Chánh án TAND TC: Còn phải hủy án vì luật chưa thống nhất

Bản báo cáo của Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Hiện trước Quốc hội được các đại biểu đánh giá là mạnh dạn và nghiêm túc, khi ông chỉ ra những hạn chế của công tác xét xử hiện nay. VnExpress đã có cuộc trao đổi với người đứng đầu ngành tòa án tại phiên họp Quốc hội chiều qua.

Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Hiện.

-Trong báo cáo trước Quốc hội, ông cũng cho rằng tỷ lệ án hủy và cải sửa còn cao (0,8% án huỷ và 5,7% cải sửa). Trong số này có bao nhiêu bản án oan?

- Việc hủy, sửa án là chuyện bình thường của tòa cấp trên đối với án của tòa cấp dưới. Năm nay chúng tôi chưa có báo cáo chi tiết nên không có con số án oan chính xác. Tuy nhiên, nếu có vụ án oan nào thì tôi đã được báo cáo ngay rồi. Tòa án cấp trên xem xét bản án của tòa cấp dưới cũng là để loại trừ những bản án oan. Mặt khác, chưa hẳn cứ án cải sửa, hủy nhiều thì nghĩa là chất lượng xét xử kém. Theo khoa học pháp lý cũng như thực tế ở nước ta và trên thế giới, cần xem xét từng trường hợp cụ thể để xác định thế nào là oan sai. Phải có căn cứ thấy rõ cấp sơ thẩm làm trái pháp luật thì mới kết luận được. Bản án khi sửa, hủy được xem xét ở nhiều góc độ như: án nặng hoặc nhẹ, đúng tội hay chưa đúng tội... chứ không phải là oan hoàn toàn.

- Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá là ngành tòa án áp dụng luật chưa thống nhất và hiện tượng này xảy ra ngay cả ở TAND Tối cao. Ông thấy nhận xét này như thế nào?

- Đánh giá như vậy là chính xác. Tuy nhiên, không phải là tất cả đều áp dụng không thống nhất. Nhưng xét về nguyên tắc pháp lý thì hiện tượng này có tính chất đương nhiên, bởi trong các quy định của pháp luật hiện hành tồn tại rất nhiều khái niệm có nhiều cách hiểu khác nhau, nên buộc phải có hướng dẫn. Bên cạnh đó, trong quy định của pháp luật cũng có nhiều trường hợp cho phép người áp dụng lựa chọn. Ví dụ như khung hình phạt "từ 2 năm tù treo đến 5 năm tù giam" thì việc lựa chọn hoàn toàn tùy thuộc thẩm phán. Hay có các vấn đề quy định rất trừu tượng như "hậu quả rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng". Vậy thế nào là đặc biệt, thế nào là rất nghiêm trọng? Không có hướng dẫn thì mỗi người sẽ hiểu theo một ý là đương nhiên. Ngay cả trong BLHS mới năm 1999 cũng có vấn đề chưa rõ ràng. Như tội đánh bạc thì quy định là xử lý hình sự với người chơi có giá trị tài sản lớn, tổ chức quy mô lớn. Tuy nhiên, thế nào là lớn, tiền trên chiếu bạc, tiền trong túi người chơi hay tiền của tất cả những người tham gia? Đây là vấn đề vẫn còn gây nhiều tranh cãi.

- Thời gian gần đây đã phát hiện nhiều vụ chạy được án nhờ vào việc "vận dụng linh hoạt điều luật" của thẩm phán. Nguyên nhân là ngành tòa án không hướng dẫn kịp thời hay do tiêu cực của bản thân các thẩm phán?

- Nhận thức pháp luật không liên quan đến đạo đức. Pháp luật có đúng bao nhiêu chăng nữa mà đạo đức của thẩm phán xuống cấp thì không có điều luật nào bịt được hết. Về mặt pháp luật, thực tế cho thấy, những văn bản hướng dẫn thường rất chậm, không ban hành cùng thời điểm quy định của pháp luật có hiệu lực. Trong khi đó, cuộc sống với những mối quan hệ cần có pháp luật chi phối diễn ra hàng ngày đã buộc các thẩm phán phải có quan điểm của mình. Từ đó dẫn đến việc, thẩm phán này có quan điểm thế này, thẩm phán kia không nhất trí thì làm theo hướng khác. Không có luật rõ ràng thì không thể đòi hỏi việc xét xử thống nhất được. Ngoài ra, hoạt động của tòa án liên quan đến nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, lao động đến hôn nhân, hình sự. Nhưng mỗi lĩnh vực này, các quy định về quản lý lại riêng biệt và các ngành áp dụng khác nhau nên rất khó cho việc lựa chọn giải quyết. Chờ được thông tư liên tịch thì rất lâu vì mỗi ngành đều có quan điểm riêng. Tôi mong rằng các ngành nên dành một thời gian đáng kể để tập trung hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định của ngành đó và hoà vào hệ thống pháp luật chung. Có như vậy mới thoát được tình trạng "tìm đến chân lý hơi khó".

Với riêng ngành toà án, chúng tôi đang tập trung thực hiện việc thống nhất trong xét xử, để làm sao cùng một hành vi phạm pháp mà từ Cà Mau đến Hà Giang đều ra cùng một bản án. Từ đó sẽ chấm dứt được các vụ chạy án của những thẩm phán thoái hoá biến chất. Tuy nhiên cũng còn một cái khó là toà án nằm ở khâu cuối cùng của vòng tố tụng. Nhiều văn bản pháp luật có thể áp dụng tốt trong ngành toà án nhưng lại không thể thống nhất với ngành công an, kiểm sát. Chính vì sự thiếu nhất quán trong đánh giá và xử lý, mà năm qua toà đã phải trả hơn 8,9% số vụ án lại cho viện kiểm sát xem xét. Tôi không biết chính xác, nhưng số án kiểm sát phải trả lại cho công an cũng không ít hơn.

- Ở các vụ án oan sai gần đây mới thấy nói đến trách nhiệm của thẩm phán, trong khi HĐXX còn có cả hội thẩm. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

- Tinh thần chung của lãnh đạo TAND Tối cao cũng như chủ trương cải cách tư pháp của Nhà nước là nâng cao tinh thần trách nhiệm của mỗi thành viên tham gia xử lý vụ án. Nếu điều tra thấy rõ sai sót là do chủ quan của HĐXX thì phải nghiêm túc kiểm điểm. Chỉ cần một vụ án sai thôi cũng đủ để xem xét trách nhiệm của những người này. Theo tôi, trong trường hợp đó, cả thẩm phán và hội thẩm nhân dân đều bị miễn nhiệm.

Hoài Thương thực hiện