Mỗi ký ức đều trải qua một quá trình gọi là "củng cố" ngay sau khi nó được hình thành. Trước đây người ta nghĩ rằng thời cơ duy nhất để tẩy rửa một ký ức - bằng cách sử dụng thuốc tẩy não - xảy ra trong một cửa sổ thời gian kéo dài 1-2 tiếng, ngay sau khi ký ức được thu nhập và trước khi nó củng cố.
Gần đây, nhiều bằng chứng mới cho thấy cửa sổ thời gian đó luôn mở ra mỗi khi một ký ức được nhắc lại. Tuy nhiên, những ký ức nào xoá được, những ký ức nào không thì vẫn chưa ai xác định được. Mark Eisenberg và cộng sự tại Viện khoa học Weizmann ở Rehovot, Israel, khẳng định đã tìm ra một quy luật xác định những ký ức nào có thể được loại bỏ.
Ký ức thường đi kèm thành một nhóm. Chẳng hạn, một loại thức ăn mang đến các kỷ niệm về mùi vị; một người có thể gợi nhớ lại các hoàn cảnh thú vị hoặc khó chịu... Vì vậy khi chúng ta nếm lại thức ăn đó hoặc nhìn thấy người kia, thì những ký ức liên quan được gợi lại trong nháy mắt, nhưng cuối cùng chỉ một trong số những ký ức đó điều khiển phản ứng của chúng ta. Ký ức "thống trị" này sẽ quyết định chúng ta có ăn món đó hay không, hoặc có cười với người đó hay lờ đi.
Eisenberg và cộng sự tìm thấy chính những ký ức "thống trị" này là có thể xoá được. Họ đã cho chuột nếm các hương vị khác nhau, và cho cá tiếp xúc với các loại cường độ ánh sáng - tương ứng với những kỷ niệm tốt và xấu. Kết quả cho thấy, ở cả 2 loài, ký ức "thống trị" đều tẩy xoá được, bằng cách đưa vào một loại thuốc thích hợp vài phút sau khi ký ức được gợi lại.
Phát hiện này có thể trợ giúp đắc lực trong việc phát triển các phương pháp xoá bỏ những ký ức mà con người không muốn lưu lại, và từ đó điều trị một số chấn thương tâm lý.
Nhận định về cuộc nghiên cứu, nhà khoa học Nikki Rickard, tại Đại học Monash ở Melbourne (Australia), cho biết cô không hề ngạc nhiên khi ký ức "thống trị" là có thể chỉnh sửa được. Nhưng cô cho rằng khó có thể phát triển các biện pháp xoá bỏ được đúng ký ức theo ý muốn.
"Bạn không thể hỏi động vật sau khi đã được tẩy não rằng chúng có bị mất cả những ký ức mà chúng không muốn không. Điều này sẽ đặt ra một số vấn đề đạo đức trong việc thử nghiệm thuốc trên con người", Rickard tuyên bố.
Minh Thi (theo ABC Online)