Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Không đặt toàn bộ đổi mới lên vai thầy cô
Muốn người thầy đổi mới, hệ thống giáo dục cũng phải tự đổi mới sâu sắc thay vì dồn mọi áp lực lên vai họ, theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn.
Ngành giáo dục đang triển khai đồng loạt nhiều đổi mới, từ điều chỉnh chương trình và kiểm tra đánh giá, thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), phát triển STEM, đến nâng cao năng lực ngoại ngữ, quản trị đại học và sắp xếp mạng lưới trường lớp.
Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn chia sẻ cùng VnExpress về vai trò của nhà giáo và những áp lực mà họ đang đối mặt.
- Nghị quyết 71 đặt ra yêu cầu đột phá phát triển giáo dục từ phổ thông tới đại học. Theo ông, đội ngũ nhà giáo giữ vị trí thế nào để hiện thực hóa mục tiêu này?
- Đội ngũ nhà giáo giữ vai trò nòng cốt, có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng giáo dục và thành công của công cuộc đổi mới để hiện thực hóa những mục tiêu đó. Dù chương trình, cơ sở vật chất, cơ chế chính sách hay công nghệ được đổi mới đến đâu, kết quả cuối cùng phải được thể hiện trong từng giờ học, từng hoạt động đào tạo, nghiên cứu và sự tiến bộ của người học. Thầy cô là lực lượng trực tiếp tạo nên những chuyển biến ấy.
Với giáo dục phổ thông, người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà ngày càng giữ vai trò tổ chức, hướng dẫn và truyền cảm hứng học tập; giúp học sinh biết đặt câu hỏi, tư duy độc lập, vận dụng kiến thức, sáng tạo và hình thành năng lực học tập suốt đời, thay vì chạy theo điểm số hay thành tích. Họ còn góp phần bồi đắp đạo đức, lý tưởng, lòng yêu nước, trách nhiệm và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ.
Trong giáo dục đại học, giảng viên và nhà khoa học vừa đào tạo nhân lực trình độ cao, vừa tạo ra tri thức mới, dẫn dắt nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc gắn kết đào tạo với nghiên cứu và thực tiễn, xây dựng môi trường học thuật liêm chính, mở rộng hợp tác quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh đều cần đến tài năng và trách nhiệm của đội ngũ này.
Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn. Ảnh: Nguyễn Mạnh/MOET
- Sau sắp xếp, giảm khoảng một nửa số đầu mối trường công lập, ngành vẫn thiếu gần 98.000 giáo viên, trong bối cảnh có nhiều đổi mới. Điều này tạo ra áp lực gì với toàn ngành cũng như đội ngũ nhà giáo, thưa ông?
- Đổi mới giáo dục đang diễn ra đồng thời trên nhiều phương diện: hoàn thiện thể chế, đổi mới chương trình và kiểm tra, đánh giá, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phát triển giáo dục STEM, nâng cao năng lực ngoại ngữ, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục và đổi mới quản trị đại học. Đây là cơ hội để nâng cao chất lượng, nhưng cũng tạo ra thách thức lớn.
Với công tác quản lý, thách thức không chỉ nằm ở việc xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách, mà còn ở việc tạo được sự đồng thuận xã hội và tổ chức thực hiện hiệu quả.
Chính sách giáo dục tác động trực tiếp đến hàng triệu người học, nhà giáo và gia đình, với những điều kiện, nhu cầu và góc nhìn khác nhau. Vì vậy, quá trình hoạch định và triển khai chính sách phải lắng nghe, hài hòa các lợi ích chính đáng của các bên, đồng thời kiên định những nguyên tắc cốt lõi là chất lượng, công bằng, hiệu quả và sự phát triển toàn diện của người học. Những đổi mới cần có lộ trình phù hợp, được giải thích rõ ràng và tạo điều kiện để các nhà trường thực hiện.
Đối với hệ thống quản lý và các cơ sở giáo dục, yêu cầu cấp thiết là chuyển mạnh từ ban hành chủ trương, chính sách sang tổ chức thực hiện để những đổi mới thực sự đi vào nhà trường và mang lại lợi ích cho người học. Cùng lúc, ngành phải giải quyết những khó khăn về nguồn lực, sự chênh lệch điều kiện giữa các vùng miền, tình trạng thiếu giáo viên cục bộ và yêu cầu nâng cao chất lượng gắn với công bằng trong tiếp cận giáo dục. Việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục phải nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả, không đơn thuần là giảm đầu mối; đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của người học và nhà giáo, hạn chế xáo trộn không cần thiết.
Đối với nhà giáo, áp lực rõ nhất là phải liên tục cập nhật tri thức, đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá, phát triển năng lực số, sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, có trách nhiệm, trong khi vẫn phải hoàn thành công việc chuyên môn hàng ngày.
Với giáo dục đại học, yêu cầu về chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, công bố quốc tế, chuyển giao tri thức, liêm chính học thuật và hội nhập quốc tế ngày càng cao. Trong khi đó, điều kiện làm việc, cơ hội bồi dưỡng, cơ sở vật chất và mức độ hỗ trợ giữa các cơ sở giáo dục, các vùng miền vẫn còn chênh lệch.
- Thực tế là ngoài chuyên môn, giáo viên còn nhiều "việc không tên" về hồ sơ, thủ tục, phải thích ứng với việc sắp xếp trường lớp và sự kỳ vọng của xã hội, Bộ trưởng và ngành giáo dục chia sẻ, giảm áp lực cho họ bằng cách nào?
- Khẳng định vai trò quyết định của nhà giáo không có nghĩa là đặt toàn bộ trách nhiệm đổi mới lên vai thầy cô. Muốn người thầy đổi mới, hệ thống giáo dục cũng phải tự đổi mới sâu sắc, từ tư duy quản lý, chương trình, phương pháp đánh giá đến cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ và điều kiện làm việc.
Trách nhiệm của cơ quan quản lý và các nhà trường là tin tưởng, trao quyền, bảo vệ và hỗ trợ nhà giáo, để những yêu cầu đổi mới trở thành động lực phát triển chứ không phải gánh nặng với họ.
Tôi thấu hiểu có những áp lực của thầy cô không xuất phát từ hoạt động chuyên môn, như yêu cầu về hồ sơ, báo cáo, hội họp, phong trào và minh chứng; những vấn đề liên quan đến tâm lý, an toàn học đường; cùng với kỳ vọng ngày càng cao của phụ huynh và xã hội. Tất cả đôi khi vượt quá phạm vi trách nhiệm, thẩm quyền giải quyết của riêng người thầy.
Một bộ phận nhà giáo còn phải thích ứng với vị trí, môi trường mới sau sắp xếp tổ chức. Không thể yêu cầu thầy cô liên tục đổi mới mà thiếu thời gian, nguồn lực và những điều kiện cần thiết.
Vì vậy, trách nhiệm trước hết của Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cấp quản lý là tổ chức đổi mới có trọng tâm, có lộ trình; tiếp tục hoàn thiện, thực hiện hiệu quả chính sách với nhà giáo, giải quyết tình trạng thiếu giáo viên, đổi mới đào tạo, bồi dưỡng và giảm những công việc hành chính không cần thiết.
Chuyển đổi số phải thực sự giảm khối lượng công việc cho giáo viên, không chuyển áp lực hồ sơ giấy thành áp lực hồ sơ điện tử. Đồng thời, cần chuyển từ quản lý nặng về thủ tục, chỉ tiêu và minh chứng sang đánh giá chất lượng, hiệu quả thực chất; tăng quyền chủ động chuyên môn gắn với trách nhiệm giải trình.
Thước đo cuối cùng của đổi mới là sự tiến bộ của người học, chất lượng giáo dục và điều kiện để thầy cô làm tốt hơn công việc của mình.
- Trước những áp lực và kỳ vọng với thầy cô, ông muốn gửi gắm điều gì tới họ?
- Tôi muốn nhấn mạnh đổi mới giáo dục không thể là trách nhiệm riêng của thầy cô. Không thể đặt lên vai nhà giáo tất cả kỳ vọng và vấn đề vốn cần có sự chung tay của gia đình, nhà trường, xã hội.
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao với giáo dục. Tôi tin tưởng các thầy cô tiếp tục phát huy truyền thống tốt đẹp, gìn giữ phẩm chất, đạo đức và lòng tự trọng nghề nghiệp; không ngừng học hỏi, làm chủ tri thức và công nghệ, đổi mới sáng tạo, đồng thời giữ trọn tình yêu thương, sự bao dung và trách nhiệm đối với người học. Dù công nghệ thay đổi thế nào, sự tận tâm và nhân cách của người thầy vẫn là giá trị không thể thay thế.
Trách nhiệm của Bộ là tiếp tục hoàn thiện và tổ chức thực hiện hiệu quả chính sách về tuyển dụng, sử dụng, tiền lương, phụ cấp, thu hút, trọng dụng, đào tạo và bồi dưỡng nhà giáo; cải thiện điều kiện làm việc; giảm áp lực hành chính; bảo vệ danh dự, uy tín và quyền, lợi ích hợp pháp của thầy cô.
Sự tri ân phải được thể hiện bằng những chuyển biến cụ thể, để mỗi nhà giáo được tin tưởng, tôn trọng, yên tâm gắn bó và có điều kiện phát huy năng lực và cống hiến.
Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, tôi trân trọng gửi tới các thế hệ nhà giáo, cán bộ quản lý và những người đang công tác trong ngành lời chúc tốt đẹp nhất, cùng lòng biết ơn sâu sắc với trí tuệ, tâm huyết, những nỗ lực bền bỉ và cả những hy sinh thầm lặng cho sự nghiệp trồng người.
Dương Tâm