Con nguời của cỏ, cây và thảo dược

Cư dân quanh Hồ Gươm (Hà Nội) không còn lạ khi gặp một ông già vừa đi vừa ngó nghiêng những tán cây, lẩm bẩm ghi chép, nhặt mấy cái lá, nhổ mấy ngọn cỏ nhét vào túi. Ông là nhà thực vật học, "từ điển sống" về cây cỏ và thảo dược VN, giáo sư, Viện trưởng Viện nghiên cứu và điều trị bệnh hiểm nghèo, Vũ Văn Chuyên.

Giáo sư, nhà giáo nhân dân Vũ Văn Chuyên.

Tình yêu cây cỏ của ông Chuyên (27 phố Nhà Chung, Hà Nội) đơn giản xuất phát từ hoàn cảnh gia đình. Khi đỗ trường y khoa, bố ông bảo: "Vào học Cao đẳng Khoa học thôi, 3 năm ra trường, chứ các ngành khác toàn 5-7 năm, nhà mình làm gì có đủ tiền" khiến ông thay đổi ý định. Ông bắt đầu làm bạn với cỏ cây, khởi đầu sự nghiệp nghiên cứu thực vật bằng chân thí nghiệm viên, rồi những chuyến đi cứ lôi cuốn ông.

Đến tận bây giờ ông vẫn rùng mình khi nhớ lần qua đèo Ngang, gặp khúc lượn, lái xe mệt quá bẻ lái không đủ, xe cứ thế tuột thẳng xuống biển. May có cái cọc đường chặn lại, nếu không thì cả đoàn... xanh cỏ lâu rồi. Lần khác xe đang leo Tam Đảo, tự dưng bốc cháy, làm cả ông lẫn ông bạn đồng hành Phạm Hoàng Hộ, nhà thực vật học nổi tiếng miền Nam một phen hú vía. Đáng sợ hơn cả là phải nạp mình cho những dải rừng ngút ngàn với đủ các loài thú dữ. Có bữa các nhà thực vật học vừa lóp ngóp chui qua vạt cây dày đặc đã đụng ngay một "ông" lợn lòi đang háu đói, thấy mồi ngon lập tức rùng rùng lao tới, bữa khác là một "ngài" voi khổng lồ sốt ruột giậm giậm cái chân bồ tượng chờ sẵn, may mà đều kịp chạy thoát thân chứ chưa đến nỗi phải nằm lại rừng già...

Từ những chuyến đi ấy, ông đã tìm ra cây thuốc chữa bỏng B76, cây lântơuyn chữa vết thương phần mềm, thuốc chữa kiết lỵ... đặc biệt hữu dụng trên chiến trường và nhiều cây thuốc quý cứu sống biết bao sinh mạng trong cả thời bom đạn lẫn thời bình. Cũng nhờ cái thú lọ mọ, chịu đi mà ông lên được bản đồ đầu tiên về thực vật rừng Cúc Phương, bản đồ đầu tiên về thực vật Công viên Bách thảo và kỳ công nhất, bản đồ đầu tiên về các loài cây Hà Nội (in trong Bách khoa thư Hà Nội năm 1997).

Bản danh mục hơn 400 loài cây Hà Nội là một câu chuyện dài thú vị về một ông già khoái đi dạo. Từ những loài cây gắn liền với Hà Nội như sữa, sấu đến những cây cỏ mọc hoang cũng đều được ông ghi chép cẩn thận từ tên gọi, đặc tính, nơi sống. Trong một lần bát phố, cặp mắt đặc biệt tinh tường của ông bắt gặp một thân cây mỏng manh nhú lên trên cổng ngôi nhà số 8 phố Chân Cầm. Tí nữa ông bật ngửa ra vì loài cây cảnh đồng thời là cây thuốc quý này chỉ thấy ở núi cao, nay không hiểu sao lại di cư xuống tận thủ đô. Cái thân cây mảnh khảnh cư trú bất thường trên đất Hà Nội ấy cho đến giờ hãy còn làm ông sung sướng.

Bài thuốc cắt cơn nghiện ma túy Cedemex được bào chế từ 17 cây thuốc do ông làm chủ nhiệm đề tài phải mất đến 8 năm mới chính thức được công nhận, hiện được sử dụng tại các cơ sở cai nghiện ma túy. Thời gian đó, ông bị stress đến nỗi đi khám, bác sĩ yêu cầu nhập viện ngay. "Giờ tôi chăm tập thể dục và đi dạo, vừa thư giãn vừa nghiên cứu", thầy Chuyên cho biết.  

Từ lúc nghỉ hưu, ông lại càng thêm việc. Viết sách, viết báo rồi liên tục có những chuyên gia thực vật và cả những người dân bình thường đến tìm hoặc viết thư hỏi ông về cây này, cây kia. Hàng chục cuốn sách về cây thuốc Việt Nam do ông biên soạn hoặc tham gia cộng tác như Tuyển tập cây thuốc Việt Nam, Dược điển Việt Nam tập 1 và 2... Ông trở thành một trong hai nhà khoa học Việt Nam được ghi danh trong bộ Niên giám quốc tế về cỏ, cây gia vị và cây thuốc (Trường đại học Tổng hợp Massachusetts của Mỹ xuất bản). "Từ điển sống về cây cỏ và thảo dược là danh hiệu bà con ở cái ngõ nhỏ 27 phố Nhà Chung, Hà Nội, và giới thực vật phong tặng. Chứ tôi chỉ là người mê cỏ, cây và dược liệu", ông Chuyên nói.

(Theo Thanh Niên)