước mắt, đẩy người ta vào đường cùng thì lương tâm không cho phép", anh chia sẻ.

Chính sự rành mạch của ông chủ đã giữ chân nhiều nhân sự. Chị Võ Thị Hồng Thúy, quê Hà Tĩnh, nhân viên tư vấn bán hàng, từng làm trong lĩnh vực nội thất nhưng chỉ quanh quẩn ở phân khúc hẹp. Ngày đầu bước vào kho hàng chục nghìn món đồ cũ, chị choáng ngợp. Nhưng nhờ không khí làm việc cởi mở, chị nhanh chóng nắm bắt công năng từng món đồ.

"Ở đây thu nhập cao hơn hẳn chỗ cũ, anh em làm việc hòa đồng, không có cảnh nạt nộ áp đặt", chị Thúy nói.

Tại cơ sở, anh Nghĩa không dùng quyền làm chủ để ra lệnh mà luôn mở lời bằng những câu "xem giùm anh", "hỗ trợ anh cái", đồng thời khuyến khích thợ phản biện nếu thấy chủ làm chưa đúng. Nhờ sự tin cậy, người quản lý chủ chốt của xưởng - vốn xuất thân là tài xế xe tải được anh rèn giũa từ ngày đầu - khi vào TP HCM thẩm định đơn hàng lớn đã thẳng thừng từ chối khoản tiền lót tay 50 triệu đồng từ đối tác để nghiệm thu lô hàng kém chất lượng, rồi chụp tin nhắn báo về.

Nắng tắt dần, chiếc xe tải chở lô hàng thanh lý cuối ngày từ một nhà hàng vừa lùi vào cửa xưởng 349 Hồ Hán Thương. Anh Nghĩa xắn tay áo, bước ra cùng nhóm thợ kiểm đếm từng chiếc bàn inox, rồi quay sang dặn dò cậu nhân viên mới: "Mấy món trầy xước cứ đẩy vào góc xưởng để thợ đánh bóng lại, cái nào hỏng hẳn thì rã lấy linh kiện, tuyệt đối không để hàng lỗi lọt ra quầy trưng bày".

Nguyễn Đông