Thủ tướng: Thay thế kịp thời cán bộ né tránh, đùn đẩy trách nhiệm

15h45 ngày 12/11, Thủ tướng Lê Minh Hưng lần đầu đăng đàn trả lời chất vấn tại Quốc hội trên cương vị người đứng đầu Chính phủ, sau phần chất vấn hai Bộ trưởng Tài chính và Khoa học và Công nghệ.

Trong gần một giờ, Thủ tướng trực tiếp giải đáp những vấn đề đại biểu quan tâm, từ huy động nguồn lực cho tăng trưởng hai con số, kiểm soát lạm phát, phát triển doanh nghiệp trong nước đến trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức.

Các câu hỏi không chỉ tập trung vào những mục tiêu kinh tế lớn mà còn đi sâu vào các điểm nghẽn trong thực thi chính sách như nguồn vốn đầu tư hàng chục triệu tỷ đồng sẽ được huy động và sử dụng thế nào, làm sao giảm sự phụ thuộc vào doanh nghiệp nước ngoài, hay xử lý ra sao với cán bộ sợ sai, né tránh, đùn đẩy công việc.

Đại biểu Mai Thị Phương Hoa nhắc lại phát biểu nhậm chức của Thủ tướng hồi tháng 4/2026, trong đó ông cam kết xử lý nghiêm tình trạng cán bộ né tránh, vô cảm trước khó khăn của người dân, doanh nghiệp.

Theo đại biểu, một bộ phận cán bộ, công chức vẫn có tâm lý sợ sai, làm việc cầm chừng, không dám quyết định, thậm chí viện dẫn những bất cập của pháp luật để đùn đẩy trách nhiệm. Tình trạng này đặc biệt đáng lo trong những lĩnh vực mới, khó, tiềm ẩn rủi ro như tài chính, đầu tư công và chuyển đổi số.

Bà đề nghị Thủ tướng cho biết giải pháp căn cơ để khắc phục tình trạng trên, thay vì để tâm lý sợ trách nhiệm tiếp tục cản trở việc giải quyết công việc.

Thủ tướng thừa nhận dù Trung ương đã ban hành các chủ trương về phát huy tinh thần tiên phong, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và bảo vệ cán bộ, trên thực tế vẫn còn một số cơ quan trung ương, địa phương có cán bộ né tránh, đùn đẩy, không dám đối mặt với những vấn đề mới, khó.

Theo ông, để giải quyết tình trạng này, trước hết phải hoàn thiện quy định, phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp, ngành, nhất là giữa Trung ương với địa phương, cấp tỉnh với cấp xã. Chính phủ đang rà soát tổng thể những nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền, đồng thời bố trí đủ nguồn lực để địa phương thực hiện.

Cùng với làm rõ trách nhiệm, Thủ tướng nhấn mạnh phải đổi mới cách đánh giá cán bộ, lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ làm căn cứ. Người không hoàn thành nhiệm vụ có thể phải được thay thế kịp thời.

"Biện pháp đánh giá phải rất thẳng thắn, trách nhiệm, rõ ràng để tất cả những ai đứng vào vị trí công việc đã rõ nhiệm vụ thì phải thực hiện, không thể né tránh được", Thủ tướng nói.

Huy động hàng triệu tỷ đồng nhưng không để lạm phát tăng cao

Bài toán huy động và sử dụng nguồn lực cho tăng trưởng hai con số cũng được nhiều đại biểu chất vấn, nhất là khi quy mô đầu tư công giai đoạn tới tăng mạnh.

Đại biểu Nguyễn Mạnh Hùng (Cần Thơ) dẫn số liệu tổng vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 khoảng 8,22 triệu tỷ đồng, tăng 5,35 triệu tỷ đồng so với giai đoạn trước. Ông cho rằng đây là nguồn vốn rất lớn, nếu quản lý không tốt sẽ tiềm ẩn rủi ro đối với kinh tế vĩ mô.

Đại biểu muốn biết Chính phủ sẽ làm gì để vừa huy động đủ nguồn lực cho tăng trưởng, vừa tránh đầu tư dàn trải, gây áp lực lên lạm phát, tỷ giá và nợ công.

Cùng quan tâm đến nguồn vốn, đại biểu Phạm Duy Anh (Đà Nẵng) cho biết tổng nhu cầu đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư công chỉ đáp ứng khoảng một phần năm. Gần 30 triệu tỷ đồng còn lại phải huy động từ nguồn ngoài ngân sách, trong khi vốn trung và dài hạn của nền kinh tế vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng.

Ông đề nghị Thủ tướng nêu lộ trình, chỉ tiêu phát triển các kênh huy động vốn trung và dài hạn theo từng năm, đồng thời cho biết Chính phủ có báo cáo Quốc hội định kỳ để giám sát kết quả hay không.

Thủ tướng cho biết riêng năm 2027, Việt Nam cần huy động tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 6-6,4 triệu tỷ đồng, tương đương 36-38% GDP. Trong đó, chi đầu tư phát triển từ ngân sách khoảng 1,76 triệu tỷ đồng, chiếm 27-29%.

Để đáp ứng nhu cầu này, Chính phủ phấn đấu tăng thu ngân sách 9,1%, tiết kiệm 5% chi đầu tư công và 10% chi thường xuyên. Các nguồn vốn khác sẽ được huy động từ phát hành trái phiếu, ODA, tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp nhà nước, khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài.

Chính phủ cũng sẽ phát triển thị trường vốn trung và dài hạn, khuyến khích trái phiếu doanh nghiệp, thu hút các quỹ đầu tư quốc tế và dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài ổn định, dài hạn.

Tuy nhiên theo Thủ tướng, huy động được vốn phải đi đôi với sử dụng hiệu quả. Chính phủ sẽ xây dựng kịch bản tăng trưởng, giao nhiệm vụ, tiến độ cụ thể cho từng bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp nhà nước, tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có khả năng tạo đột phá về năng suất và sức cạnh tranh.

Công nghiệp được ưu tiên phát triển các ngành nền tảng, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng, vật liệu, điện tử, bán dẫn. Nông nghiệp chuyển mạnh sang công nghệ cao, phát thải thấp, gắn sản xuất với chế biến sâu và xuất khẩu. Khu vực dịch vụ tập trung phát triển du lịch, logistics, kích cầu tiêu dùng và mở rộng thị trường.

Về nguy cơ lạm phát, Thủ tướng cho biết Chính phủ sẽ tiếp tục điều hành linh hoạt chính sách thuế, lãi suất, tỷ giá; bảo đảm nguồn cung xăng dầu, điện và hàng hóa thiết yếu, đồng thời giảm chi phí trung gian, công khai, minh bạch giá và xử lý nghiêm vi phạm. Chính phủ cũng sẽ xây dựng các kịch bản điều hành, giao chỉ tiêu kiểm soát chỉ số giá tiêu dùng (CPI) cho địa phương.

Trong báo cáo trình Quốc hội, Thủ tướng cho biết Chính phủ quyết tâm phấn đấu tăng trưởng kinh tế cả năm 2026 trên 10%, kiểm soát lạm phát khoảng 4,5%. Ông dẫn một loạt kết quả kinh tế 10 tháng: thu ngân sách ước đạt 2,44 triệu tỷ đồng, bằng 96,4% dự toán; giải ngân đầu tư công gần 708.600 tỷ đồng; vốn FDI đăng ký đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74%; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu vượt 1.000 tỷ USD.

Chính phủ cũng đã triển khai nhiều biện pháp giảm chi phí cho người dân, doanh nghiệp như giảm 2% thuế giá trị gia tăng đối với một số nhóm hàng hóa, dịch vụ, giảm các loại thuế đối với xăng dầu, không tăng giá dịch vụ y tế và giảm 2% giá điện. Theo báo cáo, CPI 10 tháng ở mức 4,57% trong bối cảnh giá năng lượng và nhiều nguyên vật liệu thế giới tăng mạnh.

Làm sao để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng?

Dù kim ngạch xuất nhập khẩu vượt mốc 1.000 tỷ USD, chất lượng tăng trưởng và sự phụ thuộc vào khu vực FDI vẫn khiến nhiều đại biểu băn khoăn.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) nhận xét xuất khẩu Việt Nam còn dựa nhiều vào doanh nghiệp nước ngoài, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu sức ép chi phí vốn, khó mở rộng đơn hàng. Người lao động có thu nhập thấp cũng chịu áp lực từ giá cả sinh hoạt.

Ông đề nghị Thủ tướng cho biết trong năm 2027 và những năm tiếp theo, Chính phủ sẽ ưu tiên cơ chế nào để doanh nghiệp trong nước có thêm đơn hàng, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và nâng tỷ trọng xuất khẩu. Đại biểu cũng muốn biết những chỉ tiêu cụ thể để Quốc hội theo dõi, đánh giá kết quả.

Thủ tướng cho rằng điều kiện đầu tiên để doanh nghiệp phát triển là một khuôn khổ pháp lý minh bạch, đơn giản, dễ thực hiện, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Chính phủ sẽ tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, giảm thời gian và chi phí tuân thủ.

Song song với cải cách thể chế, Chính phủ đẩy mạnh các chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu, tận dụng các hiệp định thương mại tự do và kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn FDI.

Đáng chú ý, dự án Luật Đầu tư trình Quốc hội xem xét có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp nước ngoài cam kết chuyển giao công nghệ, tăng sử dụng nhà cung ứng Việt Nam và tham gia đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Tuy nhiên, Thủ tướng cũng lưu ý doanh nghiệp trong nước phải chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ, cải thiện chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của các đối tác quốc tế. Nhà nước sẽ hỗ trợ thông qua chính sách thuế, đất đai, tiếp cận vốn và khoa học công nghệ. Các báo cáo kinh tế - xã hội hàng năm sẽ thể hiện tỷ trọng xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước, cơ cấu xuất nhập khẩu và mức độ tham gia, đóng góp của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng.

Cũng liên quan đến nội lực nền kinh tế, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) nêu những điểm nghẽn trong triển khai Nghị quyết 57. Theo ông, sau 16 tháng, các bộ mới thống nhất được nội hàm chi; 18 nhiệm vụ công nghiệp chiến lược chưa có nhiệm vụ nào được ký hợp đồng; 34 cơ sở dữ liệu quốc gia chưa đồng bộ. Việc định giá tài sản trí tuệ và thu hút vốn tư nhân theo hình thức đối tác công tư còn hạn chế.

Đại biểu đề nghị Thủ tướng làm rõ giải pháp tháo gỡ những vướng mắc liên ngành này để khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng.

Trong các giải pháp về khoa học công nghệ, Thủ tướng cho biết Nhà nước sẽ tăng cường cơ chế đặt hàng nghiên cứu, kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học để phát triển công nghệ và sản phẩm có thể ứng dụng trực tiếp vào sản xuất, kinh doanh. Trọng tâm là giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, tiếp cận công nghệ với chi phí hợp lý, nâng năng suất, giảm chi phí và cải thiện chất lượng sản phẩm.

Từ câu chuyện doanh nghiệp, đại biểu Trần Anh Tuấn đặt vấn đề rộng hơn về năng lực tự chủ chiến lược của Việt Nam. Ông cho rằng xuất khẩu còn phụ thuộc nhiều vào FDI, sản xuất trong nước dựa vào máy móc, thiết bị nhập khẩu, trong khi trình độ công nghệ chưa cao. Đại biểu muốn biết tự chủ chiến lược được đo bằng những tiêu chí nào và Chính phủ có giải pháp đột phá gì để nâng cao năng lực này.

Trả lời, Thủ tướng khẳng định Việt Nam kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc trên cơ sở tuân thủ luật pháp quốc tế.

Theo ông, năng lực tự chủ chiến lược không chỉ đến từ đường lối, chính sách mà còn phụ thuộc vào thực lực nền kinh tế. Muốn tham gia bình đẳng, chủ động vào các vấn đề quốc tế, Việt Nam phải duy trì tăng trưởng cao, bền vững, củng cố tiềm lực tài chính, phát triển doanh nghiệp trong nước và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở góc độ thu hút vốn quốc tế, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung (Phú Thọ) cũng đề nghị Thủ tướng làm rõ chính sách thu hút các quỹ đầu tư nước ngoài và dòng vốn đầu tư gián tiếp dài hạn, ổn định.

Thủ tướng cho biết Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện môi trường pháp lý phù hợp thông lệ quốc tế, giữ ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển thị trường chứng khoán và các công cụ huy động vốn dài hạn. Việc phát triển trung tâm tài chính tại TP HCM và Đà Nẵng cũng được kỳ vọng mở rộng các kênh thu hút vốn đầu tư quốc tế.

Khơi thông nguồn lực cho địa phương, ưu tiên hạ tầng liên vùng

Ngoài các vấn đề kinh tế vĩ mô và doanh nghiệp, Thủ tướng còn nhận được những câu hỏi về phân bổ nguồn lực, phát huy lợi thế các vùng và địa phương.

Trả lời đại biểu Trần Hoàng Ngân về phát huy vai trò của địa phương trong phát triển đất nước, Thủ tướng cho biết Chính phủ đã đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Thẩm quyền của chính quyền địa phương hiện được mở rộng đáng kể, song để phát huy hiệu quả cần tiếp tục hoàn thiện những điều kiện thực thi.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là tổng rà soát hệ thống quy hoạch, từ cấp quốc gia, vùng, địa phương đến quy hoạch ngành, lĩnh vực, bảo đảm đồng bộ để các địa phương có cơ sở huy động nguồn lực, xây dựng và triển khai dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Chính phủ cũng sẽ hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kỹ thuật; ưu tiên vốn đầu tư công trung hạn cho các dự án có tính kết nối liên vùng, tạo hạ tầng thiết yếu để địa phương khai thác lợi thế và thu hút đầu tư.

Với Đồng bằng sông Cửu Long, đại biểu Phạm Văn Hòa đặt câu hỏi về nguồn lực phát triển vùng trong bối cảnh hạ tầng còn hạn chế, trong khi sụt lún và biến đổi khí hậu đặt ra nhiều thách thức.

Thủ tướng cho biết khu vực này được bố trí hơn 320.000 tỷ đồng vốn đầu tư công trung hạn, cao nhất trong 6 vùng kinh tế. Nguồn lực sẽ tập trung cho hạ tầng giao thông, nông nghiệp, các công trình ứng phó sụt lún và biến đổi khí hậu. "Đồng bằng sông Cửu Long không giải quyết được hạ tầng giao thông và nông nghiệp thì rất khó phát triển", Thủ tướng nói.

Đáng chú ý, Chính phủ đã quyết định đầu tư một số dự án giao thông đường bộ trong vùng theo hình thức cầu cạn. Theo Thủ tướng, phương án này có thể tốn kém hơn khi xây dựng ban đầu nhưng hiệu quả hơn nếu tính cả vòng đời công trình, đồng thời giảm chi phí giải phóng mặt bằng.

Bên cạnh giao thông, Chính phủ sẽ thu hút các dự án công nghiệp lớn phù hợp lợi thế của vùng như năng lượng mới, năng lượng tái tạo, cảng biển, thương mại và dịch vụ; phát triển nông nghiệp công nghệ cao, trong đó có đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Y tế và giáo dục cũng được ưu tiên đầu tư để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Theo Thủ tướng, nhiều nhiệm vụ đã được đưa vào chương trình hành động, một số dự án lớn được phân cấp cho địa phương làm chủ đầu tư. "Vấn đề còn lại là tổ chức thực thi", ông nhấn mạnh.

Quốc hội sẽ giám sát việc thực hiện cam kết

Khoảng 16h43, phiên chất vấn khép lại sau gần một giờ Thủ tướng trực tiếp trả lời đại biểu. Phát biểu kết luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết trong một ngày chất vấn Thủ tướng và hai bộ trưởng, 65 đại biểu đã đặt câu hỏi, 7 đại biểu tham gia tranh luận. Còn 43 đại biểu đăng ký nhưng chưa có thời gian chất vấn trực tiếp sẽ gửi câu hỏi để các thành viên Chính phủ trả lời bằng văn bản.

Chủ tịch Quốc hội đánh giá phiên chất vấn diễn ra sôi nổi, dân chủ, trách nhiệm. Các đại biểu tập trung vào những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong thực tiễn, yêu cầu Chính phủ và các bộ, ngành làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm, giải pháp và thời hạn khắc phục.

Ông nhận xét Thủ tướng, các Phó thủ tướng và bộ trưởng đã thể hiện tinh thần cầu thị, trả lời trực tiếp những vấn đề đại biểu quan tâm, đồng thời đưa ra các cam kết và giải pháp cho thời gian tới.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ, các bộ trưởng và trưởng ngành tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu, sớm cụ thể hóa cam kết thành nhiệm vụ, giải pháp và kết quả thực hiện. Trọng tâm là tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư công, cải thiện môi trường kinh doanh, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trên cơ sở kết quả chất vấn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ chỉ đạo xây dựng dự thảo nghị quyết về hoạt động chất vấn, xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm thực hiện, trình Quốc hội xem xét thông qua vào cuối kỳ họp. "Quốc hội sẽ tiếp tục theo dõi, giám sát việc thực hiện các cam kết, bảo đảm những vấn đề đã được chất vấn có chuyển biến tích cực trong thực tế", Chủ tịch Quốc hội nói.