 |
|
H1. Khoảng trống giữa điểm đen bên phải với một trong hai điểm đen bên trái hình như lớn hơn khoảng cách giữa hai mép ngoài của hai điểm đen bên trái. Thực tế, những khoảng cách đó bằng nhau. |
Nhưng khi tôi mách bạn rằng khoảng trống đó chỉ có thể chứa được 3 điểm đen lớn vậy thôi, chắc bạn sẽ không tin Vậy bạn hãy lấy một miếng giấy hoặc compa, thử lại xem, bạn sẽ thấy lời tôi nói không sai.
Cái ảo giác kỳ lạ có tác dụng làm cho những điểm đen, qua con mắt của chúng ta, hình như nhỏ hơn giữa những điểm trắng có cùng độ lớn, được gọi là "sự chiếu bức xạ". Cái ảo giác này do sự không hoàn thiện của mắt gây ra; bởi vì nếu xem mắt là một khí cụ quang học thì nó chưa thể đáp ứng hoàn toàn được những yêu cầu chặt chẽ của quang học. Môi trường khúc xạ ánh sáng của mắt khiến cho trên võng mạc không có được những đường viền rõ nét như những đường viền thu được trên kính mờ của một máy ảnh ngắm đúng: do kết quả của cái gọi là cầu sai nên mỗi một vành sáng lại được bao bọc bởi một đường viền sáng, đường viền này làm tăng kích thước của vành trên võng mạc. Kết quả là phần sáng hình như bao giờ cũng lớn hơn hẳn phần đen tương đương với nó.
Trong cuốn "Lý luận về màu sắc", nhà thơ vĩ đại Gothe, một nhà quan sát tinh tế các hiện tượng tự nhiên đã viết về hiện tượng đó như sau:
"Vật đen hình như nhỏ hơn vật sáng có cùng độ lớn. Nếu quan sát đồng thời một vòng tròn trắng trên nền đen và một vòng tròn đen có cùng đường kính trên nền trắng, thì sẽ cảm thấy hình như vòng tròn đen nhỏ hơn vòng tròn trắng chừng 1/5. Nếu vẽ vòng tròn đen to hơn một cách thích đáng, thì hai vòng tròn lại hình như bằng nhau. Mảnh trăng non hình như là phần vòng tròn có đường kính lớn hơn phần còn lại của mặt trăng mà đôi khi có thể nhìn thấy được (ánh sáng màu tro của Mặt trăng).
Những người mặc áo thẫm màu hình như gầy hơn khi họ mặc áo màu tươi. Nhìn một nguồn sáng qua mép cửa thì thấy mép cửa đó hình như bị vẹt mất một chút. Một cái thước đặt trước một ngọn nến thì thấy hình như có một vệt lõm ở nơi đối diện với ngọn nến. Lúc mặt trời mọc và lúc mặt trời lặn thì hình như có một hốc ở trên đường chân trời.
Tất cả những điều quan sát đó của Gothe đều đúng, trừ một điểm, đó là điểm trắng bao giờ cũng phải lớn hơn điểm đen có cùng độ lớn một phần mấy. Phần tăng thêm này phụ thuộc vào khoảng cách mà chúng ta đứng quan sát hai vòng tròn ấy. Sau đây chúng ta sẽ hiểu tại sao như vậy.
 |
|
H2. Đứng từ xa mà nhìn thì những vòng tròn này như là những hình lục giác. |
Bạn hãy đưa hình trên ra xa mắt, ảo giác sẽ trở nên mạnh hơn và lạ lùng hơn. Điều đó giải thích như sau, chiều rộng của đường viền không bao giờ thay đổi, do đó, nếu ở gần nó sẽ tăng chiều rộng của phần sáng lên cả thảy 10% thì ở xa, khi bản thân hình tượng nhỏ đi, sự tăng thêm đó không phải là 10% nữa mà là 30% hoặc 50%. Cũng do đặc điểm đó của mắt ta mà hình H2 có một tính chất kỳ lạ. Nếu nhìn gần hình vẽ đó, bạn sẽ thấy vô số vòng tròn trắng trên một nền đen. Nhưng nếu bạn đưa quyển sách ra xa và nhìn hình vẽ đó trên một khoảng chừng 2-3 bước, hoặc nếu thị giác của bạn rất tốt, bạn có thể nhìn hình vẽ đó trên khoảng cách chừng 6-8 bước và sẽ thấy hình vẽ đó biến dạng đi: bạn không còn nhìn thấy những vòng tròn trắng nữa, mà là những hình lục giác trắng trông như những tổ ong.
(Theo Vật lý vui)