Thấy gì từ sự nở rộ group 'con ghét bố mẹ'?

"...Chỉ một đứa trẻ bị đàn áp, không được sống cuộc sống của mình, không được chăm sóc thì mới có thể một lúc nào đấy thốt lên rằng con ghét bố mẹ. Nhưng mà cái lời đấy chúng ta cũng phải hiểu rằng, đấy là một cái sự ấm ức, một câu nói đầy nước mắt và đứa trẻ sẽ dễ dàng tha thứ, ôm lấy người bố, người mẹ nếu như nó cảm nhận được tình yêu thương của bố mẹ... Rất là tội khi mà một đứa trẻ 10 tuổi, 12 tuổi, 14 tuổi nói rằng cái câu như thế..."

Tuần qua, một hội nhóm trên mạng xã hội với cái tên: “Con ghét bố mẹ” bất ngờ trở thành tâm điểm của sự chú ý.

Chỉ trong vài ngày, từ 40 nghìn thành viên, con số ấy đã tăng vọt lên hơn 200 nghìn.

Và rồi, người lớn bắt đầu tràn vào. Các bậc phụ huynh để lại sự bàng hoàng, cảm giác thất vọng và không ít những lời chỉ trích gay gắt nhắm vào những đứa trẻ mà họ cho là "bất hiếu", "vô ơn".

Ẩn sau sự phẫn nộ ấy là gì? Và khi một đứa trẻ nói lời ghét bỏ bố mẹ, gia đình, thực chất chúng đang muốn nói điều gì với chúng ta?

Hôm nay, chúng ta trò chuyện cùng Tiến sĩ Đặng Hoàng Giang, là chuyên gia phát triển, nhà hoạt động xã hội.

Các bạn đang nghe Vnexpress hôm nay, được xuất bản vào thứ 2, 4, 6 hàng tuần.

Cuộc trò chuyện ngày hôm nay của chúng ta có lẽ bắt đầu bằng những gì mà anh trải nghiệm, anh chứng kiến, liệu có hay không câu chuyện về một đứa trẻ nó thực sự ghét bố mẹ mình?

Cách đây khoảng 5–6 năm, trong quá trình làm việc cho cuốn sách "Tìm mình trong thế giới hậu tuổi thơ", tôi đã đồng hành và trò chuyện với khá nhiều các bạn trẻ trên dưới 20 tuổi. Và khi đó tôi rất bất ngờ thấy được rất nhiều bạn có một cái tuổi thơ khắc nghiệt, hiểu theo nghĩa là bị đánh đập, bị chửi rủa, bị lăng nhục, bị bỏ rơi, bị biến thành công cụ của bố mẹ để thực hiện những giấc mơ mà bố mẹ không làm được trong cuộc sống của mình.

Qua tiếp xúc với các bạn trẻ trong hai năm đấy, tôi cũng nhận ra là khi mà người con thốt ra là ghét bố mẹ thì cái sự đau khổ đã ở cái mức cùng cực. Bởi vì thường đứa con bao giờ cũng có xu hướng yêu thương, gắn kết với bố mẹ dù là có thể bị ngược đãi. Và kể cả trong trường hợp như thế nữa thì cái cảm giác căm ghét nó cũng không đơn thuần là một mình cảm giác ghét mà nó luôn luôn trộn lẫn với những cảm giác khác về sự tội lỗi, về sự trách móc chính bản thân mình, về cảm giác rằng mình không có giá trị cho nên bố mẹ mới không yêu mình.

Vậy thì anh nhìn nhận cái sự bùng nổ của cái group "Con ghét bố mẹ" nó như thế nào?

Tôi không cho rằng đây là một sự bùng nổ. Tôi cho rằng cái vấn đề xã hội, tức là người lớn không làm tròn trách nhiệm của mình, không đem lại cho các em, cho con cháu của mình một tuổi thơ hạnh phúc. Vấn đề nó luôn luôn ở đấy. Đáng tiếc là đáng nhẽ với sự phát triển của kinh tế, trình độ hơn thì vấn đề đấy nó phải nhỏ hơn.

Tôi cũng đã vào đọc chia sẻ của các em và tôi thấy rất là đau lòng, bởi vì có rất nhiều câu chuyện vô cùng đau thương, vô cùng khủng khiếp. Và cũng có rất nhiều những chia sẻ của những người lớn 30, 40 tuổi, 50 tuổi kể về những nỗi đau đấy, những tổn thương trong quá khứ vẫn đang tiếp diễn. Điều đó để thấy được là không phải là khi người ta lớn lên thì các vết thương đấy tự nó lành lặn lại.

Chỉ một đứa trẻ bị đàn áp, không được sống cuộc sống của mình, không được chăm sóc thì mới có thể một lúc nào đấy thốt lên rằng con ghét bố mẹ. Nhưng mà cái lời đấy chúng ta cũng phải hiểu rằng đó là một sự ấm ức, một câu nói đầy nước mắt. Và đứa trẻ rất dễ dàng tha thứ và ôm lấy người bố, người mẹ nếu như cảm nhận được tình yêu thương của bố mẹ, sự chăm sóc và sự nhân văn của bố mẹ, chứ không phải là một cái sự ghét như chúng ta nghĩ là ghét kẻ thù. Cho nên cái chữ "ghét" này chúng ta không nên bám vào đấy và cho rằng những đứa trẻ này đang căm thù hoặc là muốn làm hại bố mẹ chúng nó. Ngược lại, đây là một tiếng kêu cứu, một câu đầy ấm ức, một sự tủi thân mà chúng ta cũng nên nên hiểu như thế. Và rất là tội khi mà một đứa trẻ 10 tuổi, 12 tuổi, 14 tuổi nói rằng cái câu như thế.

Nghe chia sẻ này của anh thì em nhớ là em có đọc được một cái comment của một bạn trẻ cũng ở trong cái nhóm này. Bạn ấy comment là như thế này ạ: "Người lớn thật là ngây thơ. Họ nghĩ một nhóm ghét bố mẹ thì những đứa trẻ đó thực sự ghét bố mẹ à". Em có thể hiểu rằng là anh ủng hộ sự tồn tại của một cái nhóm như thế này đúng không ạ?

Tôi ủng hộ cái khả năng mà các bạn trẻ có những cơ hội khác nhau để giãi bày nỗi niềm của mình. Sự tồn tại của group này là không phải là cái khả năng tốt nhất, tuy nhiên, việc mà rất nhiều các bạn trẻ phải tìm đến nhau ở dưới dạng online này cho chúng ta thấy là người lớn đã thất bại trong việc cho các bạn ấy những cái kênh khác nhau để giãi bày nỗi niềm của mình.

Trong một thế giới lý tưởng thì các bạn ấy không cần phải lên lên mạng để nói với những người xa lạ về vấn đề của mình. Trong một thế giới lý tưởng thì các bạn ấy có thể nói luôn với bố mẹ mình hoặc là tìm đến ông bà của mình, cô chú của mình, các anh chị của mình và nói rằng mình đang bị đau đớn, đang bị tổn thương như thế nào. Thế còn khi mà những cái kênh kia vẫn tiếp tục không hiệu quả thì cái việc mà cấm đoán những cái group như thế này không có tác dụng gì cả, bởi vì nó không làm cho vấn đề biến mất. Phải có vấn đề thì những group này mới xuất hiện. Các bạn ấy không tìm được một cái kênh để chia sẻ, để an ủi lẫn nhau, cái hệ lụy của vấn đề nó sẽ còn trầm trọng hơn rất là nhiều.

Tôi cho rằng các bạn trẻ ngày nay ý thức hơn được là mình cần những gì để mình có thể lớn lên là một con người khỏe mạnh cả về mặt thân thể lẫn mặt tinh thần, tâm hồn. Cho nên các bạn ấy có những yêu cầu cao hơn trước về sự chăm sóc, nuôi dưỡng của bố mẹ và đấy là một cái điều tốt. Bởi vì nếu cách đây 30 năm, việc một ông bố trói đứa con vào cột điện và đánh là một cái điều có thể là coi là bình thường, thế nhưng bây giờ thì đây là điều không thể chấp nhận được. Và cái sự dịch chuyển trong hệ giá trị, dịch chuyển trong quan điểm này là điểm vô cùng tốt.

Việc biểu hiện cảm xúc của mình ra là vô cùng cần thiết. Có rất nhiều bi kịch của các thế hệ trước đã xảy ra bởi vì con người ta không được học và không được khuyến khích biểu lộ những cái cảm xúc thật của mình, cho nên người ta chôn vùi vào trong lòng cái sự đau đớn, cái sự giận dữ... Cho nên môi trường gia đình, trường học hoặc là cộng đồng khỏe mạnh, tốt đẹp sẽ là một môi trường khuyến khích người ta trong một không gian an toàn, được lắng nghe, được bộc lộ những cảm xúc của mình một cách kịp thời, để cho những cái cảm xúc đấy nó không phá hủy các mối quan hệ.

Nếu như cảm xúc tiêu cực của chúng ta chia sẻ vào một cái nhóm cộng đồng thì nó sẽ có hai chiều hướng: hoặc là nó sẽ được giảm bớt, hoặc là nó sẽ gia tăng, khuếch đại cái cảm xúc đó. Em thì đang hơi nghiêng về một cái chuyện khuếch đại cái sự thù hận, cái sự căm ghét rồi là cái cảm xúc tiêu cực đấy của mình.

Sau khi đọc khá nhiều post ở trong group của các bạn chứ không phải của các phụ huynh, thì tôi không tin rằng đây là một cái nhóm mà các bạn ấy lập ra để cùng nhau chửi bới bố mẹ của mình và tăng cái sự hận thù lên. Lại phải nhắc lại là các bạn ấy đang tức tưởi, cầu khẩn, đang nói rằng con ghét bố mẹ với một cái giọng đầy nước mắt. Cái mà các bạn ấy mong muốn tìm đến nhau là một ai đấy an ủi, là các bạn ấy không tệ, các bạn ấy cũng có giá trị, các bạn ấy không phải là con số không. Không có đứa trẻ nào lại tìm đến những bạn bè xung quanh hay là những người cùng lứa tuổi xung quanh để nuôi dưỡng hận thù với bố mẹ của mình, trừ những người bị tâm thần.

Thứ hai là nếu như chúng ta quan ngại về việc tồn tại của những cái nhóm đấy thì chúng ta cần phải hành động. Bằng cách làm sao tạo ra những cái kênh khác hiệu quả hơn qua việc nói chuyện giữa người với người. Ví dụ: trẻ em với giáo viên, trẻ em với chuyên gia tâm lý, trẻ em với bố mẹ, trẻ em với ông bà hay là cô chú, để sao cho trẻ em có thể giãi bày nỗi niềm của mình mà không cần phải đến sự hiện diện của những đứa trẻ khác mà nó không quen biết. Thế thì người lớn có làm được cái điều đấy không? Người lớn có muốn làm cái điều ấy không? Nếu mà người lớn không muốn làm cái điều đấy thì sẽ có những cái nhóm như thế này tồn tại.

Anh có nói góc độ của các bạn trẻ, thì ở đây chắc chúng ta cũng sẽ phải nói thêm một chút về góc độ của những người lớn. Có những cái vấn đề thực sự là rất lớn trong các gia đình, nhưng chúng ta cũng không phủ nhận rằng là có những cái vấn đề thực sự là rất nhỏ và nó cũng chưa thực sự đáng nhận một câu ghét của con.

Cái vấn đề nó có lớn hay không ấy thì cần phải được nhìn vào khía cạnh của đứa trẻ. Cái việc mà người lớn cho rằng cái vấn đề đấy không phải là vấn đề quan trọng nó không có ý nghĩa gì cả. Cái quan trọng hơn là cái đứa trẻ đấy có coi vấn đề đấy là lớn hay không. Có những câu sát thương với đứa trẻ mà người mẹ và người bố có thể vài tuần sau là quên đi rồi, nhưng đứa trẻ nó nhớ đến lúc 50 năm, 60 năm sau. Cho nên, chúng ta không nên dựa vào cái đánh giá của người lớn để cho rằng cái cái này là chuyện nhỏ, cái kia là chuyện trung bình, cái kia mới là chuyện lớn.

Cái ý thứ hai mà tôi muốn nói là người lớn cũng không nên quá thủ thế và tự vệ khi mà nghe thấy một câu như là "con ghét bố mẹ". Thực ra cái câu như thế là còn tốt, bởi vì nếu như quan hệ giữa bố mẹ với con cái nó đứt gãy thì hai bên sẽ không nói gì với nhau cả nữa, và các bạn trẻ sẽ lạnh lùng, sẽ băng giá với bố mẹ và đấy là cái thời điểm mà mà có thể là sẽ không cứu vãn được nữa. Và các bạn ấy sẽ xa rời gia đình và nhà trường, sẽ đi lêu lổng, sẽ ăn trộm ăn cắp các thứ.

Cho nên khi mà các bạn ấy còn nói ra được là con tức bố mẹ, hay con ghét bố mẹ, hay là con không yêu bố mẹ nữa, thì đấy là cái thời điểm có thể nói là cuối cùng để bố mẹ nhận được tín hiệu là quan hệ cần phải được hàn gắn, để mà ngồi xuống, dành thời gian ra và lắng nghe con. Khi mà nghe được cái câu đấy thì thứ nhất phải hiểu rằng là cái tư duy của trẻ không phải thực sự là sự căm thù, căm hờn mà người lớn hiểu. Tự nhiên mà nói, về mặt sinh học thì không thể có một người con nào mà lại quay ra thực sự ghét bố mẹ được cả, mà lluôn luôn người con đấy tìm tất cả những cơ hội cuối cùng để có thể gắn kết với bố mẹ, dù bố mẹ có thể là ứng xử vô cùng kinh khủng với con. Cho nên chúng ta hãy hãy bình tĩnh trước những cái câu như là con tức, rồi con ghét hay là như thế nào đấy, mà chúng ta phải hiểu rằng đấy là những cái tín hiệu kêu cứu và đấy là cơ hội có thể gần như là cuối cùng để chúng ta có thể hàn gắn.

Cũng dưới góc độ của các bậc phụ huynh, em nghĩ cũng họ thực sự tin rằng là những cái gì họ đang làm cho con của mình, kể cả sự đánh mắng, kể cả sự giáo dục khắt khe, nghiêm khắc thì nó đều là xuất phát từ tình yêu thương, từ sự hy sinh vì con cái. Như anh phân tích: con cũng yêu bố mẹ, bố mẹ cũng yêu con. Tại sao lại có một cái sự lệch pha ở đây khiến cho cái mối quan hệ này nó trở nên có những cái sự tiêu cực như vậy ạ?

Tôi hoàn toàn tin là đa số các phụ huynh đều mong muốn một tương lai tốt đẹp cho con mình. Đa số phụ huynh đều muốn xây dựng một gia đình yên ấm và hạnh phúc và mọi người thương yêu nhau. Tuy nhiên, từ cái thiện chí của mình, từ cái mong muốn của mình cho tới cái cái thực hành là một cái khoảng cách xa.

Việc làm phụ huynh và dạy dỗ trẻ đúng là một việc rất khó và đáng tiếc là việc này lại bị coi thường nhất trong nhiều việc. Người ta được tập huấn để trở thành kỹ sư, hay là kế toán, hay là để làm vợ, làm sếp, làm nhân viên, nhưng mà việc đẻ ra một đứa con sau đó thì nuôi dưỡng nó lên một cách đúng đắn thì hầu như rất ít khi để ý đến.

Cái mà tôi quan sát được từ bố mẹ trong nhóm đấy không chỉ là sự công kích, trách móc mà trong nhiều trường hợp là sự tấn công sát thương ở mức độ cao nhất. Và thực sự khi mà nó xuất phát từ những người lớn đã trưởng thành, 30, 40, 50 tuổi thì đó mới là cái sự căm ghét, một cái sự thù hận. Và rất đáng buồn khi mà người lớn thể hiện sự thù hận với những đứa trẻ đáng tuổi con, tuổi cháu mình ở cái mức độ nó dữ dội như vậy. Rất đáng buồn và cũng rất là đáng thất vọng.

Và cái sự thất vọng đấy mới đẩy câu chuyện đi xa hơn. Sẽ đến lúc mà các bạn trẻ không còn lập ra bất cứ một cái nhóm, cái hội nào nữa bởi vì các bạn ấy không cho rằng là mình có bất cứ một cơ hội gì để được người lớn lắng nghe, và họ sẽ đi vào các băng đảng rồi là đua xe, hay là trộm cắp. Bởi vì các bạn ấy cũng cần phải có những nơi để được ghi nhận giá trị của mình, được cảm giác là mình được tôn trọng.

Nếu để có những thông điệp đến hai cái nhóm đối tượng chính ở trong cái group này là những đứa trẻ và các bậc phụ huynh thì anh muốn nói điều gì ạ?

Các bạn hãy đừng đánh mất hy vọng trong số những người lớn xung quanh cũng có người đủ nhạy cảm và đủ thấu hiểu để hiểu vấn đề của các bạn. Có thể là một người giáo viên, có thể là một người chú, có thể là một người anh họ, có thể là một người hàng xóm. Nhưng rất là mong các bạn không đánh mất hy vọng và không buông trôi vào sự tuyệt vọng rằng người lớn đều là những cá thể bạo lực và không thấu hiểu, không tôn trọng.

Còn người lớn, tôi muốn nói rằng là mong các vị phụ huynh nhớ lại tuổi thơ của mình, đã chịu những thất vọng, chịu những đau đớn như thế nào, mình đã yêu bố mẹ ra sao nhưng mình cũng có lúc mình ghét bố mẹ như thế nào, để qua đó có thể hiểu được con cái của mình. Và việc hiểu con mình vì sao nó lại nghĩ như thế quan trọng hơn rất nhiều cái việc có một cái khung áp đặt là con phải có hiếu, nó không được phép nói là ghét bố mẹ, nó phải biết ơn và nếu nó không đi vào cái khung đấy thì nó là một cá thể rất là tồi tệ và mình chửi rủa nó.

Nếu như bố mẹ cho rằng là "ồ ngày xưa mình cũng bị đánh đập như thế nhưng mình có dám cáu kỉnh hay là tức bố mẹ gì đâu", đấy không phải là một điều gì hay ho cả. Đấy là một vấn đề. Bước đầu tiên là các phụ huynh cần phải trung thực với bản thân mình và ghi nhận rằng mình đã có một tuổi thơ cũng không hạnh phúc, cũng đầy đau đớn, bị đánh đập và bị chửi rủa. Và mình không nên tiếp tục cái cách thức đấy với con của mình. Mình cần phải cắt đứt cái vòng xoáy này và cho con mình một cái cách nuôi dưỡng khác.

Cho nên tôi một lần nữa thấy được là người lớn, cha mẹ, thầy cô giáo, những nhà làm chính sách cần phải dành thời gian để đọc những cái chia sẻ đấy không phán xét, không đánh giá mà nhìn nó với một sự thấu cảm để mà rung động và cảm nhận được những cái vấn đề mà các bạn trẻ đang phải trải qua. Và nếu như xã hội không giải quyết được vấn đề bạo lực về thể chất và tinh thần này, thì những vết thương, những cái vết sẹo đấy ở các bạn 12, 14, 16 tuổi khi mà các bạn ấy thành bố mẹ sẽ có sức phá hủy xã hội lớn lên thế hệ tiếp theo. Cho nên là cái sức công phá cộng đồng của những vấn đề mà các bạn trẻ đang trải qua hiện nay rất là đáng quan ngại. Và tôi cho rằng đây là một cái vấn đề xã hội rất là lớn và là một hồi chuông cảnh tỉnh rằng người lớn chúng ta đang không làm tròn nhiệm vụ của mình trong chuyện tạo ra cho các em nhỏ, con cháu của mình một tuổi thơ hạnh phúc.

Xin cảm ơn anh!