Theo đại biểu Lê Xuân Thân, Phó chủ tịch HĐND, Chủ tịch Hội luật gia tỉnh Khánh Hòa, cả hai báo cáo chưa phân tích tổng thể vấn đề phòng ngừa tội phạm. Con số đơn gửi tới tòa bao nhiêu, thụ lý bao nhiêu chưa được làm rõ, trong khi có dư luận là cán bộ tòa án làm khó cho đương sự các vụ án dân sự... Báo cáo của hai ngành cũng không phân tích việc xử các tin báo tội phạm thế nào, tình hình tái phạm ra sao để biết được chất lượng công tác giam giữ, cải tạo.
Trong khi đó, số liệu trong báo cáo của hai ngành lại lệch nhau, như theo TAND Tối cao thì cả nước năm qua có 58 trường hợp tòa tuyên không có tội, còn VKSND Tối cao thì khẳng định chỉ có 57 trường hợp. Đại biểu Nguyễn Thạc Nhượng, Bắc Ninh, cũng tỏ ra băn khoăn về các con số và cho rằng lãnh đạo hai ngành tư pháp cần giải thích rõ để Quốc hội yên tâm. Vấn đề này được nhắc lại vào cuối buổi chiều trong phần ý kiến của cựu bộ trưởng tư pháp Nguyễn Đình Lộc, rằng các ngành công an, tư pháp, kiểm sát đã “thiếu phối hợp” trong công tác thống kê tội phạm. Theo ông, đây là phần yếu nhất của công tác thống kê ở Việt Nam. Nếu không có các con số chính xác về mọi khía cạnh liên quan đến tội phạm thì khó có thể vạch ra một chiến lược hoàn chỉnh về phòng ngừa và ngăn chặn tội ác.
Về công tác thi hành án dân sự, ông Nhưỡng cho rằng cần đầu tư thêm cho cho các cơ quan thi hành án. Bởi số tiền phải thi hành tới nay là 12.000 tỷ đồng (tương đương 10% giá trị ngân sách), nhưng chỉ có 1920 chấp hành viên gánh vác. Chủ trương giao các vụ thi hành án giá trị dưới 500.000 đồng cho chính quyền cấp xã thi hành rất có hiệu quả, nhưng lại phát sinh là không phân rõ ai trong cơ quan chính quyền địa phương chịu trách nhiệm.
Theo báo cáo của TAND Tối cao, quý IV năm 2001 và 9 tháng của năm 2002, tòa địa phương thụ lý 1.203 vụ kiện hành chính, tăng 50% so với năm trước, nhưng vẫn chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với tổng số gần 200.000 vụ án các loại mà tòa giải quyết. Theo đại biểu Phạm Quý Tỵ, Chánh án TAND Hà Nội, cần chuyển dần việc giải quyết khiếu kiện hành chính sang cho tòa án. Điều này cũng phù hợp với quan điểm xây dựng nhà nước pháp quyền, coi tòa án là nơi giải quyết các tranh chấp trong xã hội. “Cần nghiên cứu thành lập hệ thống tòa hành chính trực thuộc Chính phủ như các nước. Còn nếu vẫn giữ nguyên thuộc hệ thống TAND như hiện nay thì việc mở rộng thẩm quyền xét xử hành chính cần có lộ trình, không thể giao tòa xử ngay tất cả các loại tranh chấp hành chính”.
Đánh giá về năng lực xét xử, ông Tỵ nói: “Thẩm phán hiện chỉ đủ sức đáp ứng các yêu cầu công tác xét xử hiện tại. Còn tương lai khi hội nhập quốc tế, nếu họ tiếp tục chỉ làm việc theo kinh nghiệm, không được đào tạo và đào tạo lại, sẽ không thể theo kịp”. Một trong những lý do là thẩm phán và thư ký vẫn chưa được coi là một nghề, và đa số họ chưa được đào tạo nghiệp vụ. Thư ký làm việc chỉ cố để được bổ nhiệm thẩm phán, trong khi ở nước ngoài, lục sự (thư ký tòa) được học nghề, có cấp bậc chuyên môn và đảm đương công việc này suốt đời. Ông kiến nghị: “Ở các nước, thẩm phán phải được đào tạo lại, sát hạch 5 năm một lần. Trong điều kiện của ta, trước khi được bổ nhiệm, thẩm phán phải được đào tạo cơ bản, kết hợp lý thuyết với thực hành. Việc học phải có thi đầu vào, đầu ra”.
Cũng theo ông Tỵ, cơ sở vật chất của cơ quan xét xử cần được quan tâm đúng mức. Bởi xét xử là khâu cuối cùng của quá trình tố tụng, bản án được tuyên là nhân danh nhà nước. Tòa án là nơi tập trung đông người, hoạt động xét xử thể hiện rõ nhất tính dân chủ của hệ thống tư pháp. Việc đầu tư mới, cải tạo trụ sở tòa án còn là điều kiện cần thiết để mở rộng thẩm quyền xét xử hình sự của tòa án cấp huyện.
San sẻ quan điểm trên, đại biểu Lê Văn Tâm, Chánh án TAND tỉnh Cần Thơ, vạch ra sự bất hợp lý trong phân bổ kinh phí cho tòa án: chỉ dựa theo đầu người chứ không theo số án xét xử. Vì vậy, càng nhiều việc làm thì kinh phí càng eo hẹp. Biên chế ở các tòa của địa phương này cũng chưa đáp ứng yêu cầu công việc. Như tòa tỉnh, về đầu việc phải 20 thẩm phán mới làm xuể, nhưng chỉ có 10 biên chế. Chính sách đào tạo cán bộ tòa án cũng còn bất cập, chưa đáp ứng các yếu tố vùng miền, do đó tỉnh Cần Thơ hàng năm chỉ cử được 1-2 người ra Hà Nội đào tạo thẩm phán. “Con người như vậy thì quá tải, chất lượng xét xử hạn chế là không tránh khỏi”, ông Tâm nói.
Các ý kiến trên sẽ được lãnh đạo hai ngành tòa án, kiểm sát tiếp thu. Trao đổi bên hành lang hội trường, Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Hiện cho biết, ở các kỳ họp tới, báo cáo của ông sẽ được chuẩn bị kỹ lưỡng hơn.
Nghĩa Nhân