'Cơn sốt' tự chế robot AI giá rẻ
Từ dây đồng, bo mạch và con chip AI giá vài trăm nghìn đồng, nhiều người Việt tự lắp robot biết di chuyển, trò chuyện, dạy ngoại ngữ, đọc tin tức...
Giữa tháng 11, anh Đặng Ngọc Dững, 38 tuổi, ở TP HCM hoàn thiện thêm một mô hình robot cao 5 cm, dài 10 cm có bộ khung uốn thủ công từ dây đồng. Con robot chạy bằng bánh xích, gắn màn hình hiển thị giờ, có thể di chuyển theo khẩu lệnh và giao tiếp tiếng Anh.
Anh Dững biết đến mẫu robot này qua mạng xã hội cách đây hai tháng. Sản phẩm bán sẵn có giá hơn một triệu đồng nhưng anh nhận ra linh kiện của nó khá sẵn trên sàn thương mại điện tử, giá rẻ hơn và kỹ thuật lắp ráp cũng không phức tạp. Anh tham gia các hội nhóm kỹ thuật để học hỏi và tự mày mò chế tạo.
"Sản phẩm đầu tiên tôi làm từ 7h hôm trước đến 1h hôm sau vẫn chưa xong. Giờ tôi quen tay rồi nên chỉ mất vài tiếng để hàn khung đồng và lắp ráp hoàn chỉnh", anh Dững nói.
Một số mô hình robot AI được người Việt chế tạo chia sẻ trong cộng đồng gần 40.000 thành viên. Ảnh: Xiaozhi VN
Từ tháng 8, anh Tuấn Anh, 30 tuổi, ở Hà Nội, cũng bắt nhịp thú chơi này với chi phí khoảng 800.000 đồng cho một mô hình hoàn chỉnh. Có nền tảng kỹ thuật cùng sơ đồ mạch điện, mã nguồn chia sẻ sẵn trên diễn đàn, anh tiếp cận khá thuận lợi. Tuy nhiên, anh lưu ý người mới nên tìm hiểu kỹ trước khi mua linh kiện, bởi chỉ cần thao tác hàn nối sai lệch, vi mạch rất dễ hỏng.
Thú chơi tự chế robot khung dây đồng tích hợp AI bắt đầu xuất hiện trên một diễn đàn công nghệ Việt Nam từ giữa tháng 5, sau khi một số thành viên đăng bài hướng dẫn kèm danh sách linh kiện và sơ đồ mạch.
Sau vài tháng, sản phẩm này thu hút khoảng 40.000 người chơi với nhiều tính năng được mở rộng như nâng cấp màn hình màu, bổ sung thẻ nhớ hay tùy biến cấu hình. Hàng chục hội nhóm khác trên mạng xã hội cũng được thành lập tạo nên "cơn sốt" tự chế robot giá rẻ.
Anh Trần Ngọc Tân, người sáng lập cộng đồng Xiaozhi VN, chia sẻ miễn phí phần mềm tạo trợ lý AI cá nhân cho biết mẫu robot dây đồng hai bánh xe có màn hình đôi mắt xuất hiện đầu tiên trên nền tảng Douyin (Trung Quốc). Ban đầu, thiết bị chỉ điều khiển thủ công qua điện thoại. Khi về Việt Nam, một nhà sáng tạo nội dung đã hướng dẫn cách lắp theo nguyên bản, sau đó cộng đồng trong nước tự phát triển thêm, tích hợp AI Xiaozhi, nâng cấp màn hình màu và thẻ nhớ.
Để chế tạo một robot, người làm cần chuẩn bị dây đồng làm khung, bo mạch ESP32 đóng vai trò bộ xử lý trung tâm, micro thu âm, loa nhỏ, màn hình, động cơ, bánh xe và pin sạc. Khung đồng được uốn, hàn định hình để nâng đỡ linh kiện nhưng phải cách ly hoàn toàn với vi mạch nhằm tránh chập điện. Sau khi đấu nối theo sơ đồ, người làm nạp phần mềm điều khiển (firmware) vào bộ xử lý để robot đọc tín hiệu giọng nói, kết nối Wi-Fi gửi dữ liệu tới hệ thống AI phân tích rồi phản hồi qua loa, đồng thời điều khiển động cơ di chuyển.
Anh Đặng Ngọc Dững cùng mô hình robot AI làm từ dây đồng. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Theo kinh nghiệm của anh Dững, công đoạn khó nhất là hàn dây điện từ bo mạch tới các linh kiện. Nếu không kiểm soát nhiệt độ mỏ hàn, bề mặt mạch sẽ cháy; hàn nhầm cực nguồn cũng gây chập, buộc phải tháo dỡ toàn bộ.
"Người mới cần chạy thử từng linh kiện bên ngoài trước khi gắn cố định vào khung đồng", anh Dững nói, cho biết bản thân phải qua 3-4 sản phẩm hỏng và sửa lỗi mới thuần thục.
Đánh giá về trào lưu này, anh Trần Ngọc Tân cho rằng giá trị lớn nhất của cộng đồng là đưa công nghệ AI vào đời sống, giúp nhiều người tự tay tạo ra sản phẩm thực tế thay vì chỉ đọc lý thuyết. Dù vậy, sức hút của thú chơi cũng kéo theo tình trạng khan hiếm linh kiện, đẩy giá thành lên cao và xuất hiện tình trạng bán hàng kém chất lượng.
Quản trị viên nhóm khuyến nghị người tham gia cần trang bị kiến thức cơ bản về điện tử như kỹ năng hàn mạch, đi dây, phân biệt cực nguồn và cách nạp phần mềm để đảm bảo an toàn. Người mua nên chọn nơi bán có bảo hành và hỏi kinh nghiệm đấu nối trong nhóm trước khi thực hiện để tránh chập cháy.
Với anh Đặng Ngọc Dững, từ khi video robot dạy con học tiếng Anh thu hút sự chú ý trên mạng xã hội, nhiều người đã liên hệ đặt làm sản phẩm tương tự để phục vụ học tập hoặc giải trí như phát nhạc, đọc văn bản. Đến nay, anh đã hoàn thiện hàng chục mô hình và duy trì việc chia sẻ kinh nghiệm cho người mới.
"Từ một sở thích cá nhân, tôi có thêm nghề tay trái và nguồn thu nhập phụ", anh Dững nói.
Đoạn hội thoại giữa robot AI và người chế tạo được chia sẻ trên TikTok, đầu tháng 9/2026. Nguồn: Việt Anh
Quỳnh Nguyễn