Luput mũi là một bệnh lao da, diễn biến âm ỉ. Nguyên nhân là vi trùng lao xâm nhập vào niêm mạc mũi và gây bệnh tại chỗ. Thương tổn có thể lan ra cánh mũi hoặc da mặt nhưng không xâm nhập các tạng khác trong cơ thể. Đặc điểm của bệnh là cùng một chỗ, chúng ta có thể gặp nhiều hình thái khác nhau của thương tổn: thâm nhiễm, loét, xơ hóa, tổ chức phục hồi.
Biểu hiện của bệnh ở giai đoạn đầu thường rất nghèo nàn. Bệnh nhân ngạt mũi và có vảy khô một bên mũi suốt hàng tháng trời, điều trị với một số thuốc kháng sinh, chống viêm thông thường không có kết quả. Soi mũi thấy ngay đầu cuốn mũi dưới hoặc ở vách ngăn đối diện có những hạt sần sùi, vảy vàng và dễ chảy máu khi chạm vào. Bệnh nhân thường không có cảm giác đau.
Nếu không được điều trị và chẩn đoán đúng, bệnh sẽ chuyển sang giai đoạn toàn phát với những biểu hiện như ngạt mũi, chảy nước mũi lẫn máu hoặc chảy máu cam. Soi mũi thấy những củ hoặc hạt màu hồng ở vách ngăn. Các vết loét nông, bị bao vây bởi những nụ màu vàng xám, không bộc lộ xương. Phần sụn vách ngăn thường bị thủng, bờ không đều và có tổ chức lổn nhổn che phủ, rất dễ chảy máu. Bên cạnh đó là sẹo hẹp cửa mũi; cánh mũi hoặc mũi bị sập do tiêu mất sụn vách ngăn. Da bên ngoài mũi thường đỏ và dày. Có thể có hạch ở vùng dưới cằm hay vùng mang tai. Bệnh diễn biến chậm và có những đợt bột phát, rồi từ từ xâm lấn sang bên đối diện, da mặt vùng rãnh mũi má, vùng môi trên...
Lao loét mũi thường chỉ gặp trên những bệnh nhân bị lao phổi thể loét bã đậu nặng. Trong hốc mũi bệnh nhân có những vết loét sần, bờ nham nhở, mũi luôn luôn bị tắc vì mủ và chất tiết nhầy. Tiên lượng bệnh rất xấu, bệnh nhân sẽ chết bởi những tổn thương ở phổi.
Việc chẩn đoán xác định phải dựa chủ yếu vào kết quả sinh thiết nơi tổn thương.
Về điều trị, cần phối hợp điều trị tại chỗ và điều trị toàn thân.
- Điều trị tại chỗ: Chấm nitrat bạc 10% vào chỗ loét hoặc dùng tia cực tím.
- Điều trị toàn thân: Dùng phác đồ chống lao chung và một số thuốc tăng cường thể trạng như dầu cá, vitamin D2...
GS Phạm Khánh Hòa, Sức Khoẻ & Đời Sống