Dưới đây là 8 sự kiện nổi bật theo đánh giá của VnExpress.
Thế giới đối mặt với đại dịch cúm
 |
|
Gà được mang đi tiêu huỷ. Ảnh: Đoàn Loan |
Nhân loại khó tránh khỏi đại dịch cúm một khi virus cúm gà H5N1 đột biến thành chủng dễ lây từ người sang người. Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo dịch sẽ lan rộng chỉ trong 2-3 tháng, làm gần một nửa dân số nhiễm bệnh và 150 triệu người chết, gây suy thoái nghiêm trọng nền kinh tế toàn cầu.
Việt Nam được dự đoán là nơi bùng lên đốm lửa đầu tiên của đại dịch do có số nhiễm và tử vong cao nhất thế giới, dịch cúm ở gia cầm lại tái diễn thường xuyên. Hơn 8 triệu người có thể mắc bệnh, trong khi các bệnh viện chỉ có thể lo được cho 1/20 số đó. Giới chuyên môn nhận định H5N1 đã đạt được một nửa số đột biến quan trọng để trở thành "sát thủ" mới, dựa trên các nghiên cứu mới nhất và thực trạng có nhiều ca bệnh nhẹ và người lành mang virus. Cỗ máy đối phó với đại dịch đã khởi động bằng hàng loạt hành động khẩn cấp như nghiên cứu sản xuất văcxin, đàm phán giành quyền sản xuất thuốc Tamiflu, tổng diễn tập chống cúm ở cả 3 miền...
Trên thế giới, sau 3 năm dửng dưng với cúm gà châu Á, lần đầu tiên châu Âu và Mỹ đã phải nhập cuộc khi ngọn lửa bén tới lưng. Năm 2005, chủng virus độc H5N1 lần đầu "gõ cửa" châu Âu tại Croatia, và ngày càng lấn sâu theo tuyến di cư của chim hoang dã. Ngay lập tức, nhà cầm quyền bắt tay thực hiện đồng thời hai sách lược: tự vệ và thức tỉnh phần còn lại của thế giới. Cuối tháng 10, châu Âu được đặt trong tình trạng báo động. Lần đầu tiên trong lịch sử, bệnh cúm gà được đặt lên bàn nghị sự; lệnh cấm nhập khẩu gia cầm và chim cảnh được thông qua... Những hoạt động này kéo theo cuộc chạy đua tích trữ Tamiflu trên toàn thế giới, và làm nảy sinh vụ đôi co bản quyền giữa hãng sản xuất độc quyền Roche và các nước nghèo. Năm 2005, bài học từ nạn dịch SARS khiến người ta liên tục nhấn mạnh các cụm từ "hợp tác", "chia sẻ thông tin", "công khai và kịp thời" tại các hội nghị quốc tế. Phản ứng quyết liệt của châu Âu và Mỹ phần nào hâm nóng bầu không khí bình lặng ở châu Á, nơi cúm gà đã bắt rễ sâu.
Thế giới đang ra sức chuẩn bị cho một đại dịch, song dường như vẫn chỉ là "tay không bắt giặc" và cuộc chiến sẽ còn dai dẳng...
Bảo hiểm y tế Việt Nam bỏ "trần" còn "nóc"
 |
|
Người có thẻ bảo hiểm y tế sẽ được giảm chi phí khám bệnh. Ảnh: SGGP. |
Kể từ 1/7, người tham gia bảo hiểm y tế được thanh toán toàn bộ phí khám chữa bệnh thay vì phải cùng chi trả 20% như trước đây. Lần đầu tiên, cơ quan bảo hiểm chấp nhận thanh toán các chi phí như phục hồi chức năng trong thời gian điều trị, vận chuyển, chuyển tuyến và phần lớn các dịch vụ kỹ thuật cao hiện có. Người mua bảo hiểm phấn khởi với hy vọng được bình đẳng phần nào với những bệnh nhân khác.
Các bệnh viện cũng được "cởi trói" một phần nhờ nghị định mới. Chẳng những đỡ phiền toái vì chỉ phải thu tiền từ một phía, bệnh viện còn có thể rộng tay hơn trong việc chỉ định thuốc và kỹ thuật cao cho bệnh nhân do trần thanh toán được bãi bỏ. Số tiền mà bên bảo hiểm rót cho bệnh viện sẽ được căn cứ vào thực tế, thay vì khống chế ở mức năm sau chỉ nhỉnh hơn năm trước 10% như quy định cũ.
Trần của bệnh viện không còn nhưng trần cho bệnh nhân lại được thiết lập. Nếu chi phí vượt quá 7 triệu đồng/lần sử dụng dịch vụ, người bệnh sẽ chỉ được trả 60% với số tiền tối đa là 20 triệu đồng. Nếu phí điều trị quá lớn, bệnh nhân bảo hiểm y tế sẽ thiệt thòi hơn nhiều so với trước - thời mà họ phải cùng chi trả 20% nhưng không quá 6 tháng lương cơ bản. Vì vậy, với quy định mới, trong khi cơ quan bảo hiểm sợ các bác sĩ lạm dụng chỉ định kỹ thuật cao gây vỡ quỹ thì bệnh viện lại lo phải bỏ tiền túi cho bệnh nhân nghèo. Và nếu người mắc bệnh nhẹ yên tâm sẽ được chữa không mất tiền thì người bệnh nặng song túi tiền nhẹ lại ước ao "bao giờ cho đến ngày xưa".
Việt Nam lần đầu tiên khám chữa miễn phí cho trẻ
 |
|
Trẻ dưới 6 tuổi sẽ được khám chữa miễn phí. Ảnh: vneconomy. |
Gần 9 triệu trẻ em dưới 6 tuổi bắt đầu được quyền khám chữa bệnh miễn phí ở mọi cơ sở y tế công lập kể từ ngày 1/1, theo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em sửa đổi. Trong khi luật mới mang lại niềm vui cho các gia đình khó khăn, thì lo lắng lại ập đến với các bác sĩ, nhất là những bệnh viện lớn, nơi "tập kết" bệnh nhi. Lương nhân viên y tế được trích từ viện phí, trong khi tiền nhà nước chi cho trẻ dưới 6 tuổi lại không có phần dành cho lương, mà chỉ được dùng để khám chữa bệnh. Mặt khác, quy định miễn phí sẽ khiến bệnh nhân đổ dồn lên tuyến trên, gây quá tải nghiêm trọng; và thực tế điều này đã xảy ra.
Mãi đến tháng 6, các bệnh viện mới bắt đầu miễn phí cho trẻ do có quá nhiều tranh cãi giữa các cơ sở điều trị và nhà quản lý về thủ tục, cách thức thanh toán, trong khi đến nay, rất nhiều cháu vẫn chưa được cấp thẻ. Ngay cả khi đã có, chiếc thẻ đôi khi cũng trị giá bằng không, vì các cháu phải có giấy chuyển tuyến khi lên bệnh viện tuyến trên. Quy định này được các cơ sở điều trị áp dụng chặt đến mức phần lớn bệnh nhi chuyển tuyến vẫn phải trả tiền. Đây chính là lý do khiến nhiều người có thẻ mà vẫn đưa con đi khám dịch vụ.
Liên tiếp cảnh báo ô nhiễm hoá chất trên thế giới
 |
|
Bình sữa cũng tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương não. Ảnh: tuftsjournal. |
Năm 2005 đánh dấu sự tấn công mạnh mẽ của hoá chất nhân tạo độc hại lên trẻ nhỏ - đối tượng luôn được ưu tiên hàng đầu về tính an toàn. Tháng 4, thế giới kinh hoàng trước vụ bình sữa của trẻ tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương não, rối loạn sinh sản và ung thư vì phụ gia Bisphenol-A. Liên tiếp sau đó là đồ tập cắn, núm vú giả, đồ ngủ của trẻ cũng chứa các chất độc như phthalates và PBDEs gây dị tật hệ sinh sản, giảm trí nhớ và miễn dịch.
Con người giờ đây phải cảnh giác với những thứ tưởng như an toàn nhất. Từ chảo chống dính có chất teflon tạo khói độc ở nhiệt độ cao, cho tới kem đánh răng chứa triclosan sinh ra chất gây trầm cảm, bệnh gan và ung thư sau khi phản ứng với khí clo trong nước máy. Đó là chưa kể hàng loạt vụ việc liên quan đến hoá chất từ môi trường ngấm vào thịt, cá, rau quả... và cuối cùng đi vào cơ thể người.
Trước sự khủng hoảng hóa chất trong thực phẩm, Ủy ban châu Âu đã có luật cấm sử dụng phụ gia công nghiệp độc hại. Thế giới ráo riết kiểm duyệt an toàn thực phẩm và nâng cao cảnh giác với hàng nhập khẩu. Song các nỗ lực trên dường như chỉ là "muối bỏ bể", vì con người đã lệ thuộc quá nhiều vào các sản phẩm nhân tạo, và còn nhiều hiểm họa tiềm ẩn chưa được biết đến. Chúng ta đang mắc vào vòng luẩn quẩn do chính mình tạo ra: sản xuất hóa chất, đưa nó vào môi trường sống và cuối cùng gánh chịu hậu quả.
Năm vật lý quốc tế - Năm Einstein
 |
|
Albert Einstein. |
Năm 1905, khi mới 26 tuổi, Albert Einstein hoàn thành một lúc 4 công trình nghiên cứu quan trọng: Phương pháp xác định mới về độ lớn của phân tử; Thuyết quang lượng tử; Chuyển động Brown; Bàn về điện động lực học của các vật thể động. 100 năm sau đó, những đóng góp của ông vẫn có ảnh hưởng sâu sắc tới nền khoa học thế giới đến mức Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã chính thức chọn 2005 là Năm quốc tế về Vật lý, và một loạt các nước tuyên bố là Năm Einstein.
Einstein không chỉ được tôn vinh bởi những công trình nghiên cứu vĩ đại mà còn bởi lòng nhân hậu, yêu chuộng hoà bình và cả tính khôi hài. Cùng với thuyết lượng tử, Thuyết tương đối của ông được coi là phiến đá tảng của nền khoa học và công nghệ hiện đại - một trong vài ba nét đặc trưng quan trọng nhất của thế kỷ 20. Không chỉ để tưởng nhớ các đóng góp quan trọng của nhà bác học, Năm Vật lý quốc tế còn là thông điệp mà các nhà vật lý muốn kêu gọi lãnh đạo các quốc gia, giới doanh nghiệp ngoài việc khai thác tác dụng của vật lý cổ điển, còn cần đầu tư hơn nữa cho khoa học để phát triển những hướng mới, lĩnh vực mới của vật lý học.
Cuộc tái xuất chớp nhoáng của tàu con thoi
 |
|
Discovery rời bệ phóng. Ảnh: BBC |
Tháng 7, phi thuyền Discovery của NASA bay lên quỹ đạo, mang theo hy vọng mở ra một chương mới trong lịch sử vũ trụ hơn 2 năm sau thảm họa của tàu Columbia. Tuy nhiên, chỉ vài giờ ngay sau khi khởi hành, Discovery gặp lại đúng sự cố của tàu Columbia khi một mảnh vỡ của tấm xốp bảo vệ đã văng vào cánh tàu. Một nhà du hành đã phải thực hiện nhiệm vụ chưa từng có là sửa chữa con tàu ngay trong khoảng không. Sau gần 2 tuần trên quỹ đạo và trì hoãn nhiều lần do thời tiết xấu, các nhà du hành đã quay trở về trái đất an toàn trong sự hồi hộp và lo lắng nghẹt thở của NASA. Cuộc trở lại không trọn vẹn của Discovery đã buộc Cơ quan vũ trụ Mỹ phải cho "nghỉ hưu" tạm thời tất cả các tàu con thoi, cho đến khi họ tìm ra một giải pháp hiệu quả để ngăn chặn hiện tượng xốp cách nhiệt rơi ra khỏi bồn nhiên liệu ngoài trong lúc cất cánh.
Nhân sự kiện này, Giám đốc NASA Micheal Griffin cũng thừa nhận gần như toàn bộ các chương trình vũ trụ có người lái trong ba thập kỷ qua của Mỹ là “sai lầm nghiêm trọng”, và trạm vũ trụ quốc tế không xứng đáng với những chi phí, rủi ro và khó khăn phải bỏ ra khi đưa người lên vũ trụ. Tính đến nay, tàu con thoi đã cướp đi sinh mạng của 14 nhà du hành và tiêu tốn khoảng 150 tỷ USD.
Phát hiện 'hành tinh thứ 10' làm đảo lộn thứ hạng
 |
|
Hành tinh mới (trong vòng tròn) ở xa hơn Diêm vương tinh 3 lần. Ảnh: NASA |
Tháng 7, ba nhà thiên văn Mỹ tìm ra một thiên thể mà họ tạm gọi là Xena - thiên thể lớn nhất và xa nhất được tìm thấy trong thái dương hệ kể từ sau phát hiện ra Hải vương tinh vào thế kỷ 19. Sự kiện này đã thổi bùng niềm tin của những người kỳ vọng về một hệ mặt trời đông đúc. Sao Diêm Vương (đường kính 2.390 km) còn được xếp vào hàng các hành tinh từ lâu, thì không có cớ gì Xena, với bề ngang tới 2.800 kilomét, lại thua đẳng cấp của sao Diêm Vương?
Song, chính Diêm Vương tinh cũng chưa "lo" được cho bản thân mình, kích cỡ của nó chưa đủ sức thuyết phục những người hoài nghi. Nhiều nhà khoa học tin rằng cả Xena lẫn Diêm Vương tinh đều chỉ là những vật thể hơi lớn trong Vành đai Kuiper - gồm các khối băng đá khổng lồ bay quanh mặt trời, nằm xa xôi ở rìa thái dương hệ. Và hàng loạt các vật thể được tìm thấy gần đây với kích cỡ xấp xỉ Diêm Vương, như Quaoar, 2004 DW hay là Sedna đều cũng chỉ thuộc diện "tiểu hành tinh" mà thôi. Những người theo trường phái này cho rằng, nếu gọi tất cả chúng là hành tinh, người ta sẽ phải hạ bớt tiêu chí của những vật thể thực sự to lớn nằm gần mặt trời. Như vậy, sau gần một thế kỷ được tìm thấy, Diêm Vương tinh vẫn "lơ lửng trên bảng xếp hạng", và chừng nào người ta chưa có một tiêu chí phân loại chính xác, thì số phận của nó lẫn những vật thể tìm thấy về sau vẫn sẽ chưa được định đoạt, và tranh cãi còn tiếp diễn.
Việt Nam đặt chân vào 'lãnh địa' nano
 |
|
Màng mỏng chế tạo tại Viện Ứng dụng công nghệ, cho thấy các mẫu hạt nano TiO2 trên đế mica. Ảnh: Viện Ứng dụng công nghệ. |
Năm 2005, liên tiếp hai công trình thuộc lĩnh vực siêu nhỏ ra đời, đánh dấu bước tiến vượt bậc của Việt Nam trên đường chinh phục công nghệ cao. Đó là kính hiển vi quét đầu dò được đánh giá là thiết bị "hàng nội" tiên tiến nhất, cho phép nhìn thấy ở mức nanomét (phần tỷ mét); và sơn tự làm sạch đầu tiên sử dụng hạt nano. Cả hai đều là con đẻ của Viện Vật lý ứng dụng và Thiết bị khoa học, Viện Khoa học và Công nghệ VN.
Được giáo sư Vũ Đình Cư đánh giá là "sự kiện đáng ghi nhớ", kính hiển vi quét đầu dò có thể chụp hình virus cỡ 100 nanomét mà không cần điều kiện chân không, cho phép quan sát trực tiếp mẫu vật thuộc mọi chất liệu. Thiết bị hứa hẹn phục vụ đắc lực cho nghiên cứu y học, sinh học phân tử, làm cơ sở cho sự phát triển các ngành khoa học then chốt của Việt Nam. Trong khi đó, sơn tự làm sạch với các hạt diệt khuẩn nano TiO2 có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong việc làm sạch không khí, chống rêu mốc trên tường và đặc biệt có giá trị y tế. Những thành tựu này đang đưa công nghệ Việt Nam từng bước tiến vào thế giới vi mô, mở đường cho sự phát triển công nghệ cao.
KH - SK