Cuộc đời 33 thợ mỏ Chile sau cuộc giải cứu chấn động thế giới

Đầu tháng 10, kênh truyền hình National Geographic phát sóng bộ phim tài liệu dài ba tập Chilean Mine Rescue: Race Against Time. Bộ phim có sự tham gia của Omar Reygadas, một trong 33 thợ mỏ được giải cứu năm xưa. Đây là lần đầu tiên sau 16 năm, câu chuyện được kể lại chi tiết và chân thực nhất bằng lời của người trong cuộc và đời sống hậu giải cứu của họ.

Ngày 5/8/2010, một khối đá lớn đổ xuống mỏ đồng San José ở miền bắc Chile, chặn lối ra và nhốt 33 công nhân ở độ sâu 700 m. Trong bóng tối, nhiệt độ cao và lượng thức ăn cạn kiệt, quản đốc Luis Urzúa đứng ra chia khẩu phần, duy trì trật tự, trong khi người lớn tuổi nhất nhóm Mario Gómez hướng dẫn thợ mỏ cầu nguyện.

Ngày 22/8, sau 17 ngày biệt lập, mũi khoan thăm dò xuyên tới nơi công nhân trú ẩn. Nhóm thợ lập tức gắn lên đầu mũi khoan mẩu giấy thông báo cả 33 người vẫn sống. Lực lượng cứu hộ bắt đầu tiếp tế nước, thức ăn, thuốc men qua các đường ống nhỏ và mở rộng lối thoát. Phải mất thêm 52 ngày, khoang cứu hộ Fénix 2 mới lần lượt đưa từng người lên mặt đất vào ngày 13/10. Hàng triệu khán giả trên khắp thế giới theo dõi trực tiếp cuộc giải cứu.

Trở về mặt đất, các thợ mỏ liên tục nhận lời mời ra nước ngoài, dự sự kiện, đóng quảng cáo và trả lời phỏng vấn. Lịch trình truyền thông dày đặc khiến họ khó quay lại nhịp sống thường nhật.

Ông Omar Reygadas cho biết sau cuộc giải cứu, nhiều công nhân bắt đầu bộc lộ triệu chứng sang chấn tâm lý. Những năm sau này, thợ mỏ Yonni Barrios thường tỉnh giấc giữa đêm, đội mũ bảo hộ, bật đèn trên mũ rồi ngồi trong phòng khách tối như đang ở dưới đường hầm. Ông Carlos Mamani, thợ mỏ người Bolivia, chuyển sang làm việc cho một công ty xây dựng tại địa phương. Có lần, bụi từ máy sàng đất khiến ông nhớ lại vụ sập mỏ, mở cửa xe và la hét.

Một thợ mỏ khác là Alex Vega bỏ việc dưới hầm mỏ, chuyển sang thợ máy trên mặt đất nhưng liên tục mơ thấy tiếng đá rơi. Để vượt qua ác mộng, ông quyết định cùng anh rể xuống mỏ sâu 300 m, sau đó được cha giúp tập làm quen lại với các hầm lò nhỏ trong 7 ngày.

Trong suốt thời gian khủng hoảng, nhà tâm lý học Alberto Iturra thuộc Hiệp hội An toàn Chile và Albert W. Holland từ NASA đã hỗ trợ nhóm công nhân chuẩn bị tinh thần tái hòa nhập. Các chuyên gia khuyến nghị họ cần thời gian bên gia đình và làm việc trở lại theo từng bước. Nhiều người phải trị liệu liên tục trong 12-15 tháng.

Việc tìm kiếm sinh kế cũng là thách thức lớn. Thợ mỏ Omar Reygadas từng mở một mỏ khai thác chung với con trai nhưng phải đóng cửa vì quặng không đạt chuẩn, sau đó ông không được nhận lại vào ngành. Các thành viên trong nhóm 33 người tản đi tìm việc khắp nơi và chỉ giữ liên lạc qua tin nhắn. Họ từng thỏa thuận không trả lời phỏng vấn riêng lẻ để giữ sức nóng truyền thông, nhất là khi không thể quay lại nghề cũ.

16 năm sau sự kiện, bộ phim đưa sự kiện trở lại với khán giả quốc tế nhưng tại Chile, nhóm 33 thợ mỏ ít khi được nhắc đến. Lần gần nhất có 14 người quay lại mỏ San José là năm 2025. Vài người khác chỉ gặp mặt nhau tại đám tang của ông Mario Gómez năm 2024.

Theo Omar Reygadas, vụ tai nạn lịch sử chưa tạo ra thay đổi thực chất về an toàn lao động tại các công trường khai khoáng, bởi những quy định trên giấy chỉ có ý nghĩa khi được áp dụng triệt để tại nơi công nhân làm việc.

Ngọc Ngân (Theo The New Yorker, BioBioChile, NASA)