Chàng trai Việt đưa nghệ thuật vào thế giới số ở Mỹ

Từ nam sinh yêu khoa học ở Hưng Yên, Lê Hoàng Bách, kết hợp công nghệ và thiết kế, tạo trải nghiệm số cho bảo tàng, điện ảnh, nghệ thuật ở New York.

Tại triển lãm thường trực Design Across Time ở bảo tàng thiết kế Cooper Hewitt (New York, Mỹ) hồi tháng 6, hai màn hình tương tác do kỹ sư phần mềm Lê Hoàng Bách tham gia lập trình gây ấn tượng với khách tham quan, gợi mở cách tiếp cận nghệ thuật khác biệt.

Cụ thể, một màn hình giới thiệu "Bungee", bộ phông chữ lấy cảm hứng từ biển hiệu đường phố Mỹ, cho phép người xem chạm vào để thay đổi màu sắc như bật lên một tấm biển quảng cáo.

Màn hình còn lại tái hiện tác phẩm tưởng niệm 100.000 người Mỹ đầu tiên qua đời vì Covid-19 (theo danh sách từ The New York Times năm 2020). Khách cuộn qua một dải hình người nhỏ, mỗi hình là một người đã mất, bên cạnh là vài dòng về cuộc đời họ.

"Cuộn mãi vẫn chưa thấy điểm dừng, đó là điều tác phẩm muốn nói: con số ấy lớn đến mức nào", Lê Hoàng Bách cho hay.

Lê Hoàng Bách cho biết anh tâm đắc nhất là trải nghiệm này không bỏ quên người khiếm thị. Với màn hình Bungee, anh lập trình hệ thống đọc mô tả màu sắc qua tai nghe khi người dùng bấm phím.

"Tôi muốn khi đứng trước màn hình, người khiếm thị cũng có thể tưởng tượng màu sắc như những người khác", Bách nói. Lúc thấy tên mình trên bức tường cảm ơn đội ngũ thực hiện triển lãm, Bách dừng lại khá lâu. Chính anh cũng không ngờ nam sinh Hưng Yên ngày nào có tên trên bảo tàng quốc gia Mỹ.

Bách sinh năm 2002, từng học chuyên Anh THPT chuyên Hưng Yên, tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa, nghiên cứu khoa học và giành giải tại cuộc thi ViSEF. Thời cấp ba, anh dự định theo đuổi ngành Kinh doanh quốc tế, không phải kỹ sư phần mềm.

Năm 2019, với học bổng toàn phần, Bách có cơ hội dự trại hè Chrysalis ở Brisbane, Australia. Chuyến đi thay đổi cách nhìn của Bách về thiết kế. Từ trải nghiệm tìm đường trong sở thú nhờ hệ thống biển chỉ dẫn, anh nhận ra những sản phẩm được thiết kế tốt có thể tác động thiết thực đến cuộc sống.

Một năm sau đó, Bách đỗ ba trường đại học tại Mỹ, sau đó quyết định chọn học bổng 200.000 USD 4 năm từ Đại học Fordham, New York. Ban đầu anh học Kinh doanh quốc tế, về sau chuyển sang ngành Hệ thống thông tin, đồng thời đăng ký thêm ngành Khoa học máy tính và khóa lập trình full-stack ở Flatiron School. Năm 2024, Bách tốt nghiệp Fordham hạng Cum Laude (GPA 3.7/4.0).

Hành trình lập nghiệp của Lê Hoàng Bách không dễ dàng. Tới New York năm 2021, Bách từng cô đơn khi tìm cách thích nghi với môi trường mới. Sau tốt nghiệp, anh nộp hơn 100 đơn xin việc, phần lớn không được phản hồi.

Bách chủ động tích lũy kinh nghiệm, làm kỹ sư phần mềm từ xa cho Plante - startup ở Melbourne (Australia), thực tập tại tòa soạn The Markup (New York) và phát triển Viewfinder - công cụ tìm kiếm tác phẩm nghệ thuật bằng trí tuệ nhân tạo. Kinh nghiệm về AI, công nghệ tìm kiếm giúp Bách trở thành kỹ sư phần mềm ở bảo tàng Cooper Hewitt từ tháng 6/2025.

Tại bảo tàng, ngoài thiết kế các màn hình tương tác dành cho khách tham quan (kiosk), Bách còn tham gia phát triển công cụ tìm kiếm bằng AI cho hơn 215.000 hiện vật.

Quá trình làm việc cùng các giám tuyển giúp anh hiểu công nghệ vẫn cần tri thức và sự am hiểu của con người. "Ở bảo tàng hay trong một bộ phim, nhân vật chính là tác phẩm. Công nghệ phải lùi lại, như người dẫn đường đứng nép sang một bên. Nếu khách ra về mà nhớ màn hình hơn hiện vật, đồng nghĩa tôi đã làm sai", anh nói.

Một dự án khác khiến Bách nhớ mãi là bản đồ tương tác giới thiệu 155 bài dự thi tiêu biểu từ 24 bang của Mỹ trong cuộc thi thiết kế dành cho học sinh trung học năm 2026, do Cooper Hewitt tổ chức. Thay vì chỉ giới thiệu những bài đoạt giải, bản đồ giúp nhiều học sinh có cơ hội nhìn thấy thành quả của mình trên website bảo tàng. Bách nhớ chính mình thời phổ thông, từng hồi hộp chờ đợi các dự án khoa học được ghi nhận.

Bên cạnh công việc ở bảo tàng Cooper Hewitt, Bách đảm nhận vai trò Giám đốc vận hành và công nghệ tại OHOS Media - công ty sáng tạo ở New York. Anh từng thiết kế website cho Fillos do Vento: A Rapa, phim điện ảnh ứng dụng công nghệ nhập vai, từng đoạt giải People's Voice (khán giả bình chọn) tại Webby 2026 và tranh giải ở Cannes 2025.

Bách mất hai tuần thiết kế, mở đầu website Fillos do Vento: A Rapa bằng hình ảnh đàn ngựa phi nước đại giữa những ngọn đồi phủ sương ở Galicia, Tây Ban Nha, rồi dẫn dắt người xem khám phá câu chuyện qua từng nhịp cuộn. "Tôi muốn người xem cảm trước, đọc sau", anh lý giải.

Bách còn tham gia ban điều hành kiêm Giám đốc Công nghệ (CTO) của Hội chuyên gia và sinh viên Việt Nam (VPS), xây dựng nền tảng VPS Atlas nhằm kết nối hai nhóm này trên toàn cầu.

Tự định vị là kỹ sư thiết kế (design engineer), Bách cho rằng trong thời đại AI, kỹ năng lập trình không còn là yếu tố duy nhất tạo nên khác biệt, điều quan trọng là hiểu người dùng và tạo ra những trải nghiệm có cảm xúc.

Trong tương lai, anh hy vọng có thể tham gia các dự án bảo tàng, văn hóa tại Việt Nam, đưa câu chuyện về di sản, lễ hội và nghề thủ công đến gần công chúng.

"Tôi mong một ngày được dùng kiến thức học ở Mỹ để kể lại những câu chuyện ấy, giúp người trẻ Việt thấy văn hóa của mình thật gần gũi, đồng thời bạn bè quốc tế biết đến nước ta nhiều hơn", Bách nói thêm.

Lam Anh