Một trong những khác biệt là khái niệm “hoạt động thương mại” trong đạo luật hiện hành quá hẹp so với BTA và các quy định của pháp luật quốc tế. Luật Thương mại giải thích đó chỉ là “việc mua bán hàng hóa và các dịch vụ liên quan”, trong khi Luật mẫu của UNCITRAL (Ủy ban của LHQ về Luật Thương mại quốc tế) mở rộng sang cả hoạt động đầu tư, tài chính, ngân hàng, xây dựng... Định nghĩa hẹp đó cũng hạn chế ý nghĩa cam kết của Việt Nam trong BTA rằng, cho thi hành các phán quyết trọng tài với cả “các tranh chấp đầu tư”.
Ngoài ra, theo giáo sư D. Rohwer, Điều 33 luật hiện hành, quy định chỉ những thương nhân có đủ điều kiện do Chính phủ quy định mới được tham gia hoạt động ngoại thương, cũng không phù hợp với BTA. Bởi điều ước song phương này quy định tất cả các doanh nghiệp đều có quyền tham gia hoạt động xuất nhập khẩu. Điều 33 còn trái với các quy định khác của luật trong nước về xóa bỏ hình thức cấp phép xuất nhập khẩu. Theo lộ trình hội nhập, sau 3 năm nữa nếu Điều 33 không được sửa thì sẽ vi phạm BTA.
Tương tự, các điều 10-16 Luật Thương mại quy định chính sách với doanh nghiệp nhà nước, hợp tác xã, doanh nghiệp dân doanh, chính sách thương mại nông thôn... cũng chịu ảnh hưởng của nền kinh tế tập trung trước đây. Theo giáo sư D. Rohwer, tất cả không chỉ mâu thuẫn với các cam kết quốc tế, mà còn gây khó khăn cho quá trình Việt Nam đàm phán gia nhập WTO.
Tổng thư ký Hội Luật gia, Lưu Văn Đạt thừa nhận những vấn đề trên của luật hiện hành. Song theo ông, trong quá trình cải cách luật pháp, Việt Nam đã có nhiều điều chỉnh để luật trong nước phù hợp hơn với các thông lệ quốc tế. Như Pháp lệnh Trọng tài thương mại mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội đang xem xét thông qua, đã mở rộng khái niệm hoạt động thương mại. Tuy nhiên, theo ông Đạt, nếu Luật Thương mại không sửa đổi ngay thì sẽ mâu thuẫn với Pháp lệnh mới này.
Ông Nguyễn Hữu Chí, Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ Thương mại, cho VnExpress biết, các cơ quan làm luật đã biết là có nhiều bất cập trong Luật Thương mại hiện hành. Nhưng sẽ khó có thể sửa đồng bộ, toàn diện đạo luật này được, bởi sẽ vướng với nhiều luật chuyên ngành khác. Bộ Thương mại - cơ quan được giao chủ trì nghiên cứu sửa đổi, không thể tự mở rộng khái niệm “hoạt động thương mại” sang các lĩnh vực xây dựng, tín dụng, ngân hàng, bảo hiểm... như các quy định của WTO. Vì những vấn đề đó nằm trên “sân” của các ngành xây dựng, tài chính, ngân hàng – cũng là những cơ quan có quyền làm luật. Đây là một trong những lý do Bộ Thương mại chưa thể trình Chính phủ dự thảo sửa đổi luật theo kế hoạch.
Bất cập trên của Luật Thương mại đã được đánh giá trong chương trình nghiên cứu nhu cầu phát triển pháp luật Việt Nam đến 2010. Chương trình này, nếu được Chính phủ thông qua, sẽ đặt ra lịch trình hoàn thiện Luật thương mại trong tổng thể các văn bản liên quan đến hoạt động kinh doanh ở Việt Nam.
Nghĩa Nhân