 |
|
Dàn âm thanh trong chiếc Volvo S60. |
Còn nhớ hơn 10 năm về trước, "bộ não" của một dàn âm thanh xe hơi high-end chỉ gồm đầu chạy băng từ với khoảng 8 bài hát mỗi băng và đài FM. Thời đó giờ đã thành dĩ vãng xa xưa. Ngày nay, người tiêu dùng được hưởng những thành tựu của công nghệ âm thanh thế hệ mới, công nghệ số hoá, chất lượng cao, mà người ta quen dùng từ “dàn âm thanh surround” để gọi tên. Hệ thống audio mực thước phải kể đến là các dàn trang bị trong các rạp hát thương mại và gia đình.
Volvo đã phải triệu tập các chuyên viên âm thanh rồi lập ra hẳn một bộ phận chuyên trách; mời các chuyên gia tiếng tăm về tham dự một cuộc hội thảo chuyên đề về âm thanh nhằm hoàn thiện hệ thống “Surround Sound” 5 kênh, Dolby Pro Logic II 5.1, để trang bị cho các sản phẩm của mình. Mặc dù dàn âm thanh này không hề mới lạ, từng được xuất hiện trên chiếc Volvo XC90 giới thiệu năm 2001, nhưng trong năm nay nó sẽ có mặt trên tất cả các sản phẩm của Volvo, dưới hình thức là thiết bị tiêu chuẩn hoặc thiết bị chọn thêm.
"Dolby khởi nghiệp cung cấp thiết bị giải trí cho ôtô từ thời dùng băng cassette, nhưng nay công nghệ âm thanh đa kênh đã đến từng nhà, và trong ôtô người ta cũng yêu cầu phải tương đương như vậy. Thời gian mọi người phải song hành với chiếc ôtô ngày càng tăng lên, các phương thức giải trí trên xe phải được cải tiến và hiện đại hoá cũng là điều dễ hiểu", tâm sự của Martin Lindsay, Giám đốc Bộ phận Phát triển Kinh doanh Thiết bị giải trí cho ôtô của Dolby.
Hiện tại, Volvo thường sử dụng ba loại dàn âm thanh stereo: Dàn cơ bản, dàn trung bình (tương tự như dàn cơ bản nhưng có nhiều loa hơn), và dàn âm thanh cao cấp Pro Logic II. Tuy nhiên, hệ thống âm thanh cao cấp này không thuộc độc quyền của Volvo, mà còn được sử dụng ở một số hiệu xe cao cấp khác như Jaguar và Aston. Nhưng không theo phương châm đơn giản hoá của nhiều nhà sản xuất, Volvo thiết kế và tuỳ biến hệ thống giải trí này để thích nghi với từng mẫu xe riêng biệt.
Các kỹ sư chế tạo đã phải dày công nghiên cứu, sao cho nó thích hợp với không gian khiêm tốn của xe, đặc biệt là tái tạo âm bass trong xe là rất khó; vị trí loa cũng phải kén chọn, cân đối với các vị trí cửa xe và bảng điều khiển, các vùng bọc chất liệu mềm hay cửa số cứng để tạo ra các vùng không gian chết hoặc phản xạ âm thanh; âm thanh nổi (stereo) yêu cầu phải át được tiếng ồn từ động cơ, lốp xe và của gió. Mặt khác, các kỹ sư thiết kế cũng biết chính xác nơi mà người nghe sẽ ngồi, để hình dung khung ‘căn phòng’ đặc biệt này phải bố trí thế nào, khác hẳn với việc thiết kế một home theatre thường phụ thuộc vào sở thích bài trí và không gian của mỗi nhà.
Điểm mấu chốt trong dàn âm thanh surround là phải tái tạo một môi trường nghe trung thực. Để hiểu rõ hơn, bạn cần tưởng tượng đang ngồi trong một phòng hoà nhạc, thưởng thức các tác phẩm một ban nhạc sống đang trình diễn trên sân khấu. Hầu hết âm thanh sẽ đi thẳng từ sân khấu đến tai người nghe, tuy nhiên do âm thanh có thể phản xạ cho nên bạn cũng có thể nghe được âm thanh đến từ bức tường phía sau và bên cạnh bạn. Việc cân bằng âm thanh là hiển nhiên, nhưng không thể đạt được với một dàn stereo 4 kênh truyền thống, kể cả khi ta đã tắt các nút cân bằng (balance) và nút tăng giảm âm (fade).
 |
|
Volvo XC90. |
Bộ phận quan trọng nhất của Pro Logic II là loa trung tâm, thường được gắn ngay trên bảng điều khiển, tuỳ theo khả năng của hệ thống để chuyển các bản nhạc được ghi theo chế độ 2 kênh nhưng thể hiện trên dàn 5 kênh và chia cho 5 loa. Giọng hát của ca sĩ chính hay nhạc cụ chủ đạo sẽ được đưa vào loa trung tâm và một phần đến hai loa trước. Các kỹ sư gọi nó là “tam giác stereo”, tạo nên một “hình tượng âm thanh” trung tâm. Hiệu ứng này thường không có được ở các hệ thống stereo thông thường. Các loa phía sau sẽ cố gắng tái tạo trung thực nhất các lớp âm thanh được phản xạ từ bức tường phía sau, để bạn có cảm giác như khi bạn nghe nhạc sống trong nhà hát. Mặc dù việc điều chỉnh cân bằng loa có thể thực hiện thủ công trên Pro Logic II, nhưng điều này hoàn toàn không cần thiết; hệ thống đã được hiệu chỉnh mặc định sẵn để trang bị trong xe và âm thanh tạo ra tốt nhất cho cả người lái và hành khách, nên bạn cứ việc sử dụng mà không cần phải điều chỉnh gì thêm.
Không có thành công nào đến một cách dễ dàng; Hans Lahti, một chuyên viên kỹ thuật âm thanh của Volvo nhận định. Đội ngũ chuyên gia thiết kế phần âm thanh của hãng có tới 60 người ngày đêm dày công hiệu chỉnh, hoàn thiện. Nhóm này cũng phụ trách toàn bộ phần giải trí, điện thoại, dẫn đường, âm thanh cho xe. Đội ngũ này sẽ phải theo sát các phần thể hiện này của các mẫu xe, có khi kéo dài đến 4-5 năm từ khi xe còn nằm trong bản vẽ phác thảo đến khi ra tới các phòng trưng bày của các đại lý. Như vậy, thời gian ‘thai nghén’ của xe thì khá dài mà tốc độ phát triển của các thiết bị điện tử thường nhanh chóng mặt, Lahti cho biết.
Vì vậy, không phải dễ dàng để có thể đón đầu về công nghệ âm thanh cho xe, nhưng không thể phủ nhận tầm quan trọng của nó. Lahti trích dẫn một nghiên cứu của tờ J.D. Power (Thuỵ Điển) khi tìm hiểu về sự đánh giá của người tiêu dùng về việc họ chú trọng tính năng hay bộ phận nào trong xe hơi; kết quả là phần âm thanh đứng thứ 5 trong 42 hạng mục thành phần xe; 79% người tiêu dùng cho rằng chất lượng âm thanh rất quan trọng và 50% đề cao kinh nghiệm nghe nhạc trong xe.
Thật ngạc nhiên khi Volvo kiên nhẫn tạo riêng cho mỗi model một hệ thống thích hợp, tuỳ biến theo kích cỡ của xe. Những chiếc xe thể thao đa dụng gây khó khăn cho các nhà thiết kế nhất vì họ phải thay loa và tái tạo lại âm bass theo cách khác. Mặc dù tất cả các mẫu xe đều dùng Pro Logic II, nhưng sự khác biệt giữa các hệ thống phụ thuộc dòng xe, chúng chỉ sai khác nhau về số lượng và loại loa sao cho sự thể hiện trên xe là hoàn hảo nhất.
Hệ thống này sử dụng kiến trúc ‘MOST’, bao gồm các thiết bị thành phần được chia thành các khối hay modul, nó không đơn thuần là một khối đơn hiện hữu để ta có thể cắm ngay vào bảng điều khiển. Những phần ta trông thấy được chỉ là panel điều khiển, Lahti cho biết, một hệ thống đầy đủ phải bao gồm phải bao gồm đầu CD, receiver, bộ loa và ăng-ten, tất cả đều được đưa vào “hộp đen”, sau khi đã được kết nối hoàn chỉnh. Một hệ thống ‘MOST’ là rất khó thay đổi sau khi đã tích hợp vào xe và đến tay người tiêu dùng. Nhưng hầu hết các khách hàng của Volvo đều hài lòng với sản phẩm kể cả phần âm thanh sau khi đã chọn mua và sử dụng, Lahti khẳng định.
Việc thay loa quả thực không dễ dàng như bạn nghĩ. Theo các chuyên viên âm thanh, đây là bài toán khó nhất. Loa âm vực cao (tweeter) thường đặt phía trên cao phía trong cửa, loa tweeter phía tay trái lại hướng về hành khách ngồi bên phải và phụ lái, hay gọi là kiểu “chữ bát”. Bên cạnh đó, một loa mid-range đặt ở chính giữa cửa và các loa trầm (woofer) đặt phía dưới cửa. Đây gọi là hệ thống loa ba dải âm vực. Việc bố trí các loa woofer thường khó khăn bởi vì chúng khá lớn và nặng. Loa này yêu cầu phải được đưa vào hộp, vì thế chiếc cánh cửa được kiêm luôn vai trò là hộp của loa, và cũng phải nặng và chắc chắn, Lahti cho biết.
 |
|
Volvo S60. |
Loa siêu trầm (subwoofer), theo ông Lahti, cũng là thiết bị thành phần rất dễ bị hiểu sai nhất. Mọi người thường mua loa subwoofer nhưng không thực sự là subwoofer. Chúng chỉ là những loa trầm woofer không có khả năng tái tạo âm bass mức thấp (low bass) ở các tần số dưới 60 Hz. Nhiều người nghĩ rằng họ đang được nghe low bass, nhưng thực ra đó mới chỉ là mid-range bass (âm bass trung). Đánh đồng chúng với nhau thì hoàn toàn sai lầm. Loa subwoofer thường là một lựa chọn thêm vào hệ thống Pro Logic II, dành cho fan kỹ tính. Còn đa số thính giả trên xe đều tỏ ra hài lòng với các loa mid-range bass, việc thể hiện các giọng nam cực trầm với họ thế cũng là chấp nhận được rồi.
Ngay khi hoàn thành và công bố một mẫu xe, Volvo cho chúng đi “nghe thử” lần chót.
Pro Logic II có một nút ưu tiên giúp tắt phần surround, nếu không có nút này, hệ thống hoàn toàn tương tự như bao hệ thống âm thanh thông thường khác. Hệ thống cho âm thanh khoẻ, rõ ràng và sinh động. Kể cả khi âm lượng cực nhỏ và cân bằng, âm thanh thể hiện vẫn rõ ràng đúng hướng. Nếu đi nghe hoà nhạc trực tiếp, bạn cũng nên ngồi phía cánh phải sân khấu, bởi dãy loa sẽ hướng âm thanh thẳng về phía bạn.
Khi bật âm thanh surround, bạn sẽ có cảm giác như đang ngồi trong nhà hát. Thật khó để nhận định chính xác chúng đến từ loa nào. Hầu hết bạn có tưởng là chúng đến từ phía trước, thực chất những âm thanh phản xạ đến tai từ phía sau mà chỉ có các bậc chuyên gia mới nhận thấy được. Thực ra đó chỉ là vấn đề kinh nghiệm. Thật tinh ý và chịu khó “để ý”, bạn có thể nhận ra, nhất là khi xe gặp phải “ổ gà” hay vật cản tương tự như vậy.
Một dàn âm thanh Dolby Pro Logic II không hề rẻ, nó xấp xỉ 1.400 USD cho chiếc S40 bình dân nhất của hãng. Nhưng hãng cũng không quá khắt khe trong việc tiếp nhận ý tưởng thay đổi bổ sung thêm vào phần âm thanh, nhất là khi xe chưa lắp ráp hàng loạt. Có nghĩa đây cũng là một hệ thống mở để bạn có thể bổ sung thêm và tuỳ biến theo sở thích.
T.B. (theo CanadianDriver)